مقاله اي از حریت/ بهار عرب، ترکیه را به ایران ترجیح می دهد

 

بارچین اینانچ

یک کارشناس منطقه گفت که نخست وزیر ترکیه، رجب طیب اردوغان خواستار سکورلاریسم برای کشور هاي عرب شده و سخنانش این نگرانی را در پی آورده که ترکیه قصد دارد شبکه دولت هایي که توسط اخوان المسلمین اداره مي شود، تحت کنترل در بیاورد. پل سالم، مدیر بخش خاورمیانه بنیاد کارنگي معتقد است که   اظهارات اردوغان باعث خوشنودي سکولار هایي شده است که از اسلامگرایي بیم دارند. سالم در جریان مصاحبه اش با حریت مي گوید که ترکیه بعد از شکست مدل ایران براي کشور هاي عربي، یکي از جذاب ترین نمونه ها محسوب مي شود.

 

بهار عرب یک تغییر در دنیاي عرب است. طرز تفکر مردم تغییر کرده است. حتي با وجود اینکه وضعیت کشور ها تغییر نکرده است، اما مردم تغییر کرده اند. این تغییر مردم را به سمت ارجح دانستن دموکراسي و کثرت گرایي سوق مي دهد. این مشخصا یک انقلاب دموکراسي خواهانه است.

 

حالا ما وارد یک دوران جدید مي شویم. دوراني که اسلام سیاسي که در معمولا در قالب غیر دموکراتیک و خشونت آمیز خود بعنوان یک راه حل توصیه مي شد، به پایان رسیده است. این دوراني است که دموکراسي خواهي کلید اصلي  است. اسلام سیاسي تحت مفهوم و شرایط دموکراسي قرار خواهد گرفت. مسلما ترکیه بعنوان کشوري که ریشه هاي اسلامي دارد و با موفقیت به دموکراسي رسیده است، مي تواند یک مثال خوب باشد.

 

امروز اکثریت ساکنان کشور هاي عربي یا در کشور هاي درحال انتقال به سمت دموکراسي مثل مصر و تونس و لیبي زندگي مي کنند، یا در کشور هاي نیمه دموکراتیک مثل عراق یا لبنان زندگي مي کنند یا در کشور هایي که براي رسیدن به دموکراسي دست به انقلاب زده اند، مثل یمن و سوریه. این  نکته مهمي است.  اما روند رسیدن به دموکراسي پر از تردید ها و خطرات و چالش هاست.

 

تاثیر آن بر  توازن بین المللي و منطقه اي چیست؟

 

بهار عرب تا کنون نقش مهمي در توازن منطقه و بین المللي نداشته است. شاید بعد از به ثمر رسیدن اعتراضات در سوریه و تغییر حکومت در این کشور  تغییراتي ایجاد شود. اگر حکومت سوریه تغییر کند، به این معناست که حکومت جدید احتمالا روابط عمیق قبلي را با ایران و حزب الله لبنان حفظ نخواهد کرد. این حکومت دسترسي هایش را به حزب الله و مسئله فلسطین از دست خواهد داد. این یک شکست بزرگ براي ایران است. این کشور تمرکز بیشتري بر عراق و افغانستان خواهد کرد.

 

آمریکا در میان بهار عرب سردرگم است اما این سردرگمي بسیار کمتر از آنچه انتظار مي رفت، است. رابطه با مصر مانند ترکیه یکي از سایر کشور ها سخت تر است.

 

ترکیه برنده این مبارزه است. انقلابي ها نمي گویند که مي خواهند شبیه ایران یا عربستان یا آمریکا باشند. اکثر آنها مي گویند که مي خواهند شبیه به ترکیه باشند.

 

این انقلاب ها طرفدار جهاني شدن و تجارت هستند. این به سود ترکیه است. مصر مي خواهد در اقتصاد و تجارت پیشرفت کند. اخوان المسلمین و نیرو هاي اسلامگرا که به نظر نمي رسد نقش مهمي داشته باشند، به دنبال حزب عدالت و توسعه هستند تا شاید چیزي بیاموزند. حالا آنها فهمیده اند که مخالف حکومت بودن آسان تر است تا اینکه خود حکومت باشند. بهار عرب به دلیل فقر و عدم توسعه اقتصادي بوجود آمد.

 

اخوان المسلمین مي داند که اگر نتواند ایجاد کار بکند و اقتصاد را توسعه بدهد، مردم از آنها هم بدشان خواهد آمد. آنها این موضوع را بخوبي مي دانند. به همین دلیل براي استفاده از توصیه هاي ترکیه به این کشور رو مي کنند. آنها ترکیه را مدل مناسبي نمي دانند اما این را مي دانند که از ترکیه بیشتر مي آموزند تا عربستان سعودي و ایران.

 

آیا براي اینکه اسلام سیاسي بتواند تحت دموکراسي عملکرد داشته باشد،نباید با سکولاریسم تعامل داشته باشد؟ خواسته رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه، در مورد سکولاریسم مورد استقبال همه واقع نشد.

 

سکولاریسم بعنوان یک کلمه و یک فلسفه براي ایجاد مشروعیت در دنیاي عرب شکست خورده است. اما معناي سکورلاریسم در اکثر کشور هاي عرب مشروعیت دارد

 

بسیاري از احزاب و مردمان کشورهایي که در اعتراضات شرکت مي کنند، به جزئیات سکولاریسم معتقد هستند. اسلامگرایان در این مبحث به پیروزي رسیده اند که اگر سکولار باشی معنایش این است که خداپرست نیستي. اما شعار هاي اسلامگرایان به سختي در اعتراضات مردمي شنیده مي شد. آنها بر سر "حکومت مدني" به توافق رسیده اند.

 

در اینجا آنها با اردوغان اختلاف پیدا مي کنند: اسلامگرایان مي گویند از آنجایي که ما مسلمان هستیم باید قوانین اسلامي و شریعت را در قانون اساسي لحاظ کنند اما ما نمي گوییم که خواستار حکومت اسلامي هستیم.

 

آیا احزاب اسلامگرا نقش مهمي را در منطقه بازي خواهند کرد؟

 

آنها در انتخابات بخوبي ظاهر شدند. آنها بزرگ ترین گروه مستقل هستند اما اکثریت نیستند. این مي تواند تا حدي استراتژي اسلامگرایان را مشخص کند. آنها مي دانند که ترسیده اند.

 

استراتژي آنها این است که بتدریج وارد ائتلاف بشوند.

 

 این ترس وجود دارد که مانند ایران، اسلامگرایان از شر گروه هایي که با آنها ائتلاف کرده اند راحت شوند و قوانین سختگیرانه اي را به اجرا بگذارند.

 

این خطر وجود دارد. اما آن انقلاب اسلامگرا ها با شعار هاي اسلامي بود که از توسط میلیون ها نفر در خیابان ها فریاد زده مي شد، اینبار وضعیت فرق دارد.  دوم اینکه بزرگترین جنبش اسلامي که اخوان المسلمین است، اهدافي دارند که به مورد پسند سکولار ها و مسیحیان نیست.  اما آنها از تجربه ایران و شکست آن آگاه هستند. آنها این تجربه را دوست ندارند چون محبوب مردم ایران نیست. ایران یک حکومت سرکوبگر است و مردم شاهد فساد مالي و عدم موفقیت در ایجاد کار و توسعه اقتصادي اش هستند.

 

آنها عربستان سعودي را هم مدل موفقي نمي دانند؛ آنها مدلي مثل طالبان و القاعده را هم در نظر ندارند. این جنبش اسلامي بعد از اینکه مردم شاهد تندروي ها و قضاوت هایي که در مورد این تندروي ها شده بود، به قدرت رسیده اند. ده سال پیش ترکیه مدل جذابي محسوب نمي شد اما روند به گونه اي ادامه پیدا کرد که چنین شد.

 

به همین دلیل سال 2011 بسیار مهم است.

 

همچنین در مصر و تونس فقط احزاب اسلامي وارد فضاي سیاسي نشده اند. احزاب نظامي، دولتي و تجاري نیز در این فضا وجود دارند. اسلامگرایان  یکي از بازیگران این عرصه هستند.

 

هر حکومتي که در مصر بر سر کار بیاید باید براي سرمایه گذاري و پول تلاش کند، به همین دلیل نمي تواند تندرو باشد. اما درلیبي و سوریه اوضاع فرق مي کند.

 

 

چه چیز باعث جذابیت ترکیه مي شود؟

 

 ترکیه تنها دموکراسي واقعي در خاورمیانه است. مردم از اینکه حزب عدالت در این کشور بین مسائل فرهنگي و مذهب، ملي گرایي و جهاني شدن تعادل ایجاد کرده است، تحت تاثیر قرار گرفته اند. تندرو ها مخالف جهاني شدن و اقتصاد هستند. این کشور تنها اقتصاد در منطقه است که بدون تکیه بر درآمد نفتي به سرعت توسعه اقتصادي یافته است.

 

 

 

 آیا این تصویر با  اظهارات اردوغان در مورد سکولاریسم مخدوش نمي شود؟

 

اخوان المسلمین از این موضوع خوشش نمي آید اما آنها همیشه گفته اند:« ما همواره براي ترکیه و حزب عدالت اسلامي احترام قائل هستیم و بسیار از آنان آموخته ایم. اما مدل ترکیه را بعنوان معجون جادویي نمي پذیریم.»

 

در عین حال یک نگراني فزاینده وجود دارد که ترکیه شبکه اي بوجود آورده است که دولت هایي که اخوان المسلمین آنها را مي گردانند تحت کنترل خود در بیاورد. این باعث اختلاف مي شود. برخي مي گویند:« ترکیه بیش از حد بلندپرواز شده است. ترکیه نمي تواند از طریق اخوان المسلمین جهان عرب را اداره کند.»

 

و همچنین، اسلامگرایان با اشاره به ترکیه مي گویند:« به آنها نگاه کنید. ترکیه هم اسلامي مي شود.» اما اردوغان مي گوید:« چند دقیقه صبر کنید. ما یک حکومت سکولار هستیم.» این نکته براي کساني که از اخوان المسلمین مي ترسند، خوشحال کننده است.

 

 

 

نقش موثر ترکیه در منطقه قبل از بهار عرب چگونه بوجود آمد؟ انتقاد هایي مبني بر دوران نو عثمانیسم نیز وجود دارد؟

 

این نقش موثر در برابر اسرائیل بوجود آمد. اما در جهان عرب فقط در مورد روابط تجاري و لغو ویزا آغاز شد. این اقدامات مورد استقبال قرار گرفت. مبحت نئو عثمانیسم کمی احمقانه است. آنها قصد ندارند یک امپراطوري را بنا کنند؛ آنها در منطقه اي مداخله مي کنند که در گذشته بخشي از امپراطوري عثماني بوده است و وارد عرصه خوبي چون تجارت شده اند. هیچ کس نمي تواند آنها را سرزنش کند.

 

 

آیا این تصویر بهار عرب را تغییر خواهد داد؟

 

تصویر جدیدي بوجود آمده است. قبل از این ترکیه به دنبال سیاست " بدون مشکل" بود. آنها به دنبال تجارت هاي با ثبات بودند. اما حالا همه چیز تغییر کرده است. مسئله دیگر تجارت نیست؛ موضوع تغییرات دموکراتیک است. ترکیه نقش و مسئولیت هایي دارد. موضع ترکیه بستگی به پاسخ این سووالات دارد. آیا ترکیه به موفقیت تغییرات دموکراتیک کمک مي کند؟ آیا نقش مثبتي بازي مي کند؟

 

حریت، 28 اکتبر

روز