راشل آوراهام در فارین ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌پالیسی آسوشییشن: 

احمد اوبالی، روزنامه‌نگار برجسته مخالف رژیم  از آذربایجان جنوبی، در مورد اهمیت محوری روز جهانی زبان مادری برای مردم آذربایجان جنوبی صحبت کرد.

 

روز جهانی زبان مادری که هر ساله در ۲۱ فوریه گرامی داشته می‌شود، در راستای گسترش جوامع فراگیر و حفظ زبان‌های در معرض خطر، تنوع زبانی و فرهنگی و همچنین چندزبانگی را ترویج می‌دهد. این روز که توسط بنگلادش آغاز و در نوامبر ۱۹۹۹ توسط یونسکو اعلام شد، بر اهمیت حفظ و آموزش زبان مادری تأکید دارد. ملتها و گروههای اتنیکی تحت سرکوب فرهنگی، دوست دارند روز جهانی زبان مادری را در ۲۱ فوریه جشن بگیرند. برای تورکهای آذربایجان جنوبی و دیگر گروه‌های اتنیکی سرکوب‌شده در ایران، روز جهانی زبان مادری معنا و مفهوم والایی دارد.

 

احمد اوبالی، روزنامه‌نگار مخالف رژیم از آذربایجان جنوبی، اعلام کرد: «هر گروه قومی در ایران زبان خود را دارد: بلوچ، تورکمن، تورک‌های آذربایجان جنوبی، عرب‌های اهوازی و کوردها. این واقعیت که این زبان‌ها در مدارس و ارتباطات رسمی در ایران ممنوع هستند و هیچ یک از این گروه‌های قومی حتی نمی‌توانند یک مدرسه خصوصی با بودجه خودشان داشته باشند که زبانشان را آموزش دهد، یک فاجعه است. ما هر ساله روز زبان مادری را در آذربایجان جنوبی جشن می‌گیریم و خواستار حق تحصیل به زبان مادری خود طبق اصل ۱۵ قانون اساسی ایران می‌شویم. »

 

البته، اوبالی خاطرنشان کرد که در ایران مطالبه حق تحصیل و کار به زبان مادری جرم است: «ایران همچنین تنها کشور شناخته‌شده در جهان است که درخواست اجرای قانون اساسی در رابطه با زبان از سوی مردم، می‌توانند منجر به دستگیری، شکنجه و زندانی شدن آنها شود. من هیچ کشور دیگری را نمی‌شناسم که در آن بتوان به دلیل درخواست اجرای قانون اساسی کشور، دستگیر، شکنجه و به حبس طولانی مدت محکوم شد. اگرچه تورک‌های آذربایجان جنوبی یک سوم جمعیت ایران را تشکیل می‌دهند، اما اعتراضات متعددی با درخواست اجرای اصل پانزدهم قانون اساسی صورت گرفته است. اکثر رهبران، مانند عباس لسانی، دستگیر و به سال‌ها زندان محکوم شده‌اند. دکتر علیرضا فرشی، که در حال حاضر در شهر مرند، واقع در جمهوری اسلامی ایران، در حال گذراندن حکم حبس طولانی مدت خود در آذربایجان جنوبی است، تنها به دلیل توزیع کتاب‌های کودکان به زبان تورکی آذربایجانی دستگیر شده است»

 

اوبالی با تأکید بر اینکه سرکوب زبان‌های اتنیکی سابقه طولانی در ایران دارد، خاطرنشان کرد: «ایران حق آموزش به زبان خود برای غیرفارس‌ها در مدرسه را یک تهدید امنیت ملی می‌داند و ادعا می‌کند که سرکوب حقوق فرهنگی اتنیک‌های غیرفارس، خدمت به وحدت ملی است.»

 

«وقتی رضا پهلویِ اول در سال ۱۹۲۵ با مداخله بریتانیا به قدرت رسید، ایران را یک ملت و یک زبان اعلام کرد و تمام زبان‌های غیرفارسی را در ارتباطات رسمی، مدارس، روزنامه‌ها و غیره ممنوع کرد. وقتی او به دلیل تمایل به هیتلر در طول جنگ جهانی دوم سرنگون شد، پس از مدت کوتاهی پسرش محمدرضا پهلوی به قدرت رسید و او نیز همان سیاست سرکوبگرانه را تا سال ۱۹۷۹ ادامه داد. وقتی آیت‌الله خمینی او را از سلطنت خلع کرد، این باور در سطح ملی وجود داشت که از آنجایی که رژیم خمینی اسلام‌گرا است، در مسائل فرهنگی و اتنیکی رویکرد سرکوبگرانه نخواهد داشت، اما جالب اینجاست که جمهوری اسلامی ایران همان سیاست را جدی‌تر و سخت‌گیرانه‌تر از پهلوی ادامه داد. »

 

اوبالی خاطرنشان کرد: «همین چند سال پیش، دولت ایران قانونی را تصویب کرد که بیان می‌کرد کودکان مهدکودکی در مناطق غیرفارس زبان باید قبل از شروع به تحصیل در هر مدرسه‌ای، در آزمون زبان فارسی قبول شوند. اگر در امتحان قبول نشوند، به مدرسه‌ی ویژه‌ای که برای کودکان دارای مشکلات ذهنی تأسیس شده است، فرستاده می‌شوند. این امر در آذربایجان جنوبی و سایر نقاط کشور خانواده‌ها را مجبور کرد تا قبل از یاد دادن زبان مادری فرزندانشان، به آنها فارسی یاد بدهند.»

 

ظلم زبانی همچنین در مواجهه تورکهای آذربایجان جنوبی با قوه قضائیه ایران تأثیر می‌گذارد. طبق گزارش حقوق بشر ایران، «مناطق اتنیکی مانند آذربایجان جنوبی در پرونده‌های اعدام زنان، وضعیت بدتری دارند.» دیده‌بان حقوق بشر همچنین گزارش داد که به طور کلی اقلیت‌های اتنیکی در ایران به طور نامتناسبی هدف مجازات اعدام قرار می‌گیرند. »

 

‌پرونده سکینه محمدی آشتیانی نمونه‌ای از این موارد است. او به دلیل ندانستن زبان فارسی، به جرمی که حتی در هیچ دادگاهی در هیچ جامعه دموکراتیکی قابل مجازات نیست، به اعدام محکوم شد. اگر اعتراضات بین‌المللی نبود، ممکن بود اعدامش کنند. همانطور که اوبالی اشاره کرد، «او نمی‌توانست زبان دادگاه تبریز، که صد در صد جمعیت آن آذربایجانی است، را بفهمد. او به زنا متهم شده بود، اما هیچ جرمی مرتکب نشده بود. او فقط کاغذی را امضا کرد، بدون اینکه بداند حکم اعدام خودش را امضا می‌کند.»

 

به گفته اوبالی، «امروزه به دلیل سیاست‌های ایران، اکثر مردم آذربایجان جنوبی قادر به نوشتن و یا برقراری ارتباط به زبان خودشان نیستند. وقتی قبل از انقلاب اسلامی سال ۱۹۷۹ به مدرسه می‌رفتم، معلم مرا کتک زد و جریمه نقدی کرد، چون در کلاس با همکلاسی‌هایم به زبان خودم صحبت کرده بودم. من به معنای واقعی کلمه به شیوه‌ای تحقیرآمیز جلوی کل کلاس تنبیه شدم، فقط به خاطر اینکه به زبان مادری‌ام صحبت کرده بودم. آنها ما را مجبور می‌کردند که در کلاس به زبان مادری خود صحبت نکنیم، با اینکه همه دانش‌آموزان و خود معلم اهل آذربایجان جنوبی بودند. این یک فرمان رسمی بود که برای تمام مدارس ایران صادر شده بود. علاوه بر این، دستورالعمل‌های رسمی صادر شد که تا حد امکان کلمات فارسی در زبان تورکی آذربایجانی مخلوط شوند، بنابراین حتی اگر به آن زبان صحبت شود، تقریباً همچون یک زبان متفاوت است زیرا بسیار آمیخته است.»

 

اوبالی تأکید کرد: «صد سال سرکوب فرهنگی، آزار و اذیت و سرکوب زبان تورکی آذربایجانی در ایران منجر به جذب بسیاری از مردم آذربایجان جنوبی در فرهنگ و زبان فارسی شده است. به عبارت دیگر، یک نسل‌کشی فرهنگی علیه غیرفارس‌ها در ایران در حال وقوع است که به آن زبان‌کشی نیز می‌گویند. متأسفانه، این جنایت علیه بشریت توسط اکثر کشورهای دموکراتیک در غرب نادیده گرفته می‌شود، اگرچه حقوق اقلیت‌ها در داخل این کشورها بسیار مورد احترام است.»

 

اوبالی خاطرنشان کرد در حالی که ملاها در ایران از اسرائیل به عنوان «شیطان کوچک» یاد می‌کنند و ۴۷ سال است که خواستار نابودی اسرائیل هستند، «عربها در اسرائیل می‌توانند به زبان خودشان تحصیل کنند و به زبان مادری خود کار کنند. عربی یکی از زبان‌های رسمی کشور اسرائیل است. همه کودکان در اسرائیل، از جمله کودکان یهودی، در مدرسه عربی می‌آموزند، زیرا برای همه اسرائیلی‌ها درک اولیه از یک چنین زبان دارای اهمیت اقلیت الزامی است. در قطارها و اتوبوس‌های اسرائیلی، تابلوها به زبان‌های عبری، عربی و انگلیسی نوشته شده‌اند. این امر در مورد تابلوهای خیابانها نیز صدق می‌کند. » اوبالی خاطرنشان کرد که تورکهای آذربایجان جنوبی فقط می‌توانند رویای این را داشته باشند که زبانشان از سوی مقامات ایرانی از همان احترامی برخوردار باشد که زبان عربی در کشور اسرائیل از آن برخوردار است.

 

اوبالی به عنوان یک مهاجر آذربایجانی جنوبی به ایالات متحده، اظهار داشت که جامعه آمریکا در مقایسه با جامعه ایران، زبان تورکی آذربایجانی بیشتر مورد پذیرش واقع میشود: «مهاجران آذربایجان جنوبی به ایالات متحده می‌توانند یک مدرسه ویژه برای آموزش زبان تورکی آذربایجانی به فرزندانشان تأسیس کنند. دوره‌های زبان آذربایجانی در بسیاری از کالج‌های آمریکا وجود دارد. ما می‌توانیم رادیو، تلویزیون و روزنامه‌هایی به زبان تورکی آذربایجانی هم راه‌اندازی کنیم، در حالی که همه اینها در ایران ممنوع است. تنها ایستگاه رادیو و تلویزیون به زبان تورکی آذربایجانی در ایران باید ۶۰ درصد از کلمات غیر تورکی آذربایجانی که در بین تورکهای آذربایجان جنوبی به عنوان فاذری شناخته می‌شود را استفاده کند. ما از ملت‌های آزاد جهان می‌خواهیم که به اقلیت‌های اتنیکی در مسیر نجات زبان و فرهنگ مادری خودشان کمک کنند.»

 

۱۸ فوریه ۲۰۲۶

نوشته ای از راشل آوراهام در فارین ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌پالیسی آسوشییشن در گفتگو با احمد اوبالی، روزنامه‌نگار برجسته مخالف رژیم  از آذربایجان جنوبی.

لینک اصلی:  https://foreignpolicyblogs.com

 

گوناز تی وی