استان‌های آذربایجان‌جنوبی با داشتن منابع طبیعی و معدنی گسترده، پتانسیل بالای کشاورزی و نیروی انسانی توانمند، سال‌هاست با فقر، بیکاری و محرومیت اقتصادی دست و پنجه نرم می‌کنند؛ در حالی که استخراج و بهره‌برداری از این منابع به سود مرکز و مناطق فارس‌نشین و به ضرر آذربایجان ادامه دارد. حالا با کشف ذخیره لیتیوم در همدان، آذربایجان صاحب یک معدن راهبردی و میلیاردی شده است، اما آیا ملت تورک آذربایجان جنوبی نیز سهمی از این ثروت خواهد داشت.

به گزارش "صفحه اطلاع رسانی عباس لسانی"،

دشت قهاوند همدان اخیراً میزبان کشف اولین معدن لیتیوم ایران با ظرفیت حدود ۸٫۵ میلیون تن کانسنگ بوده است. این معدن که به آن «طلای سفید» نیز گفته می‌شود، می‌تواند آذربایجان را در آینده به یکی از بازیگران اصلی بازار جهانی باتری‌ها و انرژی‌های نوین تبدیل کند. لیتیوم، ماده اصلی باتری‌های خودروهای برقی، تلفن همراه و لپ‌تاپ و یکی از عناصر کلیدی صنایع هوافضا و فناوری‌های پیشرفته است.

با این وجود، تجربه تاریخی نشان می‌دهد که ذخایر طلا، مس و سایر منابع معدنی آذربایجان جنوبی هیچگاه به توسعه واقعی این منطقه منجر نشده است. به عنوان نمونه، معدن مس سونگون در آذربایجان شرقی با ارزش تقریبی ۳۲۰ میلیارد دلار و ذخیره ۵۲ درصدی مس کشور، هیچ نقشی در آبادانی شهر ورزقان نداشته و سودهای کلان آن به کرمان و صنایع مرکزی منتقل شده است. روزانه نزدیک به ۵۰ میلیارد تومان کنسانتره مس از ورزقان به کرمان منتقل می‌شود و حتی امام جمعه ورزقان نیز از این سیاست استثماری انتقاد کرده است.

رضا محتشمی پور معاون معدن و فرآوری مواد وزیر صمت در دولت سیزدهم در مورد کشف یک ذخیره هشت و نیم میلیون تنی لیتیوم در همدان به رسانه‌ها گفته بود: یک معدن رسی با ذخیره کان‌سنگ هشت و نیم میلیون تن است.

با توجه به قیمت جهانی لیتیوم، این معدن می‌تواند میلیاردها دلار ارزش اقتصادی داشته باشد، اما تا زمانی که دانش و فناوری استخراج و فرآوری در ایران محدود است و سهم آذربایجان مشخص نشده، احتمال بروز همان الگوی استثماری تاریخی بسیار بالا است.

چالش‌های زیست‌محیطی نیز جدی است. استخراج لیتیوم رسی نیازمند مصرف بالای آب بوده و می‌تواند منابع آب و کشاورزی مناطق همجوار را تحت فشار قرار دهد. دشت قهاوند پیش از این نیز با کاهش سطح آب زیرزمینی و تبدیل بخشی از اراضی کشاورزی به کویر مواجه شده است. تجربه معادن دیگر در ایران و جهان نشان می‌دهد که بدون برنامه‌ریزی و مدیریت زیست‌محیطی مناسب، استخراج معادن به بحران‌های اجتماعی و مهاجرت جمعیت منجر خواهد شد.

در نهایت، معدن لیتیوم همدان فرصتی استراتژیک و میلیاردی برای آذربایجان جنوبی است، اما تاریخ ثابت کرده که آذربایجان حتی با دارا بودن ذخایر غنی، در مسیر توسعه و بهره‌برداری اقتصادی از منابع خود همواره به حاشیه رانده شده است. تا زمانی که سیاست‌های تبعیض آمیز و‌ استثماری و عدم شفافیت در مدیریت منابع ادامه دارد، این معدن نیز همانند طلا و مس، به سود مرکز و مناطق فارس‌نشین خواهد بود و محرومیت ملت تورک آذربایجان جنوبی ادامه پیدا می‌کند.

گوناز تی وی

E. Y