گوناز تی وی: تاکنون اکثریت قریب به اتفاق کارشناسان سدسازی های گسترده را عامل اصلی خشکاندن دریاچه اورمیه عنوان نموده اند. اما دولت احمدی نژاد با همراهی مقامات محلی همواره به تکذیب این واقعیت و تحریف افکار عمومی به سمت مسائلی همچون خشکسالی می پرداخت. دولت روحانی اما به ناچار برای کاهش فشار عمومی جامعه و نیز مقصر جلوه دادن دولت احمدی نژاد، سدسازی های دولت پیشین را عاملی مهم در خشکاندن دریاچه اورمیه عنوان نمود. اما فعالین مدنی آذربایجانی همواره معتقد بوده اند که این سدسازی ها که تعمدا با هدف خشکاندن دریاچه اورمیه صورت گرفته به پیش از دوران احمدی نژاد برگشته و دولت های پیشین این سیاست غیر انسانی را آغاز نموده اند. حال برخی از مسئولان پیشین نیز با اظهار نظرهای خود به این ادعا صحه می گذارند.

به گزارش گوناز تی وی، فاجعه خشکاندن تعمدی دریاچه اورمیه در آینده ای نه چندان دور صدمات جبران ناپذیر فراوانی را بر پیکره آذربایجان جنوبی وارد خواهد آورد. صدماتی که علاوه بر محیط زیست، حیات و هستی ملت را نیز هدف قرار خواهد داد.

در رابطه با آغاز خشکاندن دریاچه اورمیه  دکتر یوسف حسن‌زاده، از اساتید دانشگاه تبریز در ابتدای دهه ۷۰ در مقاله‌ای علل افزایش سطح آب دریاچه را توضیح داد و دیگرانی خواستار از میان رفتن دریاچه نمک به عنوان یک «سرطان» بودند.

در همان سال‌های دهه هفتاد طرح‌های متعددی برای محدود کردن دریاچه و که ممکن بود اراضی حاشیه را در بر گیرد ارائه شد. اما این محدود کردن با سد سازی و حفر چاه‌های عمیق کار را به جایی کشید که امروز شاهدش هستیم. همچنین افزایش بی‌رویه زمین‌های کشاورزی، باعث شد آبی که می‌بایستی به دریاچه بریزد درد دیگری را دوا کند، اما نه به شکل منطقی.

محمد درویش، کارشناس ارشد موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع  می‌گوید که مسوولان وزارت نیرو گفته‌اند که یک سوم از آب ورودی به دریاچه ارومیه را از طریق سدسازی حذف کرده‌اند. با این حساب ادعای اینکه سهم سدسازی در خشک‌سالی فقط ۵٪ است نمی‌تواند درست باشد.

محمد درویش به خبرنگاران گفته که اتفاق اخیر فقط نتیجه عملکرد یک دولت نیست و قدمت‌اش به دو دهه می‌رسد. درویش گفت: «به گفته رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، در طول سه دهه اخیر، در حوزه آبخیز دریاچه ارومیه که حدود ۵/۲ میلیون هکتار است، وسعت اراضی کشاورزی از ۳۲۰ هزار هکتار به ۶۸۰ هزار هکتار رسیده است. که نیاز به ۳/۶ میلیارد متر مکعب آب بیشتر دارد. این میزان در شرایطی به حوزه تحمیل شده که هیچ منبع جدیدی از آب تعریف نکرده‌ایم. بر اساس حرف آرئیس سازمان محیط زیست، این نتیجه سهل انگاری و نابخردی مدیریتی بوده که سبب شده چنین وضعیتی در منطقه پیش بیایید.»

درویش همچنین می‌گوید که به موازات افزایش سطح زمین‌های کشاورزی، هیچ تلاشی برای افزایش راندمان در بخش کشاورزی صورت نگرفته است و تقریبا ۷۰٪ آبی که با  مخارج گزاف در اختیار بخش کشاورزی قرار می‌گیرد، عملا بلا استفاده می‌ماند. یعنی آب بیشتری در اختیار کشاورزی قرار گرفته که که آن کشاورز به جز روش سنتی و کرتی، هیچ روش دیگری را بلد نیست و نمی‌تواند خودش را از نظر علمی نیز ارتقا دهد.

کارشناسان معتقدند  دو طرح یا برنامه رژیم اسلامی ایران دریاچه اورمیه را از میان برد:

۱) سرازیر کردن میلیون‌ها تن سنگ و خاک به وسط دریاچه برای درست کردن یک راه میان بر. جهادگران سازندگی که وزارت راه را در اختیار گرفته بودند تصور می‌کردند که باید چیزی در برابر پل طولانی خلیج چساپیک (در جنوب ایالت ویرجینیا) بزنند تا نشان دهند که می‌تواند با تکنولوژی استکباری رقابت کنند. این پل برای نیروهای تروریستی سپاه که تازه به وزارت راه رفته بودند جنبه‌ی حیثیتی داشت تا خود را نشان دهند. آن‌ها بخش قابل توجهی از زیست بوم دریاچه و چشمه‌های اطراف و کوه‌های اطراف را تخریب کردند تا در نهایت به هیچ  بیانجامد.

۲) طرح یا برنامه‌ی دوم، سدسازی‌ها بر روی رودخانه‌های اطراف بود گویی می‌توان آب رودخانه‌های اطراف را از دریاچه و مردمی که آن اطراف زندگی می‌کردند دزدید بدون آن که اتفاقی بی‌افتد. تصور مدیران دوران سردار سازندگی این بود که آن‌ها هرچه قدر آب از منطقه بردارند خود به خود جایش پر می‌شود. وقتی آب رودخانه‌ها بر مردم بسته شد و زمین‌های کشاورزی افزایش یافت آن‌ها شروع کردند به زدن چاه که این بیش از پیش به تعادل زیست بوم منطقه آسیب زد. بنا به گزارش‌های رسمی ۲۴ هزار حلقه چاه غیر مجاز و ۷۲ سد کوچک و بزرگ در منطقه حفر شده است. در کنار این سد سازی‌ها زمین‌های کشاورزی منطقه از ۱۱۰ هزار هکتار به ۴۵۰ هزار هکتار افزایش یافت. همچنین میزان چرای دام در زمین‌های منطقه دو برابر و نیم شد که به فرسایش خاک و هدر رفتن بیشتر آب منجر شد.

در نتیجه امروز بیش از ۹۵ درصد آب دریاچه خشک شده و این دریاچه به یک معدن روباز نمک و انواع املاح معدنی تبدیل شده است.

در نتیجه این امر اکنون کل هستی آذربایجان جنوبی در معرض تهدید قرار گرفته و آغاز طوفان های نمکی می تواند به کوچ گسترده مردم منطقه در کنار نابودی کشاورزی آن بیانجامد.

گوناز تی وی

R.C