روابط اسرائیل و ترکیه که زمانی یکی از نزدیک‌ترین همکاری‌های راهبردی در منطقه بود، طی دو دهه گذشته به رقابتی فزاینده تبدیل شده است؛ رقابتی که اکنون بخش مهمی از آن در سوریه جریان دارد.

ترکیه در دهه ۱۹۹۰ همکاری‌های گسترده نظامی و امنیتی با اسرائیل داشت، اما با افزایش اختلافات بر سر مسئله فلسطین و به‌ویژه پس از جنگ غزه در سال ۲۰۰۸، روابط دو کشور به‌تدریج تیره شد. حمله نیروهای اسرائیلی به کشتی «ماوی مرمره» در سال ۲۰۱۰ و کشته‌شدن ۱۰ شهروند ترکیه، یکی از مهم‌ترین نقاط عطف این بحران بود. دو کشور بعدها روابط خود را ترمیم کردند، اما این نزدیکی پایدار نماند.

پس از جنگ غزه در سال ۲۰۲۳، اختلافات بار دیگر به سطحی بی‌سابقه رسید. ترکیه مواضع بسیار تندی علیه عملیات نظامی اسرائیل در غزه اتخاذ کرد و در سال ۲۰۲۴ تجارت با اسرائیل را متوقف کرد.

در مقابل، اسرائیل نیز با گسترش نفوذ منطقه‌ای ترکیه، به‌ویژه در سوریه، با نگرانی نگاه می‌کند. پس از سقوط حکومت بشار اسد در سال ۲۰۲۴، ترکیه به یکی از بازیگران اصلی حمایت از ساختار سیاسی و امنیتی جدید سوریه تبدیل شد و همکاری‌های دفاعی خود با دمشق را افزایش داد.

سوریه چگونه اسرائیل و ترکیه را مقابل هم قرار داد؟

اکنون سوریه به نقطه اصلی اختلاف تبدیل شده است. اسرائیل نگران گسترش حضور نظامی ترکیه در سوریه است و آن را بخشی از معادله امنیتی جدید در مرزهای شمالی خود می‌داند. در همین چارچوب، اسرائیل روز ۱۸ اوت به پایگاه ابوالظهور در شمال‌غرب سوریه حمله کرد؛ حمله‌ای که اسرائیل آن را اقدامی برای جلوگیری از استقرار احتمالی نیروهای ترکیه در این پایگاه اعلام کرد.

بنیامین نتانیاهو نیز پس از این حمله گفت اسرائیل حضور نظامی ترکیه در مناطق جنوبی‌تر سوریه را تهدیدی برای امنیت خود می‌داند. ترکیه این استدلال را رد کرده و حمله اسرائیل را غیرقابل توجیه دانسته است. آمریکا نیز درباره این حمله هشدار داده و آن را «تشدید غیرضروری» خوانده است.

ماجرا دیگر فقط فلسطین نیست...

این تحول نشان می‌دهد اختلاف اسرائیل و ترکیه دیگر تنها به موضوع فلسطین محدود نیست؛ بلکه اکنون نفوذ، امنیت و آینده سوریه نیز به یکی از مهم‌ترین محورهای رقابت دو کشور تبدیل شده است.

برای ترکیه، ثبات سوریه و امنیت مرزهای جنوبی اهمیت مستقیم دارد و آنکارا همکاری با دمشق را بخشی از این سیاست می‌داند. در مقابل، اسرائیل تلاش می‌کند از شکل‌گیری هرگونه ساختار نظامی در سوریه که آن را تهدیدی علیه خود می‌داند جلوگیری کند.

آیا اسرائیل و ترکیه به سمت رویارویی مستقیم می‌روند؟

با این حال، افزایش تنش میان دو کشور الزاماً به معنای حرکت آنها به سوی یک جنگ مستقیم نیست. وجود کانال‌های ارتباطی و تلاش آمریکا برای ایجاد سازوکاری میان ترکیه، اسرائیل و سوریه برای جلوگیری از درگیری‌های ناخواسته نشان می‌دهد قدرت‌های منطقه‌ای و واشنگتن نیز نسبت به خطر گسترش این رقابت نگران هستند.

از نگاه منطقه‌ای، آنچه امروز در سوریه رخ می‌دهد را می‌توان بخشی از تغییر بزرگ‌تر موازنه قدرت در خاورمیانه دانست؛ جایی که ترکیه و اسرائیل، با وجود سابقه طولانی همکاری، اکنون در برخی پرونده‌های امنیتی در دو سوی متفاوت قرار گرفته‌اند.

گوناز تی‌وی
R.G