در اواخر سال 1980 اتحاد جماهير شوري با حمایت آشكار از ارمنستان شرايط اشغال اراضي آذربايجان که جزو جمهوری های تحت اداره مسکو بود، را فراهم مي‌نمود.

در نتیجه مساعدت و حمایت آشکاراتحاد جماهیر شوروی از سال 1987 صدها هزار آذربايجاني از اراضي تاريخي خود در ارمنستان رانده شده‌ بودند. ارمنستان به پشتیبانی مسکو شروع به طرح نمودن ادعاهايي نسبت به اراضي تاريخي آذربايجان در قره‌باغ نموده، موجب سلب آسایش و وحشت آذربایجانیان در خاک تاریخی شان شده بود و کار را تا جایی پیش برده بود که اقدام به کشتار اهالی می کرد.

حمایت مسکو از ارمنستان و ممانعت از اعتراض آذربایجان در برابر این وضعیت و تداوم تنش‌هاي ايجاد شده توسط ارمنستان در مرزهايش با آذربايجان، تلاشهاي صورت گرفته در راستاي فریب افکار عمومی مردم آذربایجان، موجب نارضایتی عمومی در میان ملت آذربایجان شده بود.

آذربايجاني‌هايي كه به سیاست های مسکو اعتراض نموده و يا از خود مقاومت نشان مي‌دادند بازداشت مي شدند. آذربایجانیان به واسطه مسکو، تماما در برابر ارمنستان تا دندان مسلح، خلع سلاح شده بودند. حکومت شوروی حتی تفنگ های شکاری آذربایجانیان را نیز جمع آوری کرده و در برابر ارمنستان را تجهیز می کرد.

تداوم اين وضعيت موجبات آغاز تظاهرات اعتراض آميز شهروندان باكو در اواخر سال 1989 را فراهم آورد. خواست هزاران شهروند مشاركت كننده در تظاهرات از دولت مسکو، جلوگيري از اين تحركات سرخود و استماع مطالبات به حق ملت آذربايجان بود. شهرونداني كه نتوانسته بودند به مطالبات خود جامه عمل بپوشانند رفته رفته در تظاهرات صورت گرفته شعارهاي استقلال و آزادي سر مي دادند.

 در شب گذر از نوزدهم به بيستم ژانويه 1990 با دستور رهبر اتحاد جماهير شوروي «میخائيل گورباچف»، دسته‌هاي ارتش شوروي كه مركب از نيروهاي ويژه كه غالبا ارمني بودند بدون هرگونه هشدار از پيش اعلام شده، به شهر باكو هجوم آوردند. در اين حمله از سلاح‌هاي سنگين جنگي – تانك، مسلسل، سلاحهاي اتوماتيك و ساير ابزار جنگي بر عليه شهروندان غيرمسلح بي دفاع اعم از زن، كودك و كهنسال استفاده گرديده، منازل مسكوني به آتش گرفته شد. ارتش شوروي برخوردي بي‌رحمانه را در مواجهه با اين مردمي كه 70 سال تبعه‌اش به شمار مي‌آمدند به نمايش گذاشت.

برخي از كشته‌شده‌گان بصورتي كاملا بي‌رحمانه مورد اصابت بيش از 20 گلوله قرار گرفته بودند، چشمان برخي از مقتولين از كاسه در آورده شده، كودكان و سالخوردگان به قتل رسيده، آمبولانس ها و پزشكان به رگبار بسته شده و شهروندان غيرمسلح در درون منازل خود به قتل رسيده بودند.

بنا بر آخرين بررسي‌ها در فاجعه خونين 20 ژانويه، 147 شهروند غير مسلح كشته شده، 841 نفر به صورت غيرقانوني بازداشت گرديده و 744 نفر مجروح گشته اند. برخي از كشته‌شده‌گان به دريا انداخته شده و مدارك بازجويي حین انتقال به مسكو منهدم گرديده است.

چند سال بعد روز 20 ژانويه با مصوبه مجلس ملي آذربايجان مستقل مورد ارزشگذاري سياسي - حقوقي قرار گرفت. ژانویه سیاه، که از آن با عنوان شنبه سیاه نیز یاد می‌شود، به سرکوب خونین جنبش استقلال‌خواهی آذربایجان شمالی که در تاریخ 19-20 ژانویه 1990 پیش از فروپاشی شوروی سابق، به دست ارتش سرخ در شهر باکو پس از اعلام حالت فوق‌العاده انجام گرفت، گفته می‌شود.

نکته قابل توجه تاریخی، خلع سلاح آذربایجان و مسلح نمودن ارمنستان توسط حکومت مرکزی شوروی که خود را ولی نعمت و صاحب آذربایجان می دانست عین همان سیاستی است که حکومت مرکزی ایران در آذربایجان جنوبی در پیش گرفته است.

حکومت ایران نیز با تحت فشار قرار دادن تورک های آذربایجان جنوبی و تغییر ترکیب جمعیتی غرب آذربایجان به نفع کردها، سیاست های مشابهی را در آذربایجان جنوبی اجرایی می کند.

گونازتی‌وی

SH.A