Türk dilinin rəsmi dil elan olunmasından 745 il ötür

13.05.2022, 11:43

Bu gün türk dilinin ilk dəfə rəsmi dil elan olunmasından 745 il ötür. Qaramanoğulları Bəyliyinin qurucusu və hökmdarı Qaramanoğlu Məhəmməd Bəy 13 may 1277-cildə verdiyi tarixi fərmanı ilə milli varlığımızın ən önəmli ünsürü olan türkcəni ilk dəfə olaraq dövlət dili elan etdi: "Bundan sonra heç kimsə dərgahda, divanda, məclisdə və meydanda Türk dilindən başqa dildə danışmasın".

Gunaz.tv Quote | Gunaz article

Bu fərmanla yeni həyat qazanan türk dili dövlət dilində üstünlük təşkil edən ərəb və fars dili qarşısında daha da möhkəmləndi. 

745 illik keçmişə malik bu fərmanın türk dilinin dövlətçilik tarixi və ədəbiyyatda istifadəsində əvəzsiz xidmətləri oldu, dilimizin inkişafı və gələcək nəsillərə ötürülməsində böyük rol oynadı. Müasir Türkiyədə Türk Dili Bayramı kimi qeyd olunan tarixi gün, əslində, bütün türk dünyası üçün dil bayramına çevrilməyə haqq qazanıb. 

Türk dilinin dövlət yazışmaları kimi işlənməsinin ilk örnəkləri VIII əsrin əvvəllərinə aid olan Göytürk kitabələridir. Göytürklərin dövlət dili kimi türk dilini istifadə etmələri günümüzdəki türk dövlətlərinə ilham qaynağı olacaq qədər dəyərlidir:
"Türk Oğuz Bəyləri, eşidin! Üstdə göy çökmədikcə, altda yer dənizi deşmədikcə, elini - mərasimi kim poza bilər.

Millətin adı yox olmasın deyə, Türk milləti üçün gecə yatmadım, gündüz oturmadım. Az milləti çox, ac milləti tox etdim... Yoxsul milləti zəngin, dustaq milləti bəy etdim..."

XI əsrdə "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanları yazıya alınmış, Mahmud Kaşğarlının "Divanü Lüğət-it-Türk", Yusif Balasaqunlunun "Qutadqu-bilik" kimi ortaq türk kültürünün möhtəşəm əsərləri meydana çıxmışdı. XIII əsr şairimiz, divanı Azərbaycan və Rumda məşhur İzzəddin Həsənoğlunun türk dilindəki qəzəlləri günümüz üçün də çox aydın dildə ifadə olunmuş türk dilinin işləkliyinin çərçivəsini genişləndirib:

Necəsən gəl, ey yüzü ağım bənim?
Sən əritdin odlara yağım bənim.
And içirəm səndən artıq sevməyim,
Sənin ilə xoş keçər çağım bənim.

Hər nə qədər daha çox fars dilində yazsa da, böyük türk mütəsəvif şairi Mövlana Cəlaləddin Rumi də türk kimliyini öz rübaisində ifadə edərək farsdilli poeziyada da türklüyünü qoruyurdu:

Yabançı bilməyin, mən də bu eldənəm.
Sizin diyarınızda öz ocağımı
aramaqdayam.
Düşmən kimi görünürəmsə də,
düşmən deyiləm.
Hindcə söyləyirəm, amma əslim Türkdür.

Qaramanoğlu Məhəmməd Bəy hərbi zəfərləri ilə yanaşı, mədəni, elmi inkişafa, milli dəyərlərin qorunması və gələcəyə ötürülməsinə cəhd göstərirdi. 

Bu gün türk dillərində təxminən 300 milyondan çox insan danışır. Türkiyə, Quzey Kipr, Azərbaycan, Qazaxıstan, Türkmənistan, Qırğızstan, Özbəkistan dövlətlərində yerli türkcələr dövlət dili statusundadır. 

Çində yaşayan 30 milyondan çox uyğurun ana dilində təshil hüquq yoxdur. İran adlanan ölkədə yaşayan 40 milyona yaxın türkün da ana dilində yazıb-oxumaq hüququ əlindən alınıb.

Ayxan

Post | Gunaz article thumb

Paylaş :

Post | Gunaz article social Post | Gunaz article social Post | Gunaz article social Post | Gunaz article social Post | Gunaz article social Post | Gunaz article social
gun az article

Tehranda silahlı atışma olub-İki zabit öldürülüb

2022-05-28

gun az article

“Süfrəniz kababla dolu olsun” - İsrail səfiri

2022-05-28

gun az article

Tehran zindanında siyasi məhbus 21 gündür aclıq aksiyası keçirir

2022-05-28

gun az article

Prezident Ofisi: "Ukrayna Xersonda əks-hücuma başlayıb"

2022-05-28

gun az article

Prezident Türkiyənin müdafiə nazirini qəbul edib

2022-05-28

gun az article

İranda son bir neçə gündə daha 26 məhkum edam edilib

2022-05-28

gun az article

Sistan-Bəluçistanda polis zabiti güllələnib

2022-05-28

gun az article

İranın “Parçin” hərbi bazasındakı partlayış PUA-ların hücumu nəticəsində baş verib

2022-05-28

gun az article

Hulusi Akar Azərbaycana gəlib

2022-05-28

gun az article

Prezident və birinci xanım Zəngilanda “Ağıllı kənd”in açılış mərasimində iştirak edib

2022-05-28

gun az article

Brüsseldə Ukraynanın iştirakı ilə NATO müdafiə nazirlərinin görüşü olacaq

2022-05-28

gun az article

Minlərlə tibb işçisi İranı tərk edib

2022-05-28

gun az article

İranda vətəndaşların alıcılıq qabiliyyəti kəskin azalıb

2022-05-28

gun az article

Xuzistanda etirazçılara qarşı odlu silahlardan istifadə edilib-VİDEO

2022-05-28

gun az article

Yunanıstan neft tankerlərinin oğurlanmasına görə İrana xəbərdarlıq etdi

2022-05-28

gun az article

Şanlı dövlətçilik tariximiz- Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranmasından 104 il ötür

2022-05-28

gun az article

Prezident İlham Əliyev: "Hər kəs bilir ki, Azərbaycanla hesablaşmaq lazımdır"

2022-05-27

gun az article

Mövlud Çavuşoğlu: "İsveç və Finlandiyadan terrorçularla əlaqələrini kəsməsini istəyirik"

2022-05-27

gun az article

85 vəkil İranda son həbslərlə bağlı xəbərdarlıq bəyanatı yayıb

2022-05-27

gun az article

TÜRKPA-nın iclası Şuşada keçiriləcək

2022-05-27