گوناز تی وی:  حسن بی زردابینین ایمضا آتدیغی ایلکیلردن بیرینجی سی 1872-جی ایلده معارفچی خئیریه جعمیتینی قورماسی اولدو.  او بیری ایل "حاجی قارا"تاماشاسی ایله آزربایجاندا میللی تئاترین اساسینی قویوب.  حسن بی زردابینین چکدییی ایضطیراب اونا گره کن یولو گوستردی:"هرکسی چاغیررام گلمیر، گوستریرم گلمیر، دئییرم قانمیر، آخیردا گؤردوم کی اونلاری هارایلاییب چاغیرماقدان اونلارا دئمکدن باشقا بیر علاجیم یوخدور. " بئله جه میللی قازئتچیلیگین ایلکی "اکینچی" یاراندی(1875).

زردابی میللی حایاتی، یالنیز آنالیز ائدیب قونشولارلا موقایسه ائتمیش همده میللتین ترقی ائتمه سی یوللارینی گوسترمیش میللی حاقلاری یاد حؤکومتدن یاد قونشولاردان مدافعه ائتمیشدیر. زردابی شخصیتی یئنی نسیل اؤرنک ایدیولوق و سیاستچیلرین یارانماسینا تکان وئردی.  زردابینین ان بؤیوک خیدمتی بیزجه بودور.

بو آرادا گونئی آزربایجان اصیللی باشقا بیر اولدوزدا پارلادی.  همدان یاخینلیغیندا اسداباد قصبه سینده دوغولموش جامالدین موسلمان شرقینین فیکیر و سیاست حایاتینا جانلیلیق گتیردی.  بوگون شیخ جامالدین اسد آبادینین (افقانینین، 1836-1897 ) ایرثینه فرقلی یاناشمالار وار.  آمما اونون ایمپئریالیزم ایسارتیندن ازاد اولماق میللت کونسپتلاری، دیل بیرلیگینین رولو حاققیندا فیکیرلری زامانیندا گنج ایدولوقلارین یئتیشمسینه بویوک تاثیر ائتدی.  اونون "میللتدن کاناردا سعادت یوخدور"دولتین مؤحکملیگیی عدالتیندن.  میللتین دیریلییی علمیندن آسیلی دیر."کیمی دوستورلاری بوگونده کئچرلی دیر.

زردابی و شئخ جامالدینین اؤندرلیگیی و اؤرنکلیگیی میللی ایدئولوژیانین و میللی دؤولتلرین قوروجولارینی یاراتدی.

علیمردان بی توپچوباشی (1862-1934) رئداکتور اولدوغو روسجا"کاسپی"قازئتینی میللی اورگانا چئویردی، هم قازئتیی هم اؤزو ایللرله میللتین وکیلی اولدو.

نیجات موعاریف جمعیتین سردی، روسیا تورکلرینین تانینمیش سیاسی لیدرلریندن بیری، باغیمسیز آزربایجان پارلامئنتین سردی، پاریس کونفرانسیندا آزربایجان نوماینده هئیئتی نین باشچیسی، سونرا اسکی روسیا مظلوم میللتلرین موهاجرتدکی لیدرلریندن بیری کیمی علیمردان بی سیاسی حادیثه لرین مرکزینده یئر آلدی، عؤمرونون سونونادک بو اؤلکه و بو میللت اوچون چالیشدی.  اونون فیکیر آدامی کیمی بویوکلویونو "کاسپی"دکی چوخ سایلی مقاله لری، یازدیغی رسمی "آزربایجانین تشککولو "آدلی اثری، ائله جه ده آزربایجانین گله جه یی حاقیندا قویدوغو سووال لار گوسترمکده دیر.

علی بی حسین زاده (1864-1940) یالنیز آزربایجاندا دئییل، بوتون تورک دونیاسیندا تورکچولویون بانیلریندن بیری، بلکه ده بیرینجیسیدیر، آزربایجاندا تورکلویون تاریخی ، ائتنوگئرافیاسی حاقیندا ایلک دولغون علمی اثرین ("تورکلر کیمدیر و کیملردن عیبارتدیر؟")موعللیفی حسین زاده دیر.  اونون مشهور دوستورونو -تورکولشمک، ایسلاملاشماق، چاغداشلاشماق-بو گون بیلمه ین اوخومامیش ادام تاپماق چتیندیر.

میللتلشمه سورجینین باشلاریندا میللی شعورون واجیبلیگینه ایلک دیققت چکنده بیزجه اودور.  ازربایجاندا میللی گوژدن ایلک بحث ائدن فیکیر آدامی حسین زاده نین اؤزودو.  علی بی حسین زاده چاغداشلارینی و سونراکی نسلی عموم تورک ادبی دیلینی قورویوب ساخلاماغا چاغیراندا نه قدر مودریک ایمیش! اوستوندن آشاغی-یوخاری 100 کئچندن سونرا یئنی دن اورتاق تورک دیلی پروبلئمی قارشیسینداییق...

آردی وار

H.K