اظهارات تازه امام جمعه اهل سنت زاهدان درباره اینکه رهبران واقعی گذار سیاسی در داخل ایران و حتی در زندانها هستند، بار دیگر بحث درباره ناکارآمدی پروژههای خارجنشین بهویژه جریان وابسته به رضا پهلوی را در محافل سیاسی داغ کرده است.
سخنان اخیر مولوی عبدالحمید، روحانی برجسته اهل سنت و امام جمعه مسجد مکی زاهدان، تنها یک اظهار نظر مذهبی یا سیاسی ساده نبود؛ بلکه در واقع پیامی روشن درباره منشأ واقعی تغییر سیاسی در ایران بود.
او در خطبههای نماز جمعه در زاهدان اعلام کرد که جایگزین حکومت جمهوری اسلامی در داخل ایران قرار دارد و رهبران واقعی گذار سیاسی در داخل کشور و حتی در زندانها حضور دارند؛ افرادی که به گفته او باید آزاد شوند تا بتوانند کشور را از بحرانهای کنونی و خطر جنگ نجات دهند.
این سخنان در ظاهر یک تحلیل سیاسی درباره وضعیت ایران است، اما در عمل انتقادی جدی به پروژههایی محسوب میشود که در خارج از کشور تلاش میکنند خود را به عنوان آلترناتیو آینده ایران معرفی کنند.
در سالهای اخیر، یکی از این پروژهها حول محور رضا پهلوی شکل گرفته است؛ فردی که نزدیک به چهار دهه و نیم خارج از ایران زندگی کرده و عملاً هیچ تجربهای از زندگی سیاسی و اجتماعی در داخل کشور در سالهای پس از انقلاب ندارد. با این حال، او تلاش میکند خود را به عنوان چهرهای برای «رهبری گذار» معرفی کند.
اما واقعیت صحنه سیاسی ایران چیز دیگری است. همانگونه که مولوی عبدالحمید نیز اشاره کرد، چهرههای تأثیرگذار در تحولات ایران در داخل کشور حضور دارند؛ فعالان سیاسی، مدنی و اجتماعی که سالها هزینه دادهاند، زندان رفتهاند و با واقعیتهای جامعه ایران زندگی کردهاند.
از این منظر، پرسش اساسی این است که چگونه فردی که حدود چهلوهفت سال از فضای واقعی ایران دور بوده و حتی ارتباط مستقیم با جامعه داخل کشور ندارد، میتواند مدعی هدایت یک گذار پیچیده سیاسی شود.
بسیاری از تحلیلگران معتقدند پروژههای سیاسی خارجنشین، بهویژه جریانهایی که حول نام پهلوی شکل گرفتهاند، بیشتر در فضای رسانهای و شبکههای اجتماعی فعال هستند و پایگاه واقعی و گستردهای در داخل ایران ندارند.
در همین چارچوب، سخنان مولوی عبدالحمید را میتوان بازتابی از یک واقعیت سیاسی دانست: اینکه تغییرات بنیادین در ایران، اگر رخ دهد، از درون جامعه و با نقشآفرینی نیروهای داخلی شکل خواهد گرفت، نه از طریق پروژههایی که از هزاران کیلومتر دورتر و صرفاً در فضای آنلاین مدیریت میشوند.
از نگاه بسیاری از ناظران، همین فاصله میان واقعیتهای داخل کشور و روایتهای برخی جریانهای خارجنشین است که باعث شده ادعای رهبری گذار از سوی آنها با تردید جدی در میان بخش بزرگی از جامعه سیاسی ایران روبهرو شود.
گوناز تی وی
R.G