گوناز تی‌ وی: روز 12 ژوئن (22 خردادماه) از سال 2002 میلادی به‌عنوان روز جهانی مقابله با کار کودک اعلام شد. برای نداشتن کودکان کار، دولت‌ها، کارفرمایان و سازمان‌های کار، جامعه مدنی و میلیون‌ها انسان از سراسر جهان باید همکاری داشته باشند تا بتوان اقدام مؤثری را برای کمک به کارگران کودک انتظار داشت.

سازمان بین‌المللی کار، از سال 2002 بر گستره جهانی کار کودک و اقدامات و تلاش‌های موردنیاز برای محو آن تمرکز کرد.

«کودک کار» کودکی است که به یکی از اشکال کار «سبک / سخت» و «داوطلبانه / اجباری» جهت کسب درآمد و نه کسب توانمندی اشتغال دارد. منظور از "کار کودک" درگیر نمودن کودکان در آن دسته از فعالیت‏های اقتصادی است که مانع تحصیل، آموزش و برخورداری آنان از امکانات اولیه‌ی رشد فردی و اجتماعی‏شان می‏شود و با آسیب و بهره‌کشی همراه است.

در ایران، تعداد زیادی از کودکان در مشاغل گوناگون بدون مزد یا با مزد مشغول به کار هستند. این کودکان نسبت به استثمار بسیار آسیب‌پذیر هستند. کار آن‌ها اغلب از نگاه جامعه مخفی است، احتمال دارد این کودکان منزوی شوند و در موارد بسیاری جدا از خانه و خانواده خود به سر ببرند. موارد اذیت و آزار کودکان به هنگام کار واقعیت تلخی است که متأسفانه رواج فراوان دارد.

بنا بر آمار رسمی که از سوی حکومت ایران منتشرشده، 13 درصد کودکان کار بیش از 8 ساعت در روز در خیابان‌ها کار می‌‌‌کنند، والدین 55 درصد آن‌ها بیمار یا بیکار هستند.

الهام فخاری رئیس کمیته اجتماعی شورای شهر تهران با اشاره به تعداد کودکان کار و غیرممکن بودن تخمین آمار دقیق از آنان اظهار کرد “برخی از کارشناسان آمار کودکان کار ایران را بیش از ۳ میلیون نفر تخمین می‌زنند ضمن اینکه این رقم برای تهران ۲۰ هزار نفر برآورد شده است اما به دلیل اینکه هیچ کدام از کودکان کار هیچ ثبت هویتی ندارند آمار دقیقی نمی‌توان ارائه کرد”.

فخاری گفت که “بنابر اعلام معاون وزیر بهداشت بر اساس مطالعه‌ای که درباره بروز و شیوه ایدز روی هزار کودک کار و خیابان در شهر تهران انجام شده است 4.5 درصد آن‌ها به ایدز مبتلا بوده‌اند و در همین زمینه رئیس مرکز تحقیقات ایدز ایران گفته است که 4 تا 5 درصد از کودکان کار خیابان به ایدز مبتلا هستند. همچنین یک سوم کودکان مبتلا 10 تا 14 سال و دو سوم 15 تا 18 سال هستند و در کنار همه این مسائل نباید از آزار جنسی که این کودکان هر روز در معرض آن‌ها قرار می‌گیرند غافل شویم و بیش از 32 درصد از کودکان کار مورد آزار جسمی، روحی و جنسی قرار می‌گیرند”.

فخاری ضمن اعلام نرخ ابتلای کودکان کار و خیابان به ایدز بیان کرد: “بنابر اعلام معاون وزیر بهداشت بر اساس مطالعه‌ای که درباره بروز و شیوه ایدز روی هزار کودک کار و خیابان در شهر تهران انجام شده است 4.5 درصد آن‌ها به ایدز مبتلا بوده‌اند و در همین زمینه رئیس مرکز تحقیقات ایدز ایران گفته است که 4 تا 5 درصد از کودکان کار خیابان به ایدز مبتلا هستند همچنین وی اعلام کرده است که یک سوم کودکان مبتلا 10 تا 14 سال و دو سوم 15 تا 18 سال هستند و در کنار همه این مسائل نباید از آزار جنسی که این کودکان هر روز در معرض آن‌ها قرار می‌گیرند غافل شویم و بیش از 32 درصد از کودکان کار مورد آزار جسمی، روحی و جنسی قرار می‌گیرند”.

وی بیان کرد: “مطالعه مصرف مواد در بین کودکان خیابانی نشان می‌دهد که حدود 5 درصد از پسران دارای سابقه مصرف مواد بوده‌اند و همچنین این درصد در بین دختران نیز نزدیک به یک درصد است”.

وی با اعلام نرخ بیسوادی در کودکان کار بیان کرد: بر اساس مطالعات انجام شده، 72 درصد از این کودکان بیسواد و کم‌سواد هستند یا در حد ابتدایی سواد دارند و 17 درصد از کودکان کار و خیابانی در تهران اصلا مدرسه نرفته اند و این بیسوادی و کم سوادی در فرآیند زندگی این افراد تاثیر سوء دارد.

وی با اشاره به علت اصلی افزایش تعداد کودکان اظهار کرد: “60 درصد از کودکان خیابانی نه به دلیل نابسامانی وضعیت خانواده بلکه به دلیل فقر اقتصادی یا بیکاری و اعتیاد و بدسرپرستی و ناآگاهی والدین راهی خیابان‌ها می‌شوند. رشد فقر در کودکان کار و خیابان از سال 84 تا 88 روند صعودی داشته است”.

بر اساس ماده 32 پیمان جهانی حقوق کودک، کودکان باید در برابر هر کاری که رشد و سلامت‌شان را تهدید می‌کند حمایت شوند و دولت‌ها باید حداقل سن کار و شرایط کار کودکان را مشخص کنند. تقریبا از هر 10 کودک یکی از آن‌ها ناگزیر به تحمل کار اجباری هستند.

بررسی‌ها نشان می‌دهد حدود 73 درصد از کودکان در خیابان سابقه خشونت دارند؛ این خشونت علیه آن‌ها شامل ابعاد مختلف جسمی و غیرجسمی مثل تحقیر، تمسخر، برچسب‌زنی و ... است. بررسی‌ها نشان می‌دهد حدود 63 درصد از این کودکان دست‌فروشی می‌کنند، حدود 7 درصد از آن‌ها به شغل پادویی به ویژه منطقه بازار مشغول هستند. همچنین 6 درصد از آن‌ها به جمع‌آوری ضایعات و زباله‌گردی می پردازند. بدیهی است این گروه از کارها به دور از شان کودکان و آسیب‌زننده به رشد و شکل‌گیری هویت آن‌ها هستند.

هادی شریعتی، حقوقدان و نائب ریس هیات مدیره انجمن حمایت از حقوق کودکان نیز در گفت وگو با ایسنا، اظهار کرد: آنچه که از خرداد 96 تا خرداد 97 بر کودکان کار گذشته نشان می‌دهد نه تنها مسئله کار کودک حل نشده، بلکه اقدامات و اظهار نظرهای صورت گرفته توسط مسوولان وضعیت را پیچیده‌تر کرده است.

گوناز تی‌ وی

R.F