"Türkün dili tək sevgili, istəkli dil olmaz"- Bu gün Azərbaycan Əlifbası və Dili Günüdür

01.08.2022, 05:48

Avqustun 1-i Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü kimi qeyd edilir.

Gunaz.tv Quote | Gunaz article

1922-ci ildə Azərbaycan hökumətinin qərarı ilə Yeni Əlifba Komitəsi yaradıldı. 

Bu Komitəyə Azərbaycan (türk) dili üçün latın qrafikalı əlifba tərtib etmək tapşırığı verildi. Bu yeni əlifbaya keçilməsi yolunda atılmış ilk ciddi addım oldu.

1923-cü ildən etibarən latın qrafikalı əlifbaya keçmə prosesi sürətləndirildi. 1926-cı ildə keçirilmiş Birinci Ümumittifaq Türkoloji Qurultayın tövsiyəsinə əsasən 1929-cu il yanvarın 1-dən etibarən Azərbaycanda kütləvi şəkildə latın qrafikalı əlifba tətbiq edildi. Bu hadisə Azərbaycanda savadsızlığın ləğv olunmasında mühüm rol oynadı. 

Lakin Türkiyə Cümhuriyyətində də latın qrafikalı əlifbaya keçilməsi və bunun nəticəsində SSRİ- də və xaricdə yaşayan türk xalqları arasında mədəni əlaqələrin güclənməsi qorxusu Sovet imperiyası rəhbərliyində Azərbaycan əlifbasının yenidən dəyişdirilməsi planlarını yaratdı.

1940-cı il yanvarın 1-dən kiril qrafikalı əlifbaya keçmək haqqında qərar qəbul olundu. Sonralar kiril qrafikasının Azərbaycan dilinin fonetik səs sisteminə uyğunlaşdırılması üçün Azərbaycan kiril qrafikasında müəyyən dəyişikliklər aparıldı. Yarım əsrdən çox bir müddət ərzində kiril qrafikası ilə Azərbaycan elmi və mədəniyyətinin qiymətli nümunələri yaradıldı.

1990-ci ildən Azərbaycanda yenidən latın qrafikalı əlifbaya keçidlə bağlı təşəbbüslər irəli sürülməyə başlanıldı. Yeni müstəqil əlifbaya keçməyin zəruriliyini elmi faktlarla əsaslandıran ilk alim Afad Qurbanov olub.

 1 avqust 1990-cı il tarixində onun təşəbbüsü ilə Azərbaycan Əlifba Komissiyası yaradılmış və əlifba mütəxəssisi kimi bilik və bacarığı nəzərə alınaraq o, komissiyanın sədri təyin edilmişdir. Məhz Azərbaycan Əlifba Komissiyasının tərtib etdiyi yeni əlifba 1992-ci ildə təsdiq edilmiş və tətbiq edilməyə başlanıldı.

1992-ci ildə latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasının tətbiqi barədə Qanun qəbul olundu. 2001-ci ildə isə latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasına keçid başa çatdırıldı. 

Latın qrafikalı əlifbanın tətbiqinin Azərbaycan Respublikasının siyasi həyatında, yazı mədəniyyətimizin tarixində mühüm hadisə olduğunu nəzərə alaraq Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyev 2001-ci il avqustun 9-da fərman imzalayıb. Bu fərmanla avqustun 1-i Azərbaycan Respublikasında Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan dili Günü elan edilib.

Müasir dövrün tələblərini və reallıqlarını nəzərə alan Azərbaycan Prezidentinin “Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramı”nı 2013-cü il 9 aprel tarixli Sərəncamı ilə təsdiq etməsi milli və mənəvi varlığımızın güzgüsü olan ana dilimizin saflığının və zənginliyinin qorunması baxımından mühüm tarixi hadisədir. 

Dövlət Proqramının məqsədi 2013-2020-ci illər ərzində Azərbaycan dilinin istifadəsinə və tədqiqinə dövlət qayğısının artırılması, dilimizin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsi, ölkədə dilçilik araşdırmalarının yaxşılaşdırılmasıdır.

Qeyd edək ki, bu gün dünyada Azərbaycan türkçəsində 60 milyona yaxın insan danışır. Güney Azərbaycanda yaşayan 35 milyona yaxın soydaşımız ana dilində təhsil almaq imkanından məhrumdur. 

Buna baxmayaraq Güney Azərbaycanda ana dili hərəkatı genişlənir.

Vaxtaşırı Güney Azərbaycan müxtəlif şəhərlərində ana dilində təhsil hüququnun təmin edilməsi tələbi ilə etiraz aksiyaları keçirirlir. Küçə və meydanlara "Ana dilim ölən deyill, özgə dilə dönən deyil", "Türk dilində mədrəsə, olmalıdır hər kəsə" və digər şüarlar yazılır. 

Molla rejimi ana dilində təhsil tələb edən soydaşlarımıza qarşı repressiyalar həyata keçirir. Milli düşüncəli insanlar həbs edilir, işgəncəyə məruz qalır. Buna baxmyaraq Güney Azərbaycan türklərinin, milli düşüncəli aydınların mübarizə əzmi sınmır. 

Gün gələcək Azərbaycan türkcəsi Dərbənddən Kəngər körfəzinə qədər böyük bir ərazinin hakim dilinə çevriləcək.

Ayxan

Post | Gunaz article thumb

Paylaş :

Post | Gunaz article social Post | Gunaz article social Post | Gunaz article social Post | Gunaz article social Post | Gunaz article social Post | Gunaz article social
gun az article

Mərkəzi Bank və AQC rəhbərliyi arasında görüş olub

2022-12-09

gun az article

Azad edilmiş ərazilərdə 6 modul tipli xəstəxana tikilir

2022-12-09

gun az article

ABŞ türkiyəli iş adamına SEPAH üçün neft satmaq və çirkli pulların yuyulması ittihamı ilə sanksiya tətbiq edib

2022-12-09

gun az article

Kanada insan hüquqları pozuntusuna görə Rusiya, İran və Myanmaya sanksiya tətbiq edib

2022-12-09

gun az article

İranda edam edilən etirazçıya görə yeni aksiyalar çağırış edilib

2022-12-09

gun az article

İran səfiri Almaniya XİN-ə çağırılıb

2022-12-09

gun az article

Ərdoğan Avropa ölkələrinə xəbərdarlıq edib: “Bizə qarşı ikiüzlü siyasət həyata keçirilib”

2022-12-09

gun az article

İran rəsmiləri Venesuelaya sığınmaq üçün danışıqlar aparıblar

2022-12-09

gun az article

Əli Xameneyinin bacısı oğlu da ona qarşı çıxdı

2022-12-09

gun az article

ABŞ institutu: “İran rejimi edamlardan nümayişçiləri qorxutmaq üçün istifadə edir”

2022-12-09

gun az article

“Vətəndaş cəmiyyəti: yeni çağırışlar”- Agentlikdə jurnalist QHT təmsilçilərilə görüş keçirildi

2022-12-09

gun az article

Xarkova raket zərbələri: yaralılar var

2022-12-09

gun az article

Dekabrın 12-də İrana sanksiyalar gözlənilir

2022-12-09

gun az article

Makronun bu çıxışı NATO ölkələrini qəzəbləndirdi

2022-12-09

gun az article

Sülhməramlıların ailələri Qarabağa köçürülür?

2022-12-09

gun az article

Blinken ABŞ-ın Rusiya ilə müəyyən sahələrdə təmaslara hazır olduğunu açıqlayıb

2022-12-09

gun az article

BMT-dən Ukrayna açıqlaması - Bu, fəlakətə səbəb olacaq

2022-12-09

gun az article

İtaliya İranda aksiyada iştirak edən şəxsin edam edilməsindən hiddətlənib

2022-12-09

gun az article

Stefan Düjarrik: “BMT İranda edamları dərhal dayandırmağa çağırır”

2022-12-09

gun az article

Hikmət Hacıyev: "Qarabağ ermənilərinin hüquq və təhlükəsizliyi barədə beynəlxalq mexanizmlərin yaradılması haqqında razılığın əldə olunması yalandır"

2022-12-08