ايران ثابت کرده در وقت کشی چيره دست است. شش ماه پس از تغيير رويکرد واشنگتن و شرکايش، تهران هنوز هيچ تمايلی به حل و فصل مناقشه بر سر برنامه هسته ای خود نشان نداده است. اکنون زمان آن فرا رسيده است که اوباما و ساير رهبران جهان، به کمک تحريم های سنگين تر، بر فشارها اضافه کنند.

آقای اوباما با پيشنهاد برقراری روابط جديد به ايران، به دولت اين کشور تا پايان سال 2009 فرصت داد تا پای ميز گفتگو حاضر شود. وی در سخنرانی سالانه خود در این هفته، به رهبران ايران هشدار داد درصورت ادامه بی اعتنائی به تعهدات خود با "عواقب بيشتری" روبرو خواهند شد.

چهار سال پس از آنکه شورای امنيت سازمان ملل، برای اولين بار خواستار توقف غنی سازی اورانیوم توسط ايران شد، هنوز هزاران سانتريفوژ فعال در اين کشور وجود دارد. از غنی سازی می توان در توليد سوخت هسته ای و نيز توليد بمب هسته ای استفاده کرد. واشنگتن قصد دارد دور جديدی از تحريم ها عليه تهران را، که چهارمين دسته از تحريم ها ظرف چهار سال گذشته محسوب می شود، به جريان بياندازد.

انگلستان، فرانسه و آلمان نگرانی های مشابهی نظير آقای اوباما دارند. روسيه و چين که صاحب حق وتو در شورای امنيت هستند، در گذشته بر کاهش تمهيدات تنبيهی اصرار داشتند. چنين رويکردی سبب تضعيف موقعيت شورای امنيت و آسانتر شدن ادامه مسير برای تهران شد. باعث خرسندی بود که روز جمعه هيلاری کلينتون وزير خارجه آمريکا، آشکارا به چين هشدار داد درصورت عدم پشتيبانی از تحريم های جديد، با انزوای ديپلماتيک روبرو خواهد شد.

پس از آنکه در پائيز گذشته مشت ايران در مخفی نگهداشتن تأسيسات غنی سازی قم باز شد، قدرت های بزرگ پيشنهاد معقولی به اين کشور ارائه دادند: بازگشائی کلیه تأسيسات هسته ای به روی بازرسان بين المللی و ارسال قسمت اعظم ذخيرۀ اورانيوم با درجه خلوص پائين خود به خارج برای تبديل شدن به سوخت هسته ای لازم برای استفاده در رآکتور تحقيقاتی. اين پيشنهاد نمی توانست معضل را حل کند اما می توانست فرصت بيشتری برای ادامه مذاکرات فراهم کند. به نظر می رسيد ديپلمات های سطوح میانی ايران با اين پيشنهاد موافقت کرده اند، اما چندی بعد، مقامات ارشد ايران به اين پيشنهاد پاسخ منفی دادند. از آن زمان تا کنون، هيچ تغيير ديگری رخ نداده است. 

اکنون زمان حساسی برای ايران است. انتخابات تقلبی رياست جمهوری در خرداد ماه گذشته، آتش اعتراضات سياسی و سرکوب خشونت بار دولتی، از جمله اجرای اعدام های سياسی را شعله ور کرد. تحريم های جديد بايد منحصراً آسيب رسانی به بخش سرکوبگر حکومت، به ويژه سپاه پاسداران انقلاب را نشانه بگيرند که البته، برنامه هسته ای کشور را نيز مديريت می کند. اين تحريم ها نبايد رنج و مشقت بيشتری به مردم ايران تحميل کنند. حلقه هدف بايد متناسب باشد و در عين حال، بايد درها را برای گفتگو باز نگاه داشت.

اگر شورای امنيت به اقدام فوری دست نزند، ايالات متحده و اروپا بايد به تنهائی بر دامنه اين فشارها بيفزايند. سنای آمريکا روز پنجشنبه لايحۀ تنبيه شرکت هائی که به ايران بنزين صادر می کنند و يا به افزايش توان پالايشگاهی آن کشور کمک می کنند، را تصويب کرد. مجلس نمايندگان نيز قانون مشابهی را به تصويب رسانده است. ممکن است اقداماتی از اين دست در آينده لازم باشد، اما در حال حاضر، ما نگران هستيم اين اقدام سبب وارد آمدن صدمه به بسياری از مردم شود.

بعضی از کارشناسان می گويند دولت ايران به حدی ضعيف شده که ايالات متحده بايد دست از پيشنهاد بهبود روابط با آن برداشته و تنها بر رويکرد تغيير رژيم متمرکز شود. هيچکس طرح جامعی برای دست يافتن به چنين هدفی ارائه نداده است و اقدام نظامی نيز می تواند يک فاجعه باشد. همانطور که در عراق ديديم، تغيير رژيم می تواند يک بازی خطرناک و غيرقابل پيش بينی باشد.

همانطور که انتظار می رفت، ايران گناه مخالفت های روز افزون داخلی را به گردن غرب انداخته است. البته اين رفتاری غيرمنطقی است. اوباما بايد قوی تر و به نمايندگی از ايرانی ها سخن بگويد که به طور صلح جويانه در پی ايجاد تغيير هستند. درعين حال، ايالات متحده و شرکايش بايد بسيار مراقب حس غرور و استقلال طلبی ايرانی ها باشند. تنگ کردن حلقه بسيار دشوار است اما بايد انجام شود. در همين حال، بايد به خاطر داشت که سانتريفوژها همچنان به چرخش خود ادامه می دهند.

منبه: نيويورک تايمز- 29 ژانويه 2010