درياچه اروميه راحت بمير كه مردم در خوابند- امضا محفوظ

 

سال 1388 يكي ديگر از سالهاي مرگبار درياچه اروميه در حالي كه به پايان رسيد كه در ماههاي پاياني آن نفسي ولو كوتاه بر كالبد در حال احتراز درياچه دميده شد و در دو ماهة اول سال 89 نيز آثار حيات در چهره‌رو به موت درياچه، عاشقان اين مرز و بوم را تا حدي خوشحال نمود. ولي عدم توجه مسئولين به اهميت اجراي سريع طرحهاي نجات بخش درياچه موجب گرديد اين خوشحالي يكي دو ماه بيشتر دوام نيآورد و گرماي استثنايي سال 89 و عدم بارش پائيزي حركت رو به زوال درياچه را سرعت بخشيد بطوريكه حاليه با خشكي كامل اين درياچة 500 كيلومتر مربعي چند قدمي بيشتر فاصله نمانده است. آثار و پي‌آمدهاي ناشي از خشك شدن درياچه كه اراضي حريم را حداقل تا شعاع 300 كيلومتري تحت الشعاع آثار مرگبار خود قرار خواهد داد از هم اكنون نمايان است.

 

جا دارد مسئولين كشوري و استاني، نمايندگان مجلس شوراي اسلامي، معتمدين و مردم هميشه بيدار! به آثار گردو غبار منطقه جنوب شرقي عراق كه هر از گاهي با طي هفتصد كيلومتر منطقه آذربايجان را غبار آلوده و گل آلود مي‌نمايند توجه فرمايند و آنگاه حدس بزنيد كه غبار نمكي داخل منطقه چه اثر سهمناكي بر آثار حيات انساني و حيواني و گياهي خواهد گذاشت و آنگاه خواهند فهميد كه آثار اين درياچه خشكيده چندين برابر مخربتر از زلزله و كشنده‌تر از طاعون و وبا مي‌باشد و هيچ مقامي قادر به حل مشكل سياسي و اجتماعي و اقتصادي و بهداشتي سيل مهاجرين فرار از اثرات كشنده اين درياچه خشكيده نخواهند بود.

 

قبل از طرح راه كارهاي احياي مربوط به درياچه جا دارد  مختصراً در خصوص علل خشكيدن درياچه به موارد و علل اين رخ داد اشاره‌ مي‌شود. در طول 50 سال گذشته نسل حاضر به كرات به پيشروي و پسروي آب درياچه كه ناشي از بارش مطلوب و خشكسالي ساليانه بود شاهد بوديم منتها هيچ وقت درياچه بطور مستمر رو به خشكي نگذاشته بود ولي در اين تغييرات اكوسيستم بي‌نظير منطقه هستند از ابواب جمعي سازمانهائي كه بطور مستقيم و يا غيرمستقيم در خشكيدن درياچه نقشي داشتند از جمله كارشناسان و مسئولين سازمانهاي آب منطقه‌اي – محيط زيست و سازمان كشاورزي.

 

چگونه ممكن است كه تعدادي كارشناس و مسئولين سازمان بدون بررسي آثار جانبي طرحهاي پيشنهادي خود در منطقه اجراي يك طرح را محقق نمايند. احداث سد بر روي رودخانه‌ها جهت استفاده در امر كشاورزي عملاً امري در خور تحسين و مورد توقع كشاورزان مي‌باشد. ولي اجراي اينگونه طرحها در حوضه آبريز يك درياچه بسته محتاج بررسي‌هاي علمي و كارشناسي دقيق مي‌باشد اجراي طرحهاي بزرگ سدسازي چگونه بررسي و كارشناسي گرديده كه به تبخير سالانه يك ميليارد متر مكعبي آب درياچه و به مقدار ورودي و خروجي آب از اين درياچه بسته و به تغييرات سالانه بارش منطقه توجهي نگرديده است اين چگونه كارشناسي است كه بدون توجه به وظايف قانوني سازمان آب كه خود را متولي آبهاي درياها و درياچه‌ها و رودخانه‌ها و آبهاي تحت الارض و حرايم آن مي‌داند راههاي ورودي آب درياچه را مسدود نموده بدون آنكه به مقدار تبخير سالانه و نياز درياچه جهت ادامة حيات آن انديشيده باشند. مگر غير از اين است كه با كم كردن ورودي آب درياچه از طريق بستن سدها بهمان مقدار مي‌بايست از محلي ديگر آب موردنياز درياچة تأمين مي‌شد تا درياچه به حيات خود ادامه دهد و باين منظور راه حلهاي  عملي مي‌بايست بررسي و ارائه مي‌شد و از طرفي ديگر عكس‌العمل كارشناسان و مسئولين سازمان محيط زيست به اين گونه عملكرد وزارت نيرو چه بوده است؟

 

در زمان احداث سدها و بستن ورودي آب و راه تنفس اين درياچة بسته كدام نظريه‌هاي كارشناسي و اعتراضات به عملكرد وزارت نيرو از سوي مسئولين محيط زيست اعلام شده است؟ به چه علت از برداشت نمك درياچه كه در تلغيظ آب درياچه و تبخير آن مي‌تواند موثر باشد جلوگيري مي‌شود ولي به آثار مرگبار خشكيدن درياچه اقدامات جدي بعمل نمي‌آيد و از سوي ديگر مسئولين سازمان كشاورزي كدام كارهاي عملي عمده را در جلوگيري از كشاورزي غرقابي و استفادة بهينه و مكانيزه از آبهاي،زيرزميني و سطحي موجود بعمل آورده و با الزام كشاورزان به  استفادة مكانيزه از آب‌هاي موجود  در آبياري زراعت و باغات، تحويل آب و استفاده از آب چاهها عميق را منوط به مكانيزه نمودن استفاده نموده است. و امروزه آناني كه در ظهور و وقوع اين پديدة مرگبار مقصر بوده و هنوز در مسند قدرت هستند در صورت داشتن وجدان بيدار و حسن وطن دوستي مي‌بايست سريعاً به اجراي طرحها و راه‌حلهاي نجات بخش درياچه اقدام جدي بعمل آورند و اگر امروز مسئولين ارشد استان و نمايندگان مردم در مجلس شوراي اسلامي در نجات اين درياچه همت نه گمارند جزء مسببين بدبختي مردم آذربايجان در سالهاي آتي خواهند بود فلاكتي كه دامن نه تنها هموطنان و دوستان و فاميل آنها حتي خود آنان را نيز فرا خواهد گرفت و آنگاه به ياد خواهند آورد آنروزي را كه مي‌توانستند براي جلوگيري از وقوع اين حوادث چاره‌انديشي و كاري بنمانيدولي استفاده از مزاياي ميز رياست بر حس وطن‌دوستي و نوع دوستي آنان چربيده وشرمنده خواهند شد آناني كه حتي اعتراض مسالمت آميز و مدني عاشقان اين ملك را در وسط بيابان نمكزار كه حال و روز اين درياچه را به چشم بصيرت مي‌ديدند و براي جلب توجه مسئولين بلند پا به كشور به خشك شدن درياچه اروميه قدمي برداشته بودند با باتوم و مشت و لگد پاسخ گفتند و نگذاشتند مسئولين مملكت به اهميت پي آمد خشك شدن درياچه آنطور كه لازم است پي ببرند و شايد هم اين خواست آنان است كه اين سر بلاگردان خود مبتلا به بلا گردد.

 

با توجه به اهميت اين بلاي خانمانسوز اكتفا كردن به تشكيل جلسات مديريت حوضه آبخيز درياچه كه مصوبات آن هيچگونه دردي را در جلوگيري از خشك شدن درياچه دوا نمي‌نمايد كافي نيست، به قول مثل معروف تركي تا تو به جنبي قرقي از شيروان هم گذشته است يعني تا آقايان كار گروهي تشكيل بدهند و نتيجه‌گيري بنمايند و طرح را براي تصويب ارانه كنندو مورد تصويب قرار گيرد و تأمين اعتبار شود و مراحل مناقصه انجام و كار عملياتي شروع گردد درياچه كاملاً خشكيده و باران نمك بر آذربايجان باريدن گرفته است با اينكه در دستور جلسه مديريت حوضه آبخيز درياچه اروميه بر لزوم اقدامات اجرائي و مشخص براي حل مشكل درياچه اروميه تأكيد گرديده و تصريح شده است كه بايد طرحهاي زمان‌بندي شده با تعيين دستگاه مسئول، ميزان آبي كه در نتيجه به درياچه منتقل خواهد شد و بودجة موردنياز در اين جلسه جمع‌بندي و  براي ارائه به جلسه ستاد اصلي كه در حضور معاون اول رئيس جمهور تشكيل خواهد شد آماده  گردد ولي در مصوبات ستاد اجرائي اثري از طرح خاص و تأمين بودجه و موارد مربوط به دستور جلسه مشاهده نمي‌شود بقول معروف شاه بخشيد و شيخ علي‌خان نمي‌بخشد و اينست كارآيي مديران و مسئولين و نمايندگان آذربايجان، و راست گفته ‌اند از ماست كه برماست. جالب اينجاست گويا هنوز مقدار تبخير درياچه دقيقاً در دسترس آقايان قرار ندارند تا ارائه طريق فرمايند و جالبتر پيشنهاد كوچك كردن محدودة درياچه از طرف مغزهاي متفكر بدون توجه به قوانين بين‌المللي در خصوص تالابهاي بين‌المللي است. اگر امروز مسئولين نمي‌توانند از مزايا و امكانات بين‌‌المللي در نجات درياچه استفاده نمايند شبيه اين است كه براي حل نكردن مسئله صورت مسئله را پاك مي‌كنند. اگر در كشور ستاد بحران جهت نجات مردم به هنگام سيل و زلزله تشكيل مي‌گردد تا بهنگام زلزله مثلاً 10% مردم يك منطقه را نجات دهند بجاست كه ستا دبحران براي نجات حداقل 7 ميليون نفر ساكنين حريم درياچه اروميه و براي جلوگيري از وقوع بزرگترين بحران‌هاي انساني و اقتصادي و اجتماعي و سياسي و بهداشتي منطقه سريعاً تشكيل جلسه و وارد عمل شوند.

 

متأسفانه كار امروز را به فردا موكول نمودن و همچنين مسئوليت خود را به ديگران محول نمودن و نداشتن دورانديشي در موضوعات عمراني واقتصادي و سياسي منطقه از خصيصه‌هاي اكثريت ما مردم آذربايجان مي‌باشد هر چند كه همين مردم در خارج از مرزهاي آذربايجان به مردمي مبتكر و مديري مدبر و خلاق براي خدمت به غير خوديها تبديل مي‌شوند و بي‌مناسبت نيت كه نتيجة اين گونه خصلت‌ها را در نتايج طرحهاي عمراني، اقتصادي اين منطقه در مقايسه با طرحهاي انجام شده در ساير نقاط كشور زير ذره‌بين قرار دهيم آنوقت تفاوت ابعاد و كيفيت طرحهاي اجرائي آذبايجان با ساير مناطق به عينه قابل لمس خواهد بود.

 

براي تأمين حداقل مقدار نياز آبي درياچه در كوتاه مدت از سوي صاحب نظران پيشنهادات متعددي مطرح مي‌گردد كه در نوع خود قابل توجه مي‌باشد.

 

1- رهاسازي نصف آب سدهاي حوضه درياچه اروميه بغير از آب سدهائي كه آب مشروب تعدادي از شهرها و روستاها را تأمين مي‌نمايد. با توجه به ظرفيت‌ سدهاي موجود در استانهاي حوضه درياچه حداقل يك ميليارد متر مكعب آب را مي‌توان به درياچه هدايت نمود و براي اطمينان از وصول آبهاي رهاسازي شده به درياچه اين رهاسازي در فصل زمستان و پا اوايل بهار صورت گيرد تا از استفاده غيرمجاز زارعين جلوگيري و بدون تبخير به درياچه سرازير شود ضمناً با استفاده از كليه ماشين آلات راهسازي استانها در محل‌هائي كه عرض رودخانه باز و آب رودخانه پخش و به هدر مي‌رود مسير رودخانه‌ها بازگشايي و در انتقال آب رودخانه به درياچه تسريع و از هدر رفتن آبها جلوگيري شود و تا احياي درياچه از آبگيري سدهاي تازه احداث ممانعت بعمل آيد. آنچه مسلم است سازمان كشاورزي استانها نيز مي‌بايستي همكاري لازم را در تأمين حداقل آب مورد نياز زارعين و كشاورزان با مسئولين سازمان آب منطقه‌اي معمول داشته و زارعين و كشاورزان را از عواقب خشكيدن درياچه آگاه و به آنان تفهيم نمايند كه در صورت خشكيدن درياچه و لواينكه آب كشاورزي هم وجود داشته باشد زمين آنان شوره‌زار و كشاورزي و زراعت آنان هم از بين خواهد رفت فلذا مي‌بايست زارعين و باغداران همكاري لازم را معمول  و از طريق استفاده مكانيزه از منابع آب حداكثر صرفه‌جويي را بنمايند.

 

2- طرحهاي ميان مدت جهت نجات درياچه‌‌:

 

الف – باردار نمودن ابرها: همانطوريكه پيش بيني گرديده با افزايش ميزان بارندگي  علاوه بر تأمين قسمتي از آب مورد نياز درياچه، موجب اصلاح اكوسيستم منطقه و بهبود اقتصادي زارعين خواهد بود. قابل ذكر است كه نزول باران در آذربايجان كردستان در اوايل پائيز و اواسط بهار و اوايل تابستان براي به ثمر رسيدن محصولات زارعين و سرسبزي مراتع براي تأمين علوفه دامداران نقش به سزائي دارد فلذا در صورت ايجاد چندين روز بارندگي در زمانهاي مذكور ضمن تضمين رشد و توسعه اقتصادي زارعين و دامداران كه به تبع موجب رشد فرهنگي آنان نيز خواهد گرديد موجبات احياي مراتع و جنگلهاي منطقه فراهم خواهد شد.

 

ب- انتقال آب از حوضه‌هاي آبريز آذربايجان از جمله طرحهاي ميانمدت جهت تأمين آب درياچه مي‌تواند باشد كه در اين ميان انتقال آب مازاد بر مصرف رودخانه‌هاي قطور –الند – ساري سو در پائين دست سد آغ چاي و سد ارس و همچنين رودخانه پلدشت قبل از ورود به سد ارس در قسمت شمالي درياچه و انتقال آب از رودخانه ذاب در غرب درياچه و انتقال آب مازاد رودخانة‌ آي دوغموش، قرانقو رودخانه ميانه و قزل اوزن از منطقه ميانه مي‌بايست سريعاً تحت مطالعه و اقدام قرار گيرد آنچه مسلم است براي نجات يك منطقه با حداقل هفت ميليون نفر جمعيت نياز به همت و عزم كليه مسئولين سازمانهاي ذيربط منطقه مي‌باشد والادر اين ميان از دست ملت كاري بر نمي‌آيد مگر اينكه كار بر دست ملت باشد و آنوقت با چنگ و دندان هم باشد آبراهي باز نمايند و درياچه را سيراب كنند.

 

3-طرحهاي دراز مدت : جهت نجات حتمي درياچه كه موجب شكوفائي آذربايجان خواهد گرديد انتقال آب از درياي خزر تنها گزينه‌اي است كه سرمايه‌گذاري بر اجراي اين طرح برگشت سرمايه را دربر خواهد داشت اگرچه برخي از مسئولين اجراي چنين طرحي را به لحاظ تفكرات خود ناممكن مي‌پندارند ولي پيشنهاد انتقال آب از درياي خزر به درياچه اروميه بهترين گزينة ممكن جهت نجات درياچه اروميه و جلوگيري از هر گونه بحرانهاي آبي‌ منطقه از نظر آب مشروب و آب كشاورزي در آتيه خواهد بود. اجراي طرح انتقال آب از درياي خزر با وجود تكنولوژي‌هاي موجود از نظر پمپاژ و لوله‌هاي حجيم كاملاً مقدور بوده و اجراي چنين طرح از چندنظر به صلاح و صرفه منطقه مي‌باشد:

 

الف- بجاي اينكه آب شيرين رودخانه‌ها به درياچه اروميه منتقل گردد  از آب شيرين مزبور در توسعه كشاورزي و صنعت استفاده مي‌شود.

 

ب- سرمايه‌گذاري پراكنده در چندين نقطه متعدد و مديريت نگهداري آنها امري است دشوار مضافاً باينكه نوسان بارندگي سالانه و كم بودن آب رودخانه خشك سالي‌ها امكان بروز مشكلات و هدر رفتن سرمايه‌گذاري‌هاي انجام شده را دو چندان مي‌نمايد.

 

ج- استفاده از آب رودخانه‌ها و برداشت از آب زارعين و كشاورزي موجبات درگيري با مردم را فراهم خواهد نمود.

 

انتقال آب از درياي خزر داراي فرايند مثبت به منطقه علاوه از احياي درياچه و محيط زيست بشرح زير خواهد داشت.

 

1- مضرات بندهاي سه گانة مذكور منتفي خواهد بود.

 

2- در مسير انتقال آب در سرازيري‌هاي مسير امكان نصب توربين‌هاي آبي و ايجاد نيروگاه و  توليد برق جهت استفاده در ايستگاه‌هاي پمپاژ آب مقدور خواهد بود.

 

3- در مسير انتقال آب امكان احداث درياچه‌هاي مصنوعي در مناطق اردبيل، سراب، هريس بمنظور پرورش آبزيان و اردك و غاز و استفاده‌هاي تفريحي و توريستي ميسر مي‌گردد.

 

4- استفاده از آب انتقالي در بعضي از كارخانجات واقع در مسير انتقال آب و همچنين امور زراعي خاص از ديگر مزاياي انتقال آب از درياي خزر مي‌باشد.

 

5- با احياي درياچه‌ اروميه امكان پرورش مجدد آرتميا كه مي‌‌تواند سالانه ميليونها دلار از صادرات آن عايد دولت گرداند مقدور گرديده و موجب رشد و توسعه اقتصادي منطقه فراهم خواهد شد.

 

6- با احياي درياچه اروميه و  ايجاد زير ساختهاي گردشگري، شهرهاي بندري درياچه رونق يافته و با جلب توريستهاي داخلي و خارجي امكان ايجاد مشاغل براي سيل بيكاران ميسر خواهدشد.

 

البته انجام كارهاي بزرگ مردان بزرگ مي‌طلبد و الا آدمهائي مثل ما چگونه مي‌توانند چنين طرحهاي معظم را در مغز خود به پرورانند. حتماً آناني كه انجام چنين طرحها را غير ممكن مي‌دانند اگردر زمان فراعنه مصر پيشنهاد احداث اهرام ثلاثه مصر را با آن سنگهاي چندين تني مي‌شنيدند باز هم مثل حالا بر سر خود زده مي‌گفتند غير ممكن است و وا مصيبتا ولي مبينيم كه اراده مردان بزرگ اهرام ثلاثه را بوجود آوردند و هزاران سال بعد امروز نيز به محل درآمد  مردم مصر تبديل شده است.

 

بقول معروف هنوز مركب پيشنهاد انتقال آب از درياي خزر به درياچه اروميه خشك نشده انتقال آب از درياچه خزر به كوير سمنان مطرح گرديده است. عبور آب از سلسله جبال مرتفع البرز و رساندن آب به كوير سمنان به هيچ وطن دوست سمناني غير ممكن بنظر نمي‌رسد چون خواستن توانستن است. براي انجام هر كاري سه عامل مهم لازم است. 1- تفكر ، 2- اراده عمل، 3- پول اگر بندهاي يك و دو باشد بند 3 بالاخره قابل تأمين مي‌باشد. براي رساندن آب از خزر به كوير سمنان از سلسله جبال چند هزار متري البرز الحمداله هر سه عامل مهياست. ولي براي انتقال آب از گردنه حيران كه بقول آقايان فقط 1900 متر ارتفاع دارد اين امر غيرممكن تلقي شده و در روزنامه‌ها هم با آب و تاب نشر مي‌گردد و در اينجا لازم است نظر آناني را كه انتقال آب از درياچه خزر راغير ممكن مي‌دانند به موارد زير جلب شود:

 

1- اگر بر فرض انتقال آب از گردنه حيران تصويب شود مگر خط لوله آن از خط الرأس كوه حيران عبور خواهد نمود. آنچه مسلم است پس از مطالعه و مسيريابي با حفر تونل در ارتفاع و محل مناسب مي‌توان از ارتفاع پمپاژ كاست و ارتفاع 1900 متري را به 1500 متر كاهش داد.

 

2- براي انتقال آب از شعبات كارون به اصفهان كوهرنگ 4 بطول 265 كيلومتر اجرا كه تنها 16 كيلومتر آن تونل حفر گرديده و آبي به عظمت يك رودخانه به منطقة اصفهان متقل شد حتماً اگر پيشنهاد اجراي چنين كاري را به مسئولين آذربايجان مي‌دادند كلمه لا و غير ممكن را به ضريب N مي‌گفتند سنگ هزينه زياد دارد و بر سينه مي زدند در اينجا بايد به مسئولين اصفهاني آفرين گفت كه چنين مصمم كارهاي بزرگ و زير بنائي را براي پيشرفت منطقة خودانجام مي‌دهند.

 

3- مشكل‌ترين مرحله انتقال آب از درياي خزر عبور از حيران و رساندن آب تا دره صائين ما بين نيرو سراب مي‌باشد. بديهي است پس از رساندن آب به درة صائين سراب كه كل طول آن حدود 150 كيلومتر بيشتر نمي‌باشد بقيه مسير تا درياچه اروميه آب مسير طبيعي خود را مي‌تواند طي نمايد.

 

4- در خصوص هزينه اجراي طرح انتقال آب از خزر به اورميه مسئولين و نمايندگان بايد بدانند كه اعتبار آن از همانجا بايد تأمين شود كه هزينه كوهرنگ‌ 4 و پل ما بين بندر عباس و جزيره قشم تأمين مي‌شود.

 

آنچه پس از خشك شدن درياچه بر سراين مردم در مرحله اول و بر سر مسئولين دولت در مرحله بعدي خواهد آمد قابل تأمل و توجه است.

 

الف- طوفانهاي نمكي زندگي و ممر معاش يعني زمين و زراعت و باغات آنان را نابود خواهد نمود البته كه آقايان مسئولين با دريافت حقوق ودستمزد خوش خدمتي خود در ساير نقاط خواهند آرميد ولي آنانكه در ورطه بدبختي غوطه‌ور خواهند بود مردم  عامه مي‌باشند كه نه راه پيش دارند و نه راه پس.

 

ب- ابتلاء به انواع بيماريها و اجبار دولت و مقامات بهداشتي و درماني به مداواي آنان وتهيه بيمارستانها و محلهاي بهداشتي و درماني، هزينه‌هاي گزافي به دولت تحميل خواهد نمود. اگر به نرخ امروزي حداقل هزينه درماني هر نفر در محدودة حريم 300 كيلومتر درياچه را در يك دوره 5 ساله تنها يك ميليون  تومان در نظر بگيريم توجهاً به جمعيت هفت ميليوني ساكن در محدودة خط قرمز مبلغي حدود 000/000/000/000/7 تومان خواهد بود كه سواد رياضي ماها قادر به خواندن آن رقم نمي‌باشد. آنوقت است كه تنگ نظران و آناني كه امروز هزينه انتقال آب از خزر را زياد مي‌دانند با درك هزينه‌هاي گزاف آتي حتماً كه سكته خواهند نمود.

 

ج – مشكلات اقتصادي و سياسي و اجتماعي بخصوص شهر تهران كه خود در حال انفجار مي‌باشد و دولت عاجز از حل مشكلات آن است از ديگر پي‌آمدهاي خشكيدن درياچة اروميه مي‌باشد.

 

ولي انسان عاقل علاج واقعه را قبل از وقوع مي‌نمايد. در جاي جاي دنيا كه دولتها براي بدست آوردن يك وجب خاك حاصلخيز هزاران دولار سرمايه‌گذاري جاني و مالي مي‌گذارند در حاليكه دولتها تنها براي راحتي و حفظ سلامتي مردم خود و ايجاد تسهيلات اياب و ذهاب آنان با ساختن هزاران متر تونل و پل معجزه مي‌آفرينند موجب شرمندگي مسئولين خواهند بود كه براي حفظ هزاران كيلومتر مربع از خاك وطن و نجات زندگي ميليونها انسان اينگونه بي‌تفاوت در جاي خود به نشينند و حتي كه كشان هم نگزد آنچه به نظر خوانندگان محترم رسيد كه انتظار دارد به هر نحوي به سمع و نظر مسئولين و دلسوزان محترم نيز برسد نه خواب و خيال است و نه روياهاي آنچناني بلكه واقعيات تلخي است كه در انتظار ملت مشغول و عافل و آرميده و غلطان در مشكلات روزمره مي باشد و حال مسئولين كشوري و استاني هستند كه مي‌توانند با تحقق پيشنهادات ارائه شده نامي ماندگار تا ابد از خود به يادگار و در تاريخ كشور ثبت نمايند.

 

 

 

سعد يا مرد نكو فام نميرد هرگز                  مرده آنست كه نامش به نكوئي نبرند