رفتار گروههاي سياسي نسبت به اعتراضات اخير آذربايجان

عباس آوجي

بعد از رد طرح دو فوريتي نجات درياچه اورميه در مجلس شوراي اسلامي، خبرهايي از بروز حركتهاي اعتراضي در شهرهاي مختلف آذربايجان به ويژه در اورميه و تبريز به گوش رسيد.

متعاقب اين خبرها تهديد و ارعاب فعالين ملی و زیست محیطی توسط نيروهاي امنيتي شدت گرفت و حتي بسياري از فعالان حركت ملي در شهرهاي مختلف از جمله تبريز، اورميه، قوشاچاي، سولدوز و ... دستگير و روانه بازداشتگاهها و زندانهاي جمهوري اسلامي شدند. ولي هيچ يك از اين اقدامات مانع از شكل گيري و برگزاري تجمعات اعتراض آميز نشد و در نهايت دو شهر اورميه و تبريز شاهد برگزاري تجمعات باشكوه و مسالمت آميز شد. البته برگزاري آرام اين تجمعات مانع از اعمال خشونت از سوي نيروهاي امنيتي و ضد شورش نشد و اين نيروها با گلوله هاي پلاستيكي و گازهاي اشك آور به مردم حمله ور شده و سعي كردند تا با ايجاد رعب و وحشت و متفرق كردن مردم از شكل گيري تجمعات ممانعت به عمل آورند و حتی خبرهایی مبنی بر شهادت تعدادی از معترضان به گوش رسید.

به دنبال انتشار برگزاري موفقيت آميز تجمعات در شهرهاي اورميه و تبريز، شاهد موضع گيري نسبتا مثبت طرفداران و فعالان جنبش سبز نسبت به مطالبات به حق مردم آذربايجان در زمينه خشك شدن درياچه اورميه و وقوع فاجعه زیست محیطی در آن بوديم. در نتيجه اين رويكرد مثبت بود كه اخبار مربوط به تجمعات آذربايجان از فيلترينگ سايتهايي چون بالاترين، كلمه، جرس و ... عبور كرد و در صفحات آنها خودنمايي كرد. حتي مديريت شبكه هاي تلويزيوني و خبري ماهواره ای چون بي بي سي، صداي امريكا و راديو فردا نيز سعي نمودند رويكرد مثبتي نسبت به اين اعتراضات داشته باشند و فرياد اعترض ملت آذربايجان را پوشش دهند. در اين بين حتي كساني اعلامیه مبنی بر دعوت به راهپيمايي در شهر تهران در حمايت از ملت آذربايجان در روز شنبه منتشر شد که در عمل نتيجه اي در بر نداشت.

با بررسي دقيق تر و رصد خبرگزاريها و رفتارهاي سران و طرفداران جنبش سبز مي توان به نكات قابل توجهي دست يافت كه مرور آنها مي تواند به شناخت بهتر اين گروهها و در نتيجه اتخاذ سياستهاي مناسب و تصميمهاي درست در مواجهه با اين گروهها كمك نمايد.

نمايندگان آذربايجان در مجلس: نزديكي انتخابات و فرصت طلبي

تلاش برخي از نمايندگان آذربايجان در مجلس شوراي اسلامي براي پيگيري مشكلات درياچه اورميه در طي ماههاي مثبت و شايسته تقدير بود هر چند كه طرح اين موضوع در روزهاي نزديك به انتخابات مجلس در ماههاي آتي نشان مي داد كه اقدامات ايشان بيش از آنكه اقدامي از وطن دوستي باشد صرفا ابزاري جهت جمع آوري آراي منطقه آذربايجان در انتخابات آينده است و اگر انتخاباتي نبود شايد هيچ وقت چنين طرحي نيز از سوي آنان مطرح نمي شد.

در اين بين رفتار اصلاح طلبان تورك كه به منافع گروهي خود بيش از منافع موكلان خود ارزش قائل هستند جالب توجه است. اين نمايندگان كه از مخالفان طرح دوفوريتي نجات درياچه اورميه بودند و نام آنها در بين نمايندگان مخالف به چشم مي خورد بعد از رسيدن خبر رد طرح دو فوريتي در آذربايجان و رسوايي مخالفان اين طرح، در اقدامي تازه و اين بار با مشاركت مستقيم آقايان پزشكيان و انصاري نامه اي به هيئت رئيسه مجلس ارسال مي گردد كه حاكي از هشدار جدي نمايندگان نسبت به تبعات خشك شدن درياچه اورميه دارد. در قسمتي از اين نامه آمده بود: «از هیات رئیسه محترم در ارتباط با دریاچه درخواست پیگیری و حل مشکل دریاچه را به طور کارشناسانه و فوری داشته و در ضمن دولت باید در قبال تبعات اجتماعی، سیاسی و اقتصادی حاصل از روند خشک شدن دریاچه پاسخگو باشد. هرگونه گرفتاری در امور فوق متوجه دولت و دست‌اندرکاران مسئول است و ما نمایندگان آذربایجان و اردبیل به شدت پیگیر حل و رفع گرفتاری آن هستیم».

اين نامه كه ظاهرا از عزم راسخ نمايندگان آذربايجاني مجلس براي نجات درياچه اورميه دارد باز فريبي بيش نبود. زيرا بعد از برگزاري تجمعات اعتراض آميز در شهرهاي تبريز و اورميه و دستگيري و بازداشت بسياري از فعالان و شركت كنندگان در اعتراضات، نه تنها هيچ اقدامي در راستاي آزادي بازداشت شدگان و دفاع از حقوق موكلان خود صورت نداده اند بلكه همگي سكوت اختيار كرده و در کنج خانه های خود پنهان گشته اند.

اصلاح طلبان: سردرگمي و رفتار دوگانه

رفتار اصلاح طلبان داخل كشور با مسئله درياچه اورميه كاملا دوگانه و ترديدآميز بوده است. اين مسئله از همان اوايل مطرح شدن طرح دو فوريتي در مجلس كاملا نمايان است. اين گروه ابتدا از مخالفان اصلي تصويب طرح دوفوريتي بودند. حتي نمايندگان اصلاح طلب آذربايجان از جمله آقايان مسعود پزشكيان نماينده تبريز، جمشيد انصاري نماينده زنجان و ... از مخالفان طرح دو فوريتي نجات درياچه بودند. آقاي جمشيد انصاري حتي بعد از رد طرح دوفوريتي، در مجلس افطاري كه توسط اصلاح طلبان زنجاني در شب 25 ماه رمضان برگزار شده بود نسبت به كساني كه اقدام به جمع آوري امضا براي اعتراض به بي توجهي دولت به خشك شدن درياچه اورميه كرده بودند مخالفت كرده و اعلام مي كند: ما مراسم افطاری برگزار نموده‌ایم لذا برای بیانیه خودمان (اشاره به بیانیه حصر موسوی و کروبی) امضا جمع می‌کنیم، شما هم بروید مراسم افطاری برگزار کنید و برای بیانیه‌های خودتان امضا جمع نمایید»!

نكته جالب اين است كه جناب آقاي انصاري بعد از راهپيمايي 5 شهريور در اورميه تغيير موضع داده و در مصاحبه با پارلمان نيوز اعلام مي كند: یکی از مهمترین دلایل رای نیاوردن طرح دو فوریتی آبرسانی به دریاچه ارومیه را عدم توجیه و توضیح دلایل و ضرورت دو فوریت طرح برای مجلس و تبدیل کردن این مشکل ملی به یک درخواست منطقه ای و تبلیغاتی دانست.

ايشان و گروههاي مطبوع و همفكر ايشان يعني گروههاي اصلاح طلب اعم از جبهه مشاركت، مجمع روحانيون مبارز، سازمان مجاهدين انقلاب، حزب اعتماد ملي و ... بعد از تجمعات اعتراض آميز در اورميه و تبريز، هيچ اقدامي در راستاي محكوميت رفتارهاي خشونت آميز حكومت با معترضان انجام ندادند. نكته جالب توجه اينكه آقاي خاتمي كه بعد از آزادي شماري از زندانيان سیاسی با انتشار بيانيه اي آزادي آنان را تبريك گفت كماكان در قبال موضوع درياچه اورميه اظهار نظری نکرده و سكوت اختيار كرده است.

اپوزيسيون خارج از كشور: تلاش براي مصادره اعتراضات

اگر چه در اوايل مطرح شدن برگزاري تجمعات اعتراض آميز اقدامات مثبتي از سوي برخي از طرفداران و سران جنبش سبز بوديم. حتي مصاحبه اردشير امير ارجمند سخنگوی شورای هماهنگی راه سبز امید كه علاوه بر محكوميت رفتار خشونت آميز نيروهاي امنيتي بر نحوه رفتار با قوميتها و به حق مطالبات ايشان صحه گذاشتند: «رویکرد و برخورد مقامات با مسئله قومیت‌ها و مطالبات بر حق آنها با منافع ملی کشور منافات دارد. بجای ایجاد همبستگی و رضایتمندی از طریق گفتگو، تعامل و رعایت حقوق بشری و حقوق مصرح در قانون اساسی هموطنان آذربایجانی و دیگر اقوام در خصوص اموزش زبان مادری و غیره بحران افرینی می‌کنند، متهم و سرکوب می‌کنند».

اين اظهار نظرها كه با استقبال فعالان حركت ملي نيز مواجه شد رفته رفته رنگ باخت و ادامه پيدا نكرد و در عوض ما شاهد تلاشهاي بسيار موزيانه از طرف اين گروهها براي مصادره اين حركتهاي اعتراضي به نفع خود بودند. در همين راستا دست اندركاران شبكه هاي خبري بي بي سي و صداي آمريكا به جاي مصاحبه با فعالان و روزنامه نگاران آذربايجاني كه در تبريز و اورميه و در بطن تحولات بودند به مصاحبه از كارشناسان هميشگي خود يعني اشخاصي چون نوريزاده، سازگارا و ... پرداختند. از طرف ديگر نه تنها هيچ اشاره اي به مطالبات هويت طلبانه اين تجمعات نكردند بلكه حتي ان را قيامي سبز و در راستاي اهداف جنبش سبز برشمردند.

تلويزيون رسا در اقدامي عجيب و ارائه گزارش از اعتراضات اخير آذربايجان اقدام به پخش مصاحبه اي با آقاي داوود دشتباني به عنوان «فعال دانشجويي آذربايجان» نموده است را كه به نوعي مي توان يادآور مصاحبه صداي آمريكا با آقا پيمان پاك مهر درباره وقايع خرداد 85 دانست بسيار قابل تامل و البته تعجب است. سوابق ايشان در دشمني با آذربايجان كاملا مشخص و مبرهن است. ايشان در دوران دانشجويي خويش از هيچ اقدامي براي ضربه زدن حركت ملي و فعالان دانشجويي آذربايجان فروگذاري نمي كردند و ايشان نقش مستقيم در توقيف تعدادي از نشريات دانشجويي دانشجويان ترك داشتند. گذشته از اين، با ايشان به عنوان فعال دانشجويي آذربايجان مصاحبه شده است. اولا بايد گفت ايشان دانشجو نيستند زيرا حدود سه چهار سالي است كه فارغ التحصيل شده اند. دوما ايشان ساكن تهران هستند و نه آذربايجان و اطلاعات ايشان درباره اعتراضات به همان ميزاني است كه در سايتهاي مختلف وجود دارد. تنها دليل تلويزيون رسا در مصاحبه با ايشان مي تواند تلاش اين رسانه جهت پنهان كردن وجه هويت طلبي اين اعتراضات باشد. لذا سران جنبش سبز بدانند كه تحريف حركت اعتراضي مردم آذربايجان هيچ كمكي به نزديكي حركت ملي آذربايجان و جنبش سبز نخواهد كرد.

از اقدامات ديگر اين گروهها اقدام عجيب آنها به تخريب هويت طلبان و فعالان حركت ملي در شبكه هاي اجتماعي از قبيل فيس بوك بود. طرفداران اينها با ايجاد صفحات حمايتي در رابطه با درياچه اورميه سعي در القاي اين مطلب را داشتند كه اين اعتراضات هيچ ربطي به فعالان ملي آذربايجان ندارد و حتي به صورت كاملا هوشمندانه بخشي از فعاليت خود را به مبارزه با فعالان حركت ملي و تخريب وجه ايشان اختصاص داده بودند.

سايتهاي جنبش سبز: فيلتر كردن شعارهاي تركي

بررسي اخبار هفته گذشته سايت بالاترين و اخبار منتشر شده در اين زمينه نشان از فيلتر شدن شعارهاي تركي دارد. با وجود اينكه در روزهاي اول برگزاري تجمع در اورميه شاهد بالا امدن و انتشار اشعار تركي در اين سايت هستيم ولي اين وضعيت در عرض چند روز دچار تغيير شد به طوري كه هيچ گونه خبري كه حاوي شعارهاي داده شده در اين اعتراضات باشد وجود ندارد. اگر خبري هم از محتواي شعار باشد بيشتر ترجمه فارسي اين شعارها هستند.

سايتهاي اصولگران و احزاب اصلاح طلب: سكوت مطلق

بررسي سايتهاي خبري اصولگران منتقد و غير منتقد! و ارگانهاي خبري سايتهاي اصلاح طلب نشان مي دهد كه هيچ خبري از اعتراضات روزهاي گذشته آذربايجان در اين سايتها منتشر نشده است. حتي سايتهاي خبري اصولگرايان منتقد اعم از سايتهاي تابناك (رضايي)، شفاف (قاليباف)، فرارو (قاليباف)، آينده نيوز (نزديك به هاشمي) نيز هيچ خبري را در اين ارتباط منتشر نكرده اند. اين در حالي است برخي از سايتهاي دولت و سپاه پاسداران از جمله فارس نيوز در خبرهايي حداقل به بروز درگيريها و حتي بازداشتها اشاره كرده بودند.