بحران خشكسالي و بيابان‌زايي در آذربايجان‌شرقي

سرانجام خشكسالي به استان آذربايجان شرقي نيز رسيد و اين استان كه به دليل قرار گرفتن در منطقه كوهستاني داراي آب و هواي سرد و خشك كوهستاني است و از حيث تقسيم‌بندي اقليمي جزو مناطق نيمه خشك كشور محسوب مي‌شود، به دليل خشكسالي‌هاي چند سال اخير با مشكلات زيادي چون كم‌آبي، پايين رفتن سفره‌هاي آب زيرزميني به دليل مصرف بي‌رويه از آنها و وقوع پديده بيابان‌زايي روبه‌رو شده است.

به گونه‌اي كه به گفته كارشناسان، هرچند در اين استان منطقه بياباني وجود ندارد، اما بسياري از مناطق آن در حال حاضر مستعد بياباني شدن است كه تدابير و اقدامات اساسي و سريع مسئولان تنها راهكار نجات از اين معضل است.

معاون فني منابع طبيعي و آبخيزداري آذربايجان شرقي با بيان اين‌كه وجود اراضي مستعد بياباني بخصوص در حومه درياچه اورمیه زنگ هشداري براي مردم و مسئولان است، افزود: هم اكنون هفت كانون بحران بياباني در مساحتي بالغ بر 160 هزار هكتار زمين شور و ماسه بادي در استان آذربايجان‌شرقي وجود دارد كه شهرستان‌هاي حاشيه درياچه اورمیه چون شبستر، آذرشهر، اسكو، عجبشير، بناب، ملكان و نيز هريس را دربرگرفته است.

موسي يزدان‌پناه در گفتگو با خبرنگار ما از تبريز با اشاره به اين‌كه در بحث بيابان مهم‌ترين هدف ما حفاظت از خاك است، افزود: با تبديل اراضي به بيابان، خاك‌ها از بين رفته است و روستاييان و بهره‌برداران محلي نيز به آن دسترسي ندارند. اين امر علاوه بر تشديد پديده گرد و غبار به باير و لم يزرع شدن خاك نيز منجر مي‌شود و با وزش باد شوره‌زارها و ماسه‌بادها به مزارع كشاورزان و روستاييان پخش شده و باعث وارد آمدن خسارات زيادي به محصولات كشاورزي و باغي آنها مي‌شود.

معاون فني منابع طبيعي و آبخيزداري آذربايجان شرقي ادامه داد: وزش باد نيز گرد و غبار و ماسه‌بادها را به شهرهاي اطراف هدايت كرده و اين امر از يك طرف بهره‌وري گياه را به حداقل مي‌رساند و از طرف ديگر آلودگي شهرها و روستاهاي اطراف را سبب خواهد شد.

پسروي آب درياچه؛ مهم‌ترين عامل

به گفته رئيس سازمان جهاد كشاورزي آذربايجان‌شرقي اين استان با متوسط بارندگي 250 ميلي متر جزو استان‌هاي نيمه خشك محسوب مي‌شود و با توجه به اين‌كه در دو سوم از اراضي استان زراعت ديم صورت مي‌گيرد، لذا حيات اين استان به بارندگي وابسته است و در صورت فقدان آن خسارات زيادي به وجود خواهد آمد كه يكي از آنها وقوع پديده بيابان‌زايي است.مسعود محمديان با اشاره به اين‌كه مهم‌ترين عامل ايجاد بيابان در حاشيه درياچه اورمیه به خشك شدن آن و پسروي آب درياچه مربوط است، افزود: پسروي درياچه اورمیه باعث شور شدن آب چاه‌هاي اراضي كشاورزي اطراف شده و اين امر تهديدي براي فعاليت كشاورزي در آن اراضي شده است.

وي گفت: به منظور حل اين مشكل، استفاده بهينه از آب، رها كردن مابقي آب به درياچه و جلوگيري از كشاورزي در حاشيه درياچه اورمیه از سوي كارشناسان و مسئولان سازمان، به كشاورزان توصيه شده است.

 سرپرست اداره كل منابع طبيعي آذربايجان شرقي نيز ايجاد بادهاي نمكي را تهديدي اساسي و جدي براي روستاها و شهرهاي حاشيه درياچه اورمیه دانست و گفت: با وجود اين‌كه در سال‌هاي اخير و با اختصاص اعتبارات چشمگير اقدامات زيادي براي حل اين معضل صورت گرفته است، اما شرايط به‌حدي بحرا ني است كه توجه بيشتر مسئولان را مي‌طلبد.

 سيروس داوودي عوامل طبيعي و انساني را دو عامل تاثيرگذار در مساله بيابان‌زايي دانست و افزود: بهره‌برداري‌هاي بي‌رويه از اراضي كشاورزي، استفاده بيش از حد از آب‌هاي زيرزميني، چراي مفرط مراتع، تخريب اراضي جنگلي و مرتعي و توسعه شهري باعث افزايش بيابان‌ها شده و اين امر علاوه بر تخريب و كاهش حاصلخيزي خاك و گسترش فرسايش آبي و بادي، افزايش سيل‌هاي مخرب و آلودگي هوا و ايجاد پديده گرد و غبار را منجر خواهد شد.

 ايجاد كمربند سبز

سرپرست اداره كل منابع طبيعي آذربايجان شرقي يكي از راهكارهاي اساسي براي كاهش اراضي بياباني را ايجاد كمربند سبز در حاشيه درياچه اورمیه ذكر كرد و گفت: اداره كل منابع طبيعي استان پيشنهاد طرح احداث كمربند سبز را در طول پنج سال آينده به متوليان امر ارائه داده تا در صورت تصويب و اختصاص حدود 330 ميليارد ريال اعتبار، اين طرح به طول 220 كيلومتر و در زميني به مساحت حدود 11 هزار هكتار عملياتي شود.وي افزود: همچنين از طريق احيا و توسعه ذخيره‌گاه‌هاي گز و بنه در حاشيه درياچه اورمیه، احيا و توسعه مراتع و بوته‌زارهاي موجود براي حفظ منابع آب و خاك، ساماندهي بهره‌برداران و افزايش راندمان مصرف آب و... مي‌توان اميدوار بود اين اراضي كه در چند سال اخير به مناطق باير و بياباني تبديل شده است، مجددا به آغوش طبيعت و جوامع بشري بازگردد.داوودي در عين حال گفت: اعتبارات در نظر گرفته شده كفاف طرح‌هاي اجرايي و پيشنهادي اداره كل را نمي‌دهد و اميدواريم با اختصاص اعتبارات لازم بتوانيم گام‌هاي موثري درحل معضل بيابان‌زايي برداريم.

 جام جم آنلاين

b.o