مقاله‌ی حاضر نوشته‌ی دکتر سئویل سلیمانی است که در تاریخ ۱۵ اکتبر ۲۰۲۵ (۲۳ مهر ۱۴۰۴) در بلاگ رسمی انجمن فلسفی آمریکا (Blog of the American Philosophical Association) منتشر شده است. این بلاگ از رسانه‌های حوزه‌ی فلسفه و علوم انسانی به‌شمار می‌رود و با هدف گسترش گفت‌وگوهای فلسفی و اجتماعی میان متفکران سراسر جهان، زیر نظر انجمن فلسفه آمریکا ــ قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین نهاد حرفه‌ای فلاسفه در ایالات متحده ــ اداره می‌شود.

خانم دکتر سئویل سلیمانی پژوهشگر و استاد جامعه‌شناسی در دانشگاه Northern Kentucky University ایالات متحده است و آثار وی عمدتاً بر محور عدالت معرفتی، تبعیض ساختاری و تجربه‌ی زیسته‌ی اقلیت‌های زبانی و جنسیتی تمرکز دارد.

ترجمه‌ی فارسی این مقاله، با هدف بازتاب صدای روشنفکران و اندیشمندان ملت تورک آذربایجان در عرصه‌ی بین‌المللی، توسط هیئت تحریریه‌ی صفحه‌ی اطلاع‌رسانی عباس لسانی انجام گرفته است.

👇ترجمه مقاله👇

در سراسر مطالعات پسااستعماری و حوزه‌ی جهان جنوب، مجموعه‌ای رو به رشد از پژوهش‌ها نشان داده‌اند که چگونه میراث استعمار و سلسله‌مراتب جهانی، شکل‌گیری و تولید دانش را تحت تأثیر قرار می‌دهد. با این حال، حتی در درون همین چارچوب‌های انتقادی نیز، صداهای برخاسته از درون جهان جنوب، به‌ویژه زنانِ متعلق به جوامع به‌حاشیه‌رانده‌شده اغلب نادیده گرفته می‌شوند یا به‌درستی شناخته نمی‌شوند. پژوهشگرانی چون گایاتری اسپیوَک، چاندرا موهانتی و لیلا ابولغد سال‌هاست استدلال می‌کنند که زنان جهان جنوب صرفاً سوژه‌هایی تحت ستم نیستند، بلکه اندیشمندانی‌اند که سهم معرفتی‌شان پیوسته بی‌ارزش شمرده می‌شود. آنان با شکل‌های چندلایه‌ای از به‌حاشیه‌رانی در هر دو بستر ملی و عرصه‌های دانشگاهی فراملی روبه‌رو هستند، و بی‌عدالتی معرفتی یکی از فراگیرترین سازوکارهای این طرد به شمار می‌آید.

کار میراندا فریکِر درباره‌ی بی‌عدالتی معرفتی، تأثیر عمیقی در روشن ساختن این مسئله داشته که چگونه انسان‌ها در مقام «شناساگران» مورد ستم قرار می‌گیرند؛ عمدتاً از طریق کاستی‌های گواهی‌محور و هرمنوتیکی. در مورد زنان به‌حاشیه‌رانده‌شده در جهان جنوب، این بی‌عدالتی‌ها نه‌تنها در هنگام سخن گفتن، بلکه حتی پیش از آن، در همان چارچوب‌هایی آغاز می‌شوند که تعیین می‌کنند چه کسانی حق سخن گفتن دارند و چه کسانی شنیده می‌شوند.

ایران، که اغلب به‌عنوان نمونه‌ای شاخص از مقاومت پسااستعماری مورد استناد قرار می‌گیرد، عرصه‌ای به‌ویژه پیچیده برای اندیشیدن در مورد بی‌عدالتی معرفتی در درون جهان جنوب به شمار می‌آید. در حالی که بخش قابل توجهی از پژوهش‌ها بر مقاومت ژئوپلیتیکی ایران در برابر امپریالیسم غربی و نیز بر سنت‌های فکری غنیِ فرهنگ فارسی تمرکز داشته‌اند، توجه کمتری به ساختارهای درونی سلطه‌ شده است که تولید دانش را شکل می‌دهند و صداهای مخالف را به سکوت وامی‌دارند.

به‌عنوان یک زن تورک آذربایجانیِ پژوهشگر از ایران، اغلب خود را در تلاقی پیچیده‌ای از سکوت‌ها می‌یابم: در فضای دانشگاهی ایران به‌سبب پیشینه‌ی ائتنیکی‌ـ‌نژادی‌ام به حاشیه رانده می‌شوم و در نهادهای دانشگاهی غربی نیز که شعار تنوع فرهنگی سر می‌دهند، اما عمیقا در چارچوب سلسله‌مراتب معرفتی شکل گرفته‌اند، باز هم به نوعی طرد می‌شوم. تجربه‌های من بازتاب ساختارهایی از کژفهمی است که بسیاری از زنان رنگین‌پوستِ به‌حاشیه‌رانده‌شده هنگام تلاش برای بازتاب دادن صدای جوامع خود در فضاهای علمی مبتنی بر پارادایم‌های مسلط، با آن مواجه می‌شوند.

ایران متنوع‌ترین کشور چندائتنیکی در خاورمیانه است؛ بیش از نیمی از جمعیت آن به گروه‌های ائتنیکی غیرفارس تعلق دارند. با این حال، این کشور چه در گفتمان‌های غربی و چه در بسیاری از متون دانشگاهی، سال‌هاست به‌گونه‌ای تصویر شده که گویی ملتی یکنواخت و یکدستِ فارسی است. من به یکی از اقلیت‌های ائتنیکی‌ـ‌نژادی ایران تعلق دارم که حدود ۲۵ [حداقل۴۰] درصد از جمعیت کشور را تشکیل می‌دهد: تورک‌های آذربایجانی. با این حال، این گروه هم از نظر سیاسی و هم از نظر معرفتی در حاشیه قرار دارد.

در روایت‌های مسلطِ فارس‌محور، زبان، تاریخ و هویت تورک آذربایجانی اغلب حذف، تحریف یا به عنوان امری فرعی و کم‌اهمیت در تعریف «ایرانی بودن» تلقی می‌شود. این حذف تنها به مرزهای ملی محدود نمی‌ماند؛ بلکه ما را تا درون جوامع مهاجر، محافل دانشگاهی و حتی درون مطالعات به‌اصطلاح پسااستعماری و جهان جنوب نیز دنبال می‌کند؛ حوزه‌هایی که در آن‌ها ایران غالباً به‌عنوان یک سوژه‌ی واحدِ پسااستعماری در برابر امپریالیسم اروپا-آمریکایی به تصویر کشیده می‌شود.

گوناز تی وی

E. Y