گوناز تی وی : به مناسبت فرا رسیدن روز جهانی زبان مادری( ۲۱ فوریه) مراسم بزرگداشتی با حضور فعالین فرهنگی- مدنی در شهرستان اهر برگزار شد.این مراسم با اجرای عارف عزتی و تبریک روز جهانی زبان مادری با قرائت ابیاتی در این باب آغاز گردید. در ابتدای مراسم دکتر محرم کامرانی ضمن خوش آمدگویی به حضار و تبریک فرا رسیدن روز جهانی زبان مادری، با اشاره به این که زبان مادری در کانون مطالبات حرکت ملی آذربایجان قرار دارد افزود: ” مسئله‌ی زبان در مبارزات ملل تحت ستم و استعمار نوین در دیگر کشورها نقشی اساسی داشته است. ” وی ضمن اشاره به تاریخچه‌ی روز جهانی زبان مادری، فرازهایی از وقایع سال‌های ۱۹۵۲ و اعتراضات گسترده‌ی مردم پاکستان شرقی، و ذکر نام جان‌باختگان این اعتراضات ( شوفر رحمان، ابو برکت، رفیع‌الدین احمد و دیبوش) خاطر نشان کرد: ” هم اکنون اهمیت چنین روزی برای عموم مشخص است چنان‌که در سال ۱۹۹۹ میلادی سازمان جهانی یونسکو ۲۱ فوریه را به عنوان روز جهانی زبان مادری نام‌گذاری کرد. در فضای کنونی ایران با وجود آنکه حرکت ملی آذربایجان برای احقاق حق تحصیل به زبان مادری متحمل هزینه‌های سنگینی شده است ولی به نظر می‌رسد هنوز در عرصه‌ی کشور این مهم به نحو احسن صورت نگرفته است و می‌بایست با اعمال فشار به نهادهای مربوطه زمینه را برای به رسمیت شناخته شدن این عنصر فرهنگی فراهم کرد.” ایشان در پایان ضمن مثبت ارزیابی کردن اقدام اخیر جمعی از دانشجویان و دانش‌آموخته‌گان آذربایجانی در طرح درخواست اختصاص بخشی از روزنامه‌های کشور به زبان تورکی آذربایجانی، ضرورت تاسیس فرهنگستان  به این زبان و ثبت این روز را در تقویم رسمی کشور یادآوری نمود.

در ادامه این مراسم علی پاکباز ضمن اشاره به بندهایی از منشور حقوق زبانی و کنوانسیون حقوق کودک،به نارسایی اصل ۱۵ قانون اساسی ایران اشاره نموده و تبعیض زبانی مندرج در آن  اصل که زبان رسمی ومشترک ایران را فارسی اعلام نموده، در راستای سیاست های یکسان سازی قلمداد کرد. وی با استناد به مواد ۲۰۲ و۲۰۳ قانون مدنی ، خواستار رسمیت یافتن زبان تورکی آذربایجانی در حوزه زبانی آذربایجان شد. سپس فریدون آقازاده ضمن عرض تبریک روز جهانی زبان مادری، از طرف فعالین اورمیه از بانیان این مراسم تشکرنمود.ایشان بر اهمیت یادگیری زبان تورکی آذربایجانی و شناخت صحیح ساختار زبان و بکارگیری درست آن اشاره نمودند. فریدون آقازاده با تاکید بر این نکته که زبان تورکی آذربایجانی از دو جهت، لغت و ساختار نحوی جملات، تحت تاثیر استیلای زبان فارسی قرار دارد خواستار توجه هر چه بیشتر نویسندگان آذربایجانی به این مهم شد. وی همچنین به سو تاثیرات این استیلا در حوزه‌ی اندیشه‌‌ی تورک‌زبانان اشاره کرد. بنا به این گزارش روزبه سعادتی، یکی دیگر از حاضرین در جمع ضمن تقدیر و تشکر از بانیان این مراسم و تبریک این روز، با شعر

 ” ائل‌لرین سئوگیسی، وطن  نغمه‌سی        شعریمده ساخلانار یادگار کیمی”

سخنان خود را آغاز کرد. وی با بیان اینکه ظرفیت هایی در حرکت ملی وجود دارد که هنوز به اندازه کافی شناسایی نشده اند، سخنان خود را حول دو محور ادامه داد:” هر انقلاب، حرکت و هر جنبشی برای نیل به اهداف خود نیازمند دوره هایی از خیزش و مبارزات آشکار می باشد. انقلاب ۱۹۱۷ روسیه مرهون انقلاب ناتمام ۱۹۰۵ و خیزش های دهه‌ی ۴۰ زمینه ساز انقلاب ۵۷ ایران می باشد. جنبش ها نیز چنین فضاهایی را می طلبند. فضایی از مبارزه آشکار که برای جذب حداکثری مخاطبان، می بایست نه به مانند انجمن های تخصصی فقط مخاطب خاص را ارضا نماید و نه با القای فضای امنیتی ضریب مشارکت را به حداقل برساند. در دهه‌های گذشته مراسم قلعه بابک، و در سال های اخیر ورزشگاه ها ، چنین نقشی را برای حرکت ملی بر عهده داشته اند. فضاهایی که با توجه به شرایط هر ساله باز تعریف می شود. محور دوم، موضوعیت سرمایه های نمادین در حرکت ملی خواهد بود. چند صد سال پیش هیکل تراشی گمنام  در ایتالیا زندگی می کرد و امروزه با درایت جامعه و دولت ایتالیا آثار وی در ازای هزاران دلار معامله می شود. در فلورانس و رم میدان و هتل هایی به نام او نامگذاری شده و هر ساله هزاران توریست را به آن شهرها سرازیر می کند… میکل آنژ به سرمایه ای نمادین برای ایتالیایی ها بدل گشت. سمبلی که در پی خود سرمایه های اقتصادی، اجتماعی و … را به ارمغان آورد. در ایران کنونی نیز می توان مثال های متعددی را برای سرمایه هایی از این نوع ذکر کرد. با این تفاوت که بر عکس مثال قبلی ظرفیت فراگیر شدن را نداشته و به غلط گزینش گردیده اند. سمبل هایی که در تمام حوزه ها از سوی مرکزگرایان برساخته شده و تمثیل گر ایرانیت منهای حاشیه شده اند. بنای تخت جمشید، شاهنامه فردوسی و … از این جنس هستند.” روزبه سعادتی در ادامه به سنت سمبل شکنی در ایران معاصر اشاره کرد و گفت:” متاسفانه این سنت درون حرکت ملی آذربایجان نیز وجود دارد و نبایست اجازه داد این سنت به حوزه زبان مادری نیز راه یابد. موضوعی که در خصوص زبان مادری طرح خواهم کرد، نقطه ی تلاقی دو محور قبلی خواهد بود. نقطه تلاقی و وجه اشتراک جنبش و سمبل. زبان مادری برای حرکت ملی آذربایجان نقش سمبلی را بر عهده دارد که از یک سو ظرفیت تولید فضای آشکار مبارزه را داراست و از این رو نبایست آن را در خفا مطالبه کرد. و سوی دیگر مشروعیت تام و مقبولیت عام  زبان می باشد. اگرچه شخصیت هایی چون مرحوم پیشه وری و سردار شهید ستارخان و… متاسفانه هنوز چنین عمومیتی را درون حرکت ملی کسب نکرده اند و برای عده ای محل مناقشه اند، ولی هیچ تعقلی درون حرکت ملی آذربایجان نمی تواند منکر اهمیت و ضرورت زبان مادری باشد. منظور جدای از خصوصیات تکنیکی زبان تورکی، عمومیت غیر قابل انکار آن می باشد و به نظر می رسد در شرایط زمانی کنونی تنها زبان است که می تواند مونولوگ های درون حرکت ملی را به دیالوگی سازنده بدل نموده، روح جمعی را هرچه بیشتر تقویت نماید و از این رو نبایست در انزوا قرار گیرد.” وی در پایان با اشاره به مقاله سعید متین پور در مورد زبان تورکی و تجلیل از نگرش محوری وی به این مقوله سخنان خود را به پایان برد. در ادامه سیامک میرزایی به جایگاه تاریخی زبان در شکل‌گیری هویت ملی در اروپا اشاره نمود.  ایشان با واکاوی نقش زبان و ترجمه در دوران رنسانس ، شکل‌گیری هویت‌های بومی و پلورالیسم فرهنگی پس از آن دوران افزود: ” قبل از دوره‌ی رنسانس زبان لاتین به عنوان زبان دینی و علمی اروپاییان مورد استفاده قرار می‌گرفت. سیطره‌ی تک بعدی این زبان در شرایطی صورت می‌پذیرفت که نیازی به استفاده‌ی زبان مشترک بین حاکمان و توده‌‌ی مردم احساس نمی‌شد. در پی توسعه‌ سیاسی جوامع اروپایی  که طی آن دولت – ملت‌های مدرن شکل گرفتند، استفاده‌ از زبان مشترک بین دایره‌ی قدرت و مردم ضرورت یافت. بدین طریق کشورهای اروپایی با انتخاب یک لهجه به عنوان زبان رسمی کشور، پروژه‌ی ملت‌سازی را بدون لحاظ تنوع لهجه‌ها آغاز کردند.” وی با بیان این‌که این بحث مدخلی خواهد بود بر وضعیت زبانی در ایران، افزود:” پروژه‌ ملت‌سازی در ایران در شرایطی رخ داد که عاملان آسیمیلاسیون بر خلاف اروپا که لهجه‌ای از زبان را به عنوان زبان رسمی کشور برگزیدند، بدون توجه به تنوع زبانی و نه لهجه‌ای،همزمان با انتقال غیر قانونی دولت به قوم فارس، زبان فارسی را به عنوان عنصر ملت‌ساز انتخاب نمودند ، حتی با وجود آنکه این بازتولید فرهنگی هم از طرف موافقان و هم از طرف مخالفین حاکمیت صورت میگرفت این پروژه عقیم مانده است. زبان بر خلاف برداشت برخی از روشنفکران، تنها وسیله برقراری ارتباط اجتماعی و تبادل افکار نمی‌باشد بلکه علاوه بر آن عامل انسیت اجتماعی، سرمایه‌ی فرهنگی ویکی از ارکان اصلی هویت ملی می‌باشد.که با توجه به تفکرات فوکو حتی قدرت نیز در چارچوب زبان و گفتمان محصور میباشد. ایشان خاطر نشان کردند:” حرکت ملی آذربایجان با استفاده از ظرفیت‌های جهانی شدن در تهدید قدرت دولت‌ها، توسعه‌ی جوامع مدنی و استفاده از ابزارهای نوین در عصر ارتباطات و اطلاعات می‌تواند موجبات رهایش زبان تورکی ‌آذربایجانی از استیلای فرهنگی زبان فارسی را فراهم کند.” همچنین چند تن دیگر از فعالین حرکت ملی منجمله حسن امیرپور، منصور سیفی ، جلال رشیدی، مرتضی عوض پور ، صابر داش بولاغی ، حسن فتحی و اکبر جهانگیری به ایراد سخنرانی  در زمینه حقوق ملی آذربایجان پرداختند. رحیم غلامی نیز با یاد آوری مبارزات برحق ملی با سرودن دو قطعه از شعرهای مقاومتی خویش بر لزوم تداوم  مبارزه در سیر حرکت ملی آذربایجان اشاره کرد. همچنین بانیان این مراسم ضمن قدردانی از حضور فعالین در مراسم به پاس فعالیت در عرصه های ادبی- فرهنگی از سه تن از فعالین این عرصه وحید فائز پور، رحیم غلامی و رحمان هارای قدردانی کرده و هدایایی را جهت تجلیل به ایشان تقدیم کردند در پایان نیز تعدادی ازهنرمندان بالاخص جلال صالح پور(بولوت)و… قاسم آران و رحمان هارای ،  برنامه های شعر و موسیقی و رقص،اجرا نمودند(ویرایش اویان نیوز)

 

B.M