گوناز تی وی: بیش از دو دهه پیش در چنین روزهایی مناطق فضولی و جبرائیللی آذربایجان توسط نیروهای ارمنی اشغال گردید. در جریان این اشغال، حمایت ایران و روسیه از ارمنستان نقش مهمی داشته است.

به گزارش گوناز تی وی، روز 23 آگوست 1993  نیروهای نظامی داشناک ارامنه با اشغال "فصولی" دست به کشتار مردم و آتش زدن تمام خانه ها و مزارع نمودند. در جریان این حمله هزاران نفر از اهالی منطقه، شهید و یا زخمی شدند. مرکز بخش فضولی شهری به همین نام است که در سال 1827 میلادی توسط روس‌ها تحت عنوان کاریاگینو تأسیس شد ولی در سال 1952 میلادی به نام شاعر بزرگ محمد فضولی، تغییر نام یافت. این بخش پس از اشغال از سوی ارامنه به واراندا تغییر نام یافته است.

بخش جبراییل (Cəbrayıl  ) نیز که در ساحل شمالی رود آراز قرار دارد با 105 هزار کیلومتر مربع وسعت، قبل از جنگ قره‌باغ جمعیتی در حدود 54000 نفر را در خود جای داده بود. در جریان اشغال این منطقه، 250 تن از اهالی آن شهید، 91 تن مفقود و صدها تن نیز به شدت زخمی شدند.

گفتنی است سازمان ملل در چهار قطعنامه  822 ، 853 ، 874 و 884 اشغالگری ارمنستان بر قره‌باغ را محکوم و خواستار رفع اشغال از اراضی آذربایجان شده است، این درحالی است که ایران و روسیه با حمایت های مالی و نظامی خود از روسیه به تداوم این اشغال کمک می کنند.

شایان ذکر است منطقه فضولی  با مرکزیت شهر فضولی در زمینی به مساحت ۱۳۹۰ کیلومتر مربع واقع گشته است. جمعیت فضولی بنا بر آمار اول ژانویه سال ۲۰۰۶ در حدود ۱۴۷۱۰۰ نفر میباشد.

توابع منطقه فضولی عبارتند از شهر فضولی و قصبه های هورادیز و قاییدیش و روستاهای احمدبیگلی، بالا بهمنلی، آراز زرگر، آراز دیلاقاردا، بیرینجی محمودلو، ایکینجی محمودلو، احمدآلی لار، قازاخلار، میرزانقی لی، آشاقی کردمحمدودلو، یوخاری کردمحمودلو، آلخانلی، بویوک بهمنلی، کریم بیگلی، آرایاتلی، بابی، ملا محرم لی، آشاقی سیداحمدلی، شکوربیگلی، یوخاری سیداحمدلی، گرگان، شکرجیک، شیخلی، گئجه گؤزلو، اوچونجو محمودلو، آشاقی وئیسلی، یوخاری وئیسلی، ساراجیق، یوخاری رفدینلی، گورازیلی، قره داغلی، یوخاری گوزلک، خاتین بولاغ، قاجار، دیوان آلیلار، قره خانبیگلی، مردینلی، قوچ احمدلی، آریش، ملاولی، دده لی، ایشیقلی، گارقا بازار، یال پیراحمدلی، یوخاری یاغلی وند، قره محمدلی، قوبو دیلاقاردا، قروند، یوخاری عبدالرحمنلی، کردلر، آشاقی عبدالرحمنلی، دورد چینار، سیدمحمودلو، علی عسگرلی، حسین بیگلی، پیراحمدلی، موسی بیگلی، ماندیلی، آشاقی گوزلک، آشاقی رفدینلی، اوچ بولاغ، جووارلی، خلفشه، چیمن، یوخاری آیباسانلی، دولتیارلی، آشاقی یاغلی وند، قره کوللو، گوشاتلی، حاجیلی، میرزاجماللی و زرگر.

جلگه هایی که ارتفاع آن در بیشتر نقاط منتهی به رودخانه ارس پایین می آید و در گوشه غربی (دامنه های جنوب شرقی رشته کوههای قره باغ) نیز کوههایی با ارتفاع پایین سطح منطقه فضولی را پوشش میدهد. عمدتا رسوبات مربوط به دوره های کرتاسیه و نئوژن و آنتروپوژنیک رایج است. معمولا آب و هوای گرم معتدلی با تابستان خشک در اراضی فضولی حکمفرما است. دمای میانگین هوا در ماه ژانویه ۰ درجه سانتی گراد الی ۱ درجه بالا صفر و در ماه جولای ۲۴ الی ۲۵ درجه سانتی گراد بالای صفر میباشد. میانگین بارندگی سالانه بین ۴۰۰ الی ۶۰۰ میلی متر است. رودخانه های موجود (کوندلن چای، قوزلوچای) به رودخانه ارس در مرز این منطقه و جمهوری اسلامی ایران ختم میشود. زمینها یی از نوع خاکستری و خاکستری-چمنی، حنایی، خاکستری-حنایی کوهستانی  و غیره پهنه منطقه را فرا گرفته است. پوشش گیاهی منطقه عمدتا از گیاهان نیمه بیابانی تشکیل شده است. جانورانی چون گرگ، شغال، روباه، خوک وحشی، جوجه تیغی تیرافکن و پرنده هایی چون قرقاول و کبوتر در منطقه دیده میشوند.

تعداد زیادی از آثار تاریخی-باستان شناسی و معماری، از جمله مساکن و مقبره های باستانی (متعلق به عهد حجر متأخر و برنز)، آرامگاهها (مربوط به قرنهای سیزدهم، هیجدهم) و مساجد (قرنهای هفدهم، هیجدهم، نوزدهم)، کاروان سرای (بنا شده در سال ۱۶۸۴) و غیره محفوظ مانده است.

گوناز تی وی

R.C