محیط زیست و میراث فرهنگی بی پناه ارسباران و جای خالی تشکل های مردمی

بدون شک مهم ترین مواریثی که هم اینک در منطقه ی ارسباران برای ما به امانت رسیده است، در دو حوزه ی « محیط زیست » و « میراث فرهنگی » متمرکز است. جنگل های ارسباران  و آثار فراوان تاریخی و فرهنگی باستانی دو بخش عمده ی مهم در این دو حوزه به حساب می آیند. علاوه بر جنگل های منحصر به فرد ارسباران که به عنوان میراث بین المللی نیز شناخته شده، محیط کوهستان خود عنصر حیات بخش مهم به حساب می آید و منطقه ی ارسباران یک منطقه ی کوهستانی است. سراسر این منطقه ی کوهستانی نشانه ها و آثاری از تمدن های باستانی و میراث فرهنگی و مدنی منحصر به فرد در خود دارد.

میراث فرهنگی ما ریشه های جامعه ی ماست و رویش بی ریشه میسر نیست و اگر شد، رویشی انحرافی است و ما را از هویت و اصالت خود خالی می سازد. در سوی دیگر محیط ارسباران با تمام عناصر طبیعی اش سیستم پیچیده ای است که دست کاری های ناشیانه ی ما در یک عضو آن، به درد جانسوز در تمامی اعضای آن منجر می شود.

اگرچه در حفظ مواریث طبیعی و فرهنگی، میثاق ملی ما ـ قانون اساسی ـ تکالیف روشنی برای دولت تعریف کرده است اما شهروندان نیز در این ارتباط بی تکلیف نیستند.

رشد سریع جمعیت و افزایش نیازها و تعهد دولت در ارائه ی خدمات و عمران و آبادی شهرها و روستاها و نیز توسعه ی مشاغل موجب شده است که در موارد بسیاری این مواریث مورد بی توجهی قرار گیرند. به عبارتی در مشخص ترین حالت محیط زیست به بهانه و بهای اشتغالزایی مورد تخریب قرار گیرد و در شرایطی که نهادهای دولتی از این مواریث غفلت کنند، مردم مسئولیت دارند مسئولان خود را از غفلت درآورند و هشدارهای لازم را بدهند و در این ارتباط مشخص ترین و مؤثرترین شکل ایفای نقش مردم، فعالیت تشکل های مردم نهاد است. گروه های مردمی به سبب علاقه مندی در حوزه های مختلف به فعالیت روی می آورند و در حفظ مواریث پیش گفته همت می کنند.

در منطقه ی ارسباران که کل محیط معجونی از هنرنمایی طبیعت و تاریخ است متأسفانه تشکل های مردمی فعالی به چشم نمی خورد. به عبارت بهتر تشکل مردمی شناسنامه دار با عنوان و فعالیت تعریف شده مشخص وجود ندارد و اگر موارد محدودی به صورت کاغذی و مجازی بوده، فعالیت و بیانه و اطلاعیه و تذکر و نامه و برنامه از آن ها مشاهده نشده است. انجمن های مختلف برای حفاظت از میراث فرهنگی و محیط زیست این منطقه ضرورت اساسی دارد و بر جوانان پرشور و دلسوز فرض است که در این حیطه تمام قد برآیند.

به نظر می رسد فقدان تشکل های مردمی در این منطقه بسیار خسارت بار خواهد بود. اخیراً دو تشکل زیست محیطی ـ انجمن حفظ محیط کوهستان و انجمن دیده بان کوهستان ـ  با فعالیت در گستره ی کشوری به داد منطقه ی ارسباران رسیدند و این در حالی است که صدایی از خود منطقه برنخاسته است. انجمن حفظ محیط کوهستان افرادی را برای بررسی در جنگل های ارسباران فرستاد و گزارشی از روند تخریب این جنگل ها از سوی معدن مس سونگون منتشر کرد. مسئول این انجمن به مسئولان ذیربط کشوری نامه نوشت. مدیرعامل انجمن دیده بان کوهستان مصاحبه کرد با خبرگزاری مهر و هشدار داد و.... و دیگرانی که قدم و قلم برداشتند. در خود منطقه نشریه ی گویا اگرچه از دو حوزه ی مورد بحث غافل نبوده و بیش ترین گزارش و نقدهایش در این ارتباط بوده است اما به سبب شیوع بیماری « بی تفاوتی» دردناک در منطقه چندان اثرگذار نبوده است.

به نظر می رسد مشغول ماندن مردم منطقه در دغدغه های معیشتی روزمره آن ها را از مسائل اساسی زیست محیطی و میراث فرهنگی غافل ساخته است و اینجا باز پای مسئولان و به ویژه نمایندگان منطقه در مجلس به میان می آید که آن ها در این ارتباط چه کرده اند؟!

و تذکر این که اگر از خواب غفلت برنخیزیم، نوحه سرایی بی ثمری را که امروز برای دریاچه ارومیه سر می دهیم،‌ فردا برای ارسباران تکرار خواهیم کرد. 

 یوخا

ارک قالاسی