مقاله فايننشيال تايمز درباره بحران هسته ای/ بمباران ايران يا پذیرش بمب ايرانی؟

فيليپ استفنز

جان مک کين در جريان مبارزات انتخاباتی رياست جمهوری آمريکا در سال 2008، معمای پيچيده ای را مطرح کرد.  این سناتور گفت تنها چيزی که می تواند بدتر از جنگ با ايران باشد، مسلح شدن اين کشور به تسليحات هسته ای است. باراک اوباما نيز با ايده ديگری وارد صحنه شد و سپس توانست راه خود را به کاخ سفيد باز کند. با اين حال، ممکن است اوباما  ناديده گرفتن گزينه مورد نظر رقيب انتخاباتی خود را غيرممکن ببيند.

ظرف چند سال اخير اتفاقاتی در مسير درست رخ داده است. ناآرامی های خيابانی که به دنبال تقلب انتخاباتی محمود احمدی نژاد به راه افتاد، نشان داد اين رژيم بيشتر از آنکه به نظر می آمد آسيب پذير است.

سازمان ملل در مقابل برنامه هسته ای ايران به وضع تحريم های سنگين تر روی آورده است. تحريم ها، که بعداً تمهيدات يکجانبه ايالت متحده و اتحاديه اروپا نيز به آن اضافه شد، در حال تأثير گذاری هستند. اقتصاد ايران به مراتب نابسامان تر به نظر می رسد. پس از وضع شش قطعنامه از سوی شورای امنيت سازمان ملل، ايران بالاخره پذيرفت که به پای ميز مذاکره بازگردد.  اوباما پيشنهاد صادقانه ای برای عادی سازی روابط با ايران مطرح کرده است؛ در عین حال روسيه و تا حدی چين رفته رفته در نگرانی های غرب سهيم می شوند. مسکو قرارداد فروش سيستم پيچيده دفاع موشکی به تهران را لغو کرده است. در همين حال، برنامه غنی سازی ايران نيز از برنامه پيش بينی شده عقب مانده است.

جای اميدواری است که گزينه مورد نظر آقای مک کين عملی نشود.  ايران ممکن است به کمک آميزه ای از تنبيهات و تشويق ها، از بلندپروازی های هسته ای دست بردارد و به جامعه جهانی بپيوندد. البته هنوز شانس اين رويداد کم است. خوش بينانه ترين چيزی که يک مقام ارشد آمريکايی می تواند در اين مورد بگويد اين است که چنين توافقی "غير ممکن نيست."

من چنين حال و هوايی را در مذاکرات دو روزه جمعی از کارشناسان آمريکايی و اروپايی با ديدگاه های متفاوت که در همايش استراتژی اروپايی آسپن در برلین جمع شده بودند، مشاهده کردم.

پيامی که از سياستگزاران، ديپلمات ها، نهادهای اطلاعاتی و فيزيکدان ها دريافت کردم، تقريباً در تمامی ابعاد دلسرد کننده بود. ايران خواستار بمب است و هيچيک از کارهايی که تا کنون از سوی غرب صورت گرفته نتوانسته است نظر اين کشور را تغيير دهد.

کارشناسان در مورد بهترين روش پاسخ به اين معضل به هيچ اتفاق نظری دست نیافتند. برخی از اقدام نظامی، از محاصره دريايی گرفته تا بمباران تأسيسات هسته ای، حمايت می کردند و برخی نيز اميد بيشتری به ديپلماسی داشتند. برخی هم هنوز فکر می کردند زمان پيشدستی و بازدارندگی است. اما آنچه مرا تحت تأثير قرار داد، اين است که ميانه روها و تندروها در ديدگاه های ما سهيم هستند.

ايران در حال توسعه توانمندی تسليحات هسته ای است. البته هنوز مشخص نيست که آيا تصميم استراتژيک برای ساخت يک يا احتمالاً چند بمب گرفته شده يا خير. ممکن است ايران به کشوری تبديل شود که اصطلاحاً "کشور در آستانه" خوانده می شود. گزارش های آژانس بين المللی انرژی هسته ای نشان می دهد برنامه ايران با يک فعاليت صلح جويانه منطبق نيست.

ايرانی ها هنوز به اين توانمندی دست نيافته اند. نهادهای اطلاعاتی در خصوص مدت زمان لازم برای تبديل اورانيوم غنی شده به سوخت تسليحاتی اختلاف نظر دارند. با اضافه کردن دانش فنی مورد نياز برای ساخت کلاهک هسته ای، بسياری از کارشناسان تخمين می زنند زمان مورد نياز ايران دست کم يک تا دو سال و با احتمال بيشتری بين سه تا چهار سال است.

ديپلماسی و تحريم ها نتوانستند هيچ تغييری در نيات ايران بوجود آورند. مقاطعی وجود داشته، نظير زمان پس از حمله آمريکا به عراق در سال 2003 و يا سال گذشته در ژنو، که ايران  کاملاً آماده برای مذاکرات جدی به نظررسيده است.

اين کشور اخيراً نيز از حمايت مسکو و پکن از قطعنامه تحريمی جديد غافلگير شده است. با اين اوصاف، در حال حاضر نشانه های اندکی از تغيير نيات بنيادين اين کشور به چشم می خورد. روسيه و چين مايل نيستند ايران هسته ای شود اما برای جلوگيری از اين اتفاق، فقط تا همين جا پا پيش گذاشته اند.

برنامه هسته ای در داخل ايران عموماً به عنوان مسأله امنيت ملی درنظر گرفته می شود. از اين نقطه نظر، در اختيار داشتن بمب هسته ای می تواند جلوی ماجراجويی های آمريکا را بگيرد، ايران را به عنوان رهبر منطقه ای معرفی کند و موازنه قدرت با غرب را برهم زند. رهبران ايران هرگز حمايت آمريکا از صدام حسين در جنگ ايران- عراق را فراموش نکرده اند و نخواهند کرد. تحريم ها نيز به کمک احمدی نژاد آمده است تا دائما به عنوان یک ملت قربانی غرب مظلوم نمایی کند.

اگر تهران به جاه طلبی های خود جامه عمل بپوشاند، در يکی از شکننده ترين نقاط دنيا مسابقه تسليحاتی به راه خواهد افتاد. فشار بر کشورهای عربی، و احتمالاً عربستان سعودی و مصر در وهله اول، برای دنباله روی هسته ای شديد خواهد بود. ترکيه نيز تصميم خود را خواهد گرفت که آيا بايد از خط قرمز هسته ای عبور کرد يا خير.

خوانندگان اين مقاله متوجه هستند که در اينجا هيچ راه حل آسانی برای اين معضلات پيشنهاد نمی شود. من مطمئن نيستم اصلاً راه حل ساده ای وجود داشته باشد. از نظر من، هم تحريم های سنگين تر و هم ديپلماسی حرف های خاص خود را برای گفتن دارند، اما هيچ ضمانتی برای دستيابی به موفقيت به همراه ندارند.

من فکر می کنم آقای مک کين با اعلام اينکه بمباران ايران پاسخی برای اين معضل است، اشتباه کرده است. اما در عين حال، اين سخن وی درست است که اگر ايران به بمب دست پيدا کند، خاورميانه جای بسيار خطرناکتری برای زندگی خواهد بود.

منبع: فايننشيال تايمز- 7 اکتبر

روز