ارک قالاسی: ميدان قزوين، دوراهي قپان محل آشناي امامزاده معصوم تهران است که به دوره صفويه مربوط مي‌شود.گونازتی وی ارک قالاسی: ميدان قزوين، دوراهي قپان محل آشناي امامزاده معصوم تهران است که به دوره صفويه مربوط مي‌شود. اين اثر هرچند در سال 1376 ثبت ملي شد اما به جانش افتادند و به بهانه پارک سازي قبرستان قاجاري آن را زير و رو کرده و سنگ قبرهاي نفيس خطاطي شده را در گوشه‌اي به حال خود رها کردند. از اين که بگذريم زخم‌هاي گنبد صفوي را نمي‌توان ناديده گرفت و گذر کرد. خبرگزاري ميراث فرهنگي ـ گروه ميراث فرهنگي ـ آثار تاريخي تهران آنقدر دست‌خوش تغيير و تخريب شده‌اند که امروز به زحمت مي توان نشاني ازگذشته دور اين شهر رادر محله‌هاي قديمي آن يافت . امامزاده معصوم با سنگ قبرهاي قاجاري و شايد زنديه يکي از همان بناهاي تاريخي تهران است که گنبد آن در دوره صفويه ساخته شده و جزء معدود آثار اين دوره تهران محسوب مي‌شود. اما تغيير و تخريب سراغ امامزاده معصوم هم آمده و زخم‌هاي گنبد و زير و رو کردن سنگ قبرها نشان از فراموشي اين اثر تاريخي دارد. کمي آنطرف‌تر از ميدان قزوين و پايين‌تر از خيابان نواب صفوي در دوراهي قپان از هر کسي بپرسي امامزاده معصوم کجاست راهنماييت مي‌کند. البته عنوان امامزاده معصوم به خيلي از امامزاده‌هاي کشور اطلاق مي‌شود و مثلا چندين امامزاده در شمال غربي کشور و در آذربايجان شرقي وجود دارد اما امامزاده معصوم تهران لقب علي بن حمزه بن عبدالله بن محمد باقر نواده‌هاي محمد باقر (ع) امام پنجم شيعيان است که در سال 203 ه.ق‌، همراه امام‌رضا (ع) و 430 نفر ديگر، وارد ايران شدند. امامزاده معصوم به خاطر گنبدي فيروزه‌اي که گفته مي‌شود در دوره صفويه ساخته شده و بنايي که احتمالا مربوط به دوران قاجار است با شماره 1193 در سال 1376 ثبت ملي شده است. اما آنچه به لحاظ شهرت تاريخي نام اين امامزاده را سرزبان‌ها انداخته سنگ‌ قبرهاي قاجاري و زنديه آن است که روزي در صحن اصلي حرم و حياط و اطراف آن ديده مي‌شد. سنگ قبرهايي که امروز بخشي از آن‌ها به صورت شکسته و جابجا شده باقي مانده است. امامزاده معصوم در ميان پارکي که به نظر مي‌رسد بيشتر از 6 يا 7 سال از ساخت آن نمي‌گذرد واقع شده است. درخت‌هاي پارک که بايد کمي قديمي‌تر باشد امامزاده را محصور کرده‌اند و شايد در نگاه اول بناي امامزاده را نتوان از پشت درخت‌ها ديد. اما وقتي قدم به داخل مسير اصلي پارک مي‌گذاري کم‌کم گنبد فيروزه‌اي و بعد هم حسينه‌هايي که اطراف آن ساخته شده است را مي‌بيني. اگر براي زيارت آمده‌اي و قصد ديدن ويراني‌هاي اين امامزاده را نداري بهتر است همان مسير مستقيم پارک را بروي و بعد از زيارت بدون آنکه به اطراف خيره شوي راه آمده را بازگردي. در غير اين‌صورت کمي به اطرافت نگاه کن و تاريخي را که در گوشه امامزاده روي هم تلنبار شده است را ببين. تاريخي که در قالب سنگ قبرهاي وزين از جاي خود جدا شده‌اند و بدون توجهي زير خروارها چوب سوخته و آجر و نخاله مدفون شده‌اند. مي‌گويند امامزاده معصوم محل خاکسپاري افسران دوره قاجار بوده است. البته اين روايت خيلي دور از ذهن نيست چون هنوز هم بخشي از اين سنگ قبرها داخل صحن اصلي حرم نگهداري مي‌شود که يکي از اين سنگ قبرها به "رستم‌خان کاکاوند" مربوط مي‌شود که احتمالا يکي از افسران يا بزرگان قاجار و حتي احتمالا زنديه بوده است. نقش يک سوار روي سنگ قبري که تيرآهني به آن تکيه داده و آجرها و نخاله‌ها دور تا دوراش ريخته شده شايد گواه ديگري بر اين ادعا باشد. ميان نخاله‌هايي که اين سنگ قبرهاي وزين هم بخشي از آن‌ها محسوب مي‌شوند پر از اسامي و تاريخ‌هاي آشناست. بيشتر اين سنگ قبرها به تاريخ 1300 ه.ق سنگ‌تراشي شده‌اند و شايد بخشي از هويت 120 تا 130 ساله تهران باشند. نام‌ها را به سختي مي‌توان خواند و اي کاش کارشناساني از استان تهران مي‌آمدند و سر و ساماني به اين آثار فراموش شده مي‌دادند اما دريغ... «حاج‌آقا رمضاني»، يک سال است که متولي امامزاده معصوم شده و مي‌گويد که وقتي به اينجا آمده سنگ قبرها همين‌طور کنار حياط تلنبار شده بود. او مي‌گويد: «حدود 6 يا 7 سال قبل شهرداري منطقه 11 براي ساخت پارکي در کنار امامزاده معصوم، قبرستان آن را خراب کرد و اين سنگ قبرها بخشي از آن قبرستان قديمي است.» گفته مي‌شود که کل محدوده امامزاده پر از قبرهاي قديمي و البته کمي هم جديد بوده که امروز ديگر اثري از آن‌ها ديده نمي‌شود. چند مقبره از دوره قاجار هم در اين امامزاده بود که تنها يکي از آن‌ها باقي مانده و آن هم وضعيت مناسبي ندارد. کنار يکي از اين مقابر تخريب شده که محل تلنبار شدن سنگ قبرها هم هست کتابخانه‌اي ساخته مي‌شود که البته نيمه کاره رها شده است. رمضاني مي‌گويد: «من به ميراث فرهنگي علاقه‌مندم و زماني که خواستيم اين بنا را به عنوان کتابخانه بسازيم دستور دادم که با فاصله مناسبي از مقبره کناري ساخته شود تا حريم آن را خدشه‌دار نکند.» وي مي‌گويد: «چند روز قبل چند نفر کارشناس از ميراث فرهنگي تهران به اينجا آمدند و از سنگ قبرها پرسيدند. البته کمي هم راجع به بناي جديد که با ارتفاع خيلي کم مي‌ساختيم صحبت شد و به همين دليل فعلان ساخت بقيه بنا متوقف است.» سنگ‌هاي رها شده در جاهاي ديگر امامزاده هم ديده مي‌شود. البته تعدادشان زياد نيست اما به نظر مي‌رسد که بايد سنگ‌هاي با ارزشي باشند. پشت حسينه امامزاده، ته پارک 3 تا سنگ قبر پشت و رو شده ديده مي‌شود. معلوم نيست که چرا سنگ‌ها را پشت و رو کردند. بعضي محلي‌ها و همسايه‌هاي امامزاده معصوم مي‌گويند که اين سنگ‌ها نقش فرشتگان را داشتند بعضي‌ها هم مي‌گويند شهرداري آن‌ها را پشت و رو کرده که اشعار سنگ‌تراشي شده‌شان لگدمال و خراب نشود. هرچه هست معلوم نيست که به چه کسي تعلق دارد و چه نام و شعري روي آن نوشته شده است. تمام سنگ قبرهاي شکسته و جابجا شده به شعرهايي از شعراي ايراني به خط نستعليق خطاطي شده‌اند. نوع خطاطي و سنگ‌تراشي نشان از تداوم اين هنر از دوره صفويه تا عهد قاجار دارد و مي‌تواند سند ديگري بر تاريخ تهران باشد. رمضاني مي‌گويد: «من به سازمان ميراث فرهنگي گفتم که اگر درخواست بدهند سنگ قبرها را به آن‌ها مي‌دهيم تا در موزه‌اي به نمايش گذاشته شود. اما هيچ‌گاه اين درخواست داده نشد.» اما سنگ قبرها بخشي از تاريخ فراموش شده امامزاده معصوم است. اگر قصد ورود به حرم را داري نگاهي گذرا به گنبد فيروزه‌اي آن بي‌انداز، شايد با ديدن ترک‌هايي که به خوبي قابل ديدن است، لحظه‌اي در رفتن به درون امامزاده درنگ کني. ترک‌هايي که از نوک گنبد تا پايين آن آمده و بخشي از کاشي‌هاي مرمت شده را تخريب کرده است. رمضاني در اين‌باره مي‌گويد: «گنبد امامزاده جزء آثار ملي است اما امروز دارد خراب مي‌شود. من بارها به سازمان ميراث فرهنگي و حتي سازمان اوقاف تذکر دادم که اگر گنبد فرو بريزد و براي کسي اتفاقي بيافتد من از هر دو سازمان شکايت مي‌کنم.»‌کنم.» وي در ادامه مي‌گويد: «اواخر فروردين سال جاري نامه‌اي براي مشايي که آن زمان رئيس سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري بود نوشتم که در آن وضعيت بنا و گنبد را به طور کامل توضيح دادم. در اين نامه اعلام کردم که اگر گنبد بر سر زائران فرو بريزد من سازمان ميراث فرهنگي را مقصر مي‌دانم.» رمضاني درباره نامه‌اي که مشايي نوشته مي‌گويد: «در اين نامه‌ نوشتم که ديوارها و سقف کاذب بنا امروز براي زائران خطرناک است. کما اين‌که ديوار ضلع غربي حرم پيش از اين به علت قديمي بودن خود به خود تخريب شده و خطر جاني براي زائران داشته است. در پايان نامه‌ هم از سازمان ميراث فرهنگي خواستم تا در گسترش فضاي امامزاده بدون آنکه مشکلي براي گنبد صفوي آن به وجود آيد ما را همراهي کنند.» به گفته وي بارها نامه‌نگاري شده و اعلام شده که ديوارها در حال تخريب هستند و بار سقف سنگين است. حتي چندبار اعلام شد که احتمال ريزش سقف يا ديوارها وجود دارد. رمضاني همچنين گفت: «جلسه‌اي با مدير کل بناها و محوطه‌هاي تاريخي و مدير بقاع متبرکه سازمان ميراث فرهنگي تشکيل شد و در خصوص بازسازي و طرح توسعه بحث و تبادل نظر شد. از جمله موضوعات بحث شده ضعيف بودن اسکلت اين امامزاده است. با توجه به تراک‌ها و ريزش‌ها پس از بازديد از ساختمان قرار شد که نسبت حفاظت از آن اقداماتي شود که البته هيچ کارشناسي تا کنون از سازمان ميراث فرهنگي براي اين کار به امامزاده معصوم سر نزده است.» به گفته متولي امامزاده مراسمي چون نماز شب قدر و حتي مراسم عيد قربان بيش از 40 تا 50 هزار نفر زائر را به اين امامزاده مي‌کشانند و مسئولان امامزاده هميشه نگران جان مردم هستند. وضعيت اسفبار امامزاده معصوم را مشاور طرح بازسازي و ساماندهي امامزاده هم تاييد کرده است. مشاور در گزارشي که به متوليان امامزاده داده گفته است که بار سنگين گنبد روي ديوارهاي قديمي فشار آورده، امکان رطوبت به دليل نهر فيروزآباد و کانال آب توسط شهرداري در داخل بنا وجود دارد، و همچنين سست و بي کيفيت بودن خاک ديوارهاي به کار گيري شده اطراف ضريح مطهر به خوبي ديده مي‌شود. در حال حاضر پشت ضريح و در اطاق نذورات ترک‌هاي بزرگي ديده مي‌شود و به خاطر نشست سقف در اين اطاق به خوبي باز نمي‌شود. از سوي ديگر اين ترک‌ها دور تا دور ضريح را از زير سقف در برگرفته که بايد فکري براي آن کرد. يکي از ستون‌هاي آجري صحن از جاي خود حرکت کرده و با کمي تمايل به ديوار بتوني کنار خود تکيه زده است. اگر آن ديوار بتوني نبود تا کنون صحن حرم به همراه سقف کاذب چوبي آن که به نظر مي‌رسد به اوايل دوره پهلوي تعلق داشته باشد فرو مي‌ريخت. داخل حرم و روي مرقد امامزاده معصوم، ضريح کوچک و زيبايي قرار دارد. دو رواق نسبتا کوچک نيز در ضلع شرقي و غربي داخل حرم ديده‌ مي‌شود. در ايوان جنوبي دو کتيبه کوچک مرمر طرفين درب حرم نصب شده که يکي در تاريخ 1040 هجري قمري و در ديگري تاريخ 1240 هجري قمري به چشم مي‌خورد که بر اساس آن بناي اوليه اين بقعه مقارن با سال‌هاي اول سلطنت "شاه صفي" توسط "خواجه محب" فرزند "حاجي رمضان بريانکي" در سال 1040 تعمير و مرمت شده ‌است. ولي از کتيبه دوم معلوم مي‌شود که اين تعمير و مرمت هم مانع انهدام بقعه نشده و 200 سال پس از آن، بقعه کنوني به جاي بقعه ويران شده قبلي بنا شده ‌است. اين بنا در چند دهه اخير نيز چندين بار مورد مرمت قرار گرفته که از آن جمله مي‌توان به بازسازي ايوان جنوبي با ستون‌ها و تيرهاي فلزي اشاره کرد. آيينه کاري داخل بنا توسط محمد رضا نويد به سال 1373 ش انجام گرفته که باني آن حاج علي قجر است و در قسمتي از ضريح نوشته شده : اصفهان زرگري حسن پرورش، قلمزني اکبر سبزيان و نجاري اخوان خالق زادگان. ساختمان اين بقعه که قدمت تاريخي‌اش به دوره صفويه بازمي‌گردد ساده و بي پيرايه ‌است و گنبد فيروزه‌اي رنگ و کاشيکاري زيبايش زينت بخش اين بقعه شده ‌است. بناي امامزاده معصوم در زمان شاه عباس به شکل بقعه درآمد. مساحت آن هم اکنون، 1200 متر مربع و مساحت ساختمان با حياط بيش از 2000 متر مربع است‌. اما مساحت کل امامزاده يکي ديگر از مشکلات آن است. رمضاني مي‌گويد: «کل محدوده‌اي پارک و ورزشگاه جزء زمين‌هاي موقوفه بوده است. ما اين موضوع را بارها پيگيري کرديم ولي چون سند وقفي نداشتيم نتوانستيم پيگيري‌ها را به نتيجه برسانيم. زمين‌هايي که امروز شهرداري دست گرفته مربوط به شخصي به نام کمپاني است که طبق گفته افراد مسن محله،‌ وي قبل از مرگ تمام زمين‌هاي خود را وقف کرده بود. اما سندي دراين‌باره وجود ندارد.» وي در ادامه مي‌گويد: «در حال حاضر اطراف حرم ساخت و ساز غيرقانوني مي‌شود. مثلا خانه‌اي که حدودا در ضلع جنوب شرقي بنا ساخته مي‌شود با ارتفاع غير مجازي بالا رفته است. من به صاحب خانه تذکر دادم و گفتم که امامزاده در فهرست ميراث ملي ثبت شده و به همين خاطر داراي ضوابط قانوني است. از سوي ديگر ورزشگاه پشت امامزاده نيز به شکل غير قانوني ساخته مي‌شود. هم‌اکنون يک خانه 5 طبقه و يک ساختمان سه طبقه در دو ضلع جنوبي امامزاده ساخته مي‌شود که يکي از اين خانه‌ها حريم مقبره قاجاري امامزاده را از بين برده است.