أشیالار اوزه رینده پاریلدایان اینانج دامغالاریمیز، قاشی پاریلدایان اونا ایشیق ساچان آی-اولدوزلو سونولان اوزوگومله بویون-باغی مین فئتیشچی سی اولدوم. اونلارین فئتیشیله یاشاماق أسکی اینانجلاردان قایناغین آلیب، گلیشه رک گؤک تانرییا وارمیشیق. بو سئودالی ایناجیمیزین آچیقلاماسینا دیققت ائتسک، سونولان بوتون اینانج دامغالاریمیزین سئودالیسی اولوروق.

میف چاغیندا اولو أجدا، ایلک نؤوبه ده، یاشاییش طرزی ایله طبیعت حادیثه لری و حئیوانلار عالمی آراسیندا اوخشارلیق گؤرموش (قیدالانمادا، دوغومدا، حرکت و داورانیشدا، ائلجه ده باشقا ظاهیری علامت و أشیالارلا اؤزل علامت لرده)، همین عالم لرله اؤزو آراسینداکی غیری-عادی ایلیشگییه ائتکی گؤسترمه یه چالیشمیش دیر.

اونلارین یاشاماق اوغروندا موباریزه سینده و توپلادیقلاری تجروبه دن دوغان اینانیشلار (سیناقدان چیخاریلاراق) یادداشت لاریندا مؤحکم لشدیردیکجه تصوورلره چئوریلمیشدیر. بو اینانجلار علم و تجروبه گؤستریشینه گؤره زامانلا گلیشمیش و ایره لی سورموشدور.

دونیا گؤروشلرینده آنیمیزم، فتیشیزم، آنتروپومورفیزم، بودیزم، شامانیزم، شامانلیقدان دوغان تک تانریچیلیق و سونرا تک تانریچیلیقدان دوغان خیریستیانلیق، ایسلام اینانجی و… اینانجلار اولو أجدادلارین دونیا گؤروشو اولموشدور.

خالقیمیزین اؤزونون چوخ عصیرلیک تاریخی سوره جینده یاراتمیش اولدوغو ماددی و معنوی مدنییت اؤرنک لر، عادت-عنعنه لری، تؤرن لر، اویون و أیلنجه لر، عایله-معیشت قونوسوندا خالق دوشونوب، یارادیب و دونیا گؤروشون گلیشدیرمیش دیر.

 پروفسور قافاراوون یازدیغینا گؤره، اینسانلارین ایلکین تصوورلری اینکیشافی توتئمیزم، آنیمیزم، فئتئشیزم، آنیماتیزم، آنتروپومورفیزم، شامانیزمه باغلی دیر و اونلار واسیطه سیله گلیشیب تک تانری لیغا وارمیشدیر. قونوموزلا باغلی أشیالاری اونقون و قوتسال ساییب و بوگونده سوسلنمه أشیالارینا سایقی گؤسترمک هاردان قالیب و اینانجلاریمیزدا گلیشیب، آچیقلایاق.

عالیملر بیلدیریرلر کی، فئتئشیزم- ماددی أشیالارا ایطاعته أساسلانان دونیا گؤروشودور. بئله کی، ماگیا مرحله سیندن سونرا اولاغان اوستو (فؤوق الطبیعی) اؤزل أصل لر واسیطه سیله یاشاما اویغونلاشماسینا اینام یارانیر. دوعا و أفسونلارلا طبیعته ائتکی قویماغین مومکونلویو ایله راضی لاشان اولو أجداد ایشینی داها سیستئملی قورماق مقصدیله اؤزل سئحیرلی واسیطه لر دوشونمه یه باشلاییر.

اؤرنک اولاراق تورک تفککورونده فئتیشلشن وارلیقلاردان ایلکینی اودون ألده ائدیلمه سی ایله یارانمیش دیر. قالالاردا قالانان اوجاقلار فوتساللاشدیریلاراق نسلین داوامایغی نی بیلدیرمیشدیر. گئنللیک له، آزربایجان خالقی نین نظرینده کیچیک معیشت أشیالاردان توتموش دامغالی سوس (زینت) أشیالاری (اوزوک، مونجوق، بویون-باغی)، سیلاحلارا (اوخ، یای، قیلینج)، بولاقلارا، تپه لره، قایالارا کیمی هامیسی ایلاهیلشدیریلیب تاریخین چئشیدلی دؤنملرینده اینسانلارین اومود یئرینه چئوریلمیشدیر.

ناغیل، مثل و ائپوسلاریمیزدا بو أشیالار تصویر ائدیلیر کی، بونلار غئیر-عادی ایشلری یئرینه یئتیریر. اؤنجه لر اونلارین فئتیش شکلینده خالق آراسیندا قبول ائدیلدیگی شوبهه سیزدیر (قافاراوو، ق2010). میفولوگیا دونیاگؤروشونده و مرحله لریندن بحث ائدرکن اونلارین هانسی اول فانکسیال اولدوغونو سؤیلمک چتیندیر. آنجاق بونو بیلیریک کی، گلیشمیش اینانجلاریمیزدیر و سایقی ایله یاناشمیشیق هر زامان. بو ایناجلار اولو أجداد ایناجلاری اولاراق، سوندوغون أشیالار منه فئتیش اولدو اونلارین آراسیندا.

کیومرث ایسلامی (آراز)