گوناز تی وی: آذربایجان جنوبی با قرار گرفن در کمربند زلزله آلپ-هیمالیا همواره شاهد زمین لرزه هایی بزرگ و مخرب بوده اما آنچه که مهم است بازسازی شهر ها و تداوم زندگی پس از این زلزله ها به همت اهالی آنها می باشد. سخن از زلزله در آذربایجان جنوبی پیش از هرچیز تبریز و زلزله های تاریخی آن را به یاد می آورد؛ اما دیگر مناطق آذربایجان جنوبی نیز با قرار گرفتن در کنار گسل های بزرگ همواره با زلزله هایی ویرانگر مواجه بوده اند. در غرب آذربایجان، خوی ، سلماس و اورمیه شهرهایی هستند که همواره احتمال زلزله در آنها بسیار زیاد پیش بینی شده است. شواهد تاریخی نیز این ادعا را تایید می کنند. کارشناسان معتقدند برخی از گسل های اطراف اورمیه همچون گسل سیلولنا طی سال های اخیر فعال شده اند و احتمال وقوع زمین لرزه ای بزرگ در اورمیه بیش از سایر شهرهای غرب آذربایجان است. اما واقعیت این است که نه مردم و نه مسئولین و دستگاه های ذیربط هیچ کدام آماده رویارویی با این بلای طبیعی نیستند.

به گزارش گوناز تی وی، بیش از دو سال از زلزله جانسوز قره داغ نمی گذرد که این بار کارشناسان از احتمال وقوع زمین لرزه ای بزرگ در غرب آذربایجان خبر می دهند. علاوه بر عدم آمادگی مردم، مسئولین و دستگاه های ذیربط در مواجهه با این رخداد طبیعی، مکان گزینی مساکن فرسوده و حاشیه ای اورمیه بر روی گسل هایی همچون گسل سیلوانا نیز باعث شده تا نگرانی کارشناسان نسبت به آمار بسیار بالای تلفات زلزله احتمالی برانگیخته شود.

در این خصوص میر علی محمدی، رئیس کمسیون عمران، برنامه ریزی و حمل ونقل شهری شورای اسلامی شهر اورمیه با اشاره به وجود ۴۱۷ هکتار بافت فرسوده مصوب با قدمت بالای ۴۰ سال در اورمیه ، گفته است: عمده بافت های فرسوده در منطقه 4 شهرداری اورمیه واقع شده است و این منطقه از شهر اورمیه به علت داشتن بیش از ۴۰سال قدمت و ناپایداری در مقابل زلزله و دیگر بلایای طبیعی به عنوان بافت فرسوده شناسایی شده است.

وی درباره وضعیت لرزه پذیری شهر اورمیه اظهار کرد: براساس ویرایش دوم آیین نامه لرزه خیزی ۲۸۰۰ شهر اورمیه از منطقه لرزه خیزی متوسط به زیاد بعلت فعال شدن گسل های نزدیک شهر اورمیه از جمله سیلوانا ارتقاء یافته است.

رئیس کمسیون عمران، برنامه ریزی و حمل ونقل شهری شورای اسلامی شهر اورمیه با اشاره به آسیب پذیری بالای بافت فرسوده شهری به ویژه منطقه ۴ ، افزود: علاوه بر بافت فرسوده شهری در مناطقی چون اسلام آباد یک و دو، حسین آباد، علی آباد ، کوهنورد و سایر مناطق حاشیه نشین اورمیه توان مقاومت لازم را در مقابل زلزله را نداشته که در این مناطق باید مقوله نوسازی و بهسازی با شدت بیشتری دنبال شود.

وی با اشاره به مقوله مقاوم سازی ساختمان های شهر اورمیه ، گفت: هم اینک تمامی ساختمان های شهری اورمیه با همکاری سازمان نظام مهندسی و شهرداری اورمیه از سال ۸۲ به بعد دارای مقاومت لازم در مقابل زلزله بوده و اگر در یک سری از ساخت و ساز های داخل شهری مقوله مقاوم سازی رعایت نمی شود بعلت حضور یک سری افراد فرصت طلب در امر ساخت و ساز شهری است.

علاوه بر اورمیه، قرار گرفتن مناطق حاشیه نشین تبریز بر روی گسل شمالی این شهر نیز همواره هشدارهای کارشناسان را در پی داشته است.

 تبریز روی سامانه گسلی واقع شده که این سامانه از مرند (دامنه شمالی میشو داغی تا بستـان‌آباد با راستای شمال غربی - جنوب شرقی) به طول حدود 200 کیلومتر امتداد دارد.

گسل تبریز از شمال این شهر عبور کرده و شهرک‌هاى مختلف حاشیه نشین را در معرض خطر قرار داده است، همچنین بخش اعظمى از حدود هزاران حاشیه نشین شهرستان تبریز در قسمتى از کمربند شمالى شهر اسکان یافته‌اند که ساختمان‌هاى آنها به هیچ وجه در مقابل کوچکترین تکان‌ها نیز مقاوم نیست و در هنگام وقوع زلزله می تواند فجایع بسیاری را به بار بیاورد.

در این خصوص رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی ایران گفته است که گسل تبریز به علت بیشترین ساخت و ساز و تراکم جمعیت روی آن، خطرناک ترین گسل ایران است.

موسی نیرومند گفته:« این گسل حتی از گسل شمال تهران و گسل‌های البرز و زاگرس و سایر گسل های ایران خطرناک تر بوده و در صورت رخ دادن زلزله در تبریز، شهر با تکان مواجه می‌شود ولی شمال و شرق این کلانشهر که روی گسل واقع شده است، دچار زمین لغزش شده و گسیختگی به وجود می‌آید».

این در حالی است که قوانین و مقررات مربوط به ساخت و سازها احداث بناها را بر روی گسلها و حریم آنها را ممنوع کرده لکن بی توجهی مسوولان مربوطه سبب شده است که در شهر تبریز ساخت و سازهای بسیاری بر روی گسل خطرناک انجام پذیرد.

با ادامه روند رو به رشد ساخت و سازها روی گسل تبریز، کوچک‌ترین زمین لرزه نه تنها شهر تبریز بلکه آبادی‌های شهر تبریز را نیز تهدید می‌کند و در این میان، شمال شهر تبریز علاوه بر تکان‌های شدید، شاهد گسیختگی زمین نیز خواهد بود.

 با این که هیچ زمین لرزه بزرگ طی دویست و سی سال گذشته در تبریز به ثبت نرسیده است، ولی نگاهی به زمین‌لرزه‌های تاریخی تبریز و آبادی های مجاور آن نشان میدهد که این گستره بارها رخدادهای ویرانگری را متحمل شده است.

کهن ترین این زمین‌لرزه ها در سال858 میلادی با بزرگی 6 ریشتر رخ داده است. علاوه بر آن زمین‌لرزه سال 1042 میلادی با بزرگی 7،3، زمین‌لرزه 1273 تبریز با بزرگای 6،5، زمین‌لرزه سال 1304 میلادی با بزرگی 6،7، زمین‌لرزه سال 1641 میلادی منطقه آذرشهر با بزرگی 6،8، زمین‌لرزه سال 1717 میلادی تبریز با بزرگی 5،9، زمین‌لرزه سال 1721 میلادی ناحیه شبلی با بزرگی 7،3، زمین‌لرزه سال 1780 میلادی تبریز با بزرگی 7،4 و زمین‌لرزه سال 1786 میلادی مرند با بزرگای 6،3 بر روی این سامانه گسلی رخ داده اند.

گفتنی است در مورد تکرار زمین لرزه‌های تبریز(به طور کلی) دوره بازگشت 250 سال بر اساس بررسی‌های زمین لرزه‌های تاریخی بدست آمده است. این ارقام با دوره بازگشت بدست آمده بر اساس داده های GPS همخوانی دارد. آنها در مورد زمین لرزه های نیرومند دوره بازگشت معادل 700 ساله را پیشنهاد کرده اند.

در رابطه با زلزله خیزی اورمیه نیز بر اساس مقالات علمی – پژوهشی که در این خصوص وجود دارد،  فرو رانش صفحه آناطولی در میکرو پلیت آذربایجان سبب شکسته شدن سنگهای زمین در آذربایجان جنوبی و بوجود آمدن گسل ها و زون گسل در غرب آذربایجان شده است که این مساله ریسک زلزله را در آذربایجان غربی افزایش داده است. بطور کلی گرچه شهر اورمیه از نظر سایز تکتونیکی در شعاع کم فاقد هر گونه گسل اکتیو و کواترنر می باشد ولی گسلهای الف ) دریاچه اورمیه ب) کسل شمال و جنوب سلماس ج) خطواره اورمیه د) گسل اشنویه ه) گسل کوه شهیدان می تواند سبب زلزله در محدوده شهر اورمیه و نهایتا تخریب در اورمیه گردد.

در محدوده مرکزی شهر اورمیه گسل بزرگ و فعالی که سبب زلزله های بزرگ شود وجود ندارد و آنچه که دیده شد گسلهایی است در محدوده شعاعی ۱۰۰ کیلومتر که هم از نظر زلزله های تاریخی و چه از نظر زلزله های معاصر بزرگ نظیر زلزله بزرگ سلماس به بزرگی ۲/۷ نمی تواند شهر اورمیه را تحت الشعاع خود قرار دهد. با این حال وجود گسل در یاچه اورمیه و احداث پل بر روی آن از نقطه نظر زلزله شناسی و مهندسی زلزله بسیار تامل بر انگیز می باشد.

گوناز تی وی

R.C