دریاچه ارومیه و حرکت ملی

دریاچه ارومیه با وسعت 5200 کیلومتر مربع( در سال 2003) در تلطیف هوای منطقه, ازدیاد رطوبت,  تنظیم میزان بارندگی  , حیات وحش , توریسم, صید آرتمیا و صدور آن  بعبارت کلی تر بالانس اکولوژیک و اقتصادی  بخش بزرگی از آزربایجان نقشی حیاتی دارد.

با قاطعیت میتوان ادعا کرد که زندگی  اقتصادی و بیولوژیکی نزدیک به پنج ملیون آذربایجانی منطقه به وجود این دریاچه وابسته است.  جمهوری اسلامی ایران با احداث سدهای ریز و درشت (بیشتر از نوع ساده و ارزان خاکریزی) در مسیررودخانه های تغذیه کننده آن بدون انجام کوچکترین مطالعات اکولوژیکی و رعایت حقابه دریاچه صرفا  بمنظور تبلیغات سیاسی - همچون خودکفایی( آنهم با ماساژ ارقام) در تولید برخی از اقلام کشاورزی- باعث پایین امدن آب دریاچه به میزان سه متر و بیست سانتی متر(1) در 9 سال اخیر شد که این خود باعث شور شدن هر چه بیشتر آب و تقلیل صید تنها موجود زنده و گرانقیمت آن آرتمیا و مرگ پرندگانی که از آن تغذیه میکنند گردیده است. بعلاوه کریستالیزه شدن نمک در اطراف چشم باعث کوری و مرگ اندک پرندنگانی که با شرایط جدید خود را وفق داد اند شده ,  تقلیل توریستهای طبیعت را باعث گردیده  و خسارات قابل توجهی  به اقتصاد محلی زده است. حاکمیت ضد ترک ایران بامستمسک قرار دادن خشکسالی دهه اخیرسعی در سرپوش گذاشتن بر سیاست ضدانسانی خود کرده  که درخوشبینانه ترین حالت عدم کفایت خود را از اعمال کارشناسانه پروژه های اقتصادی بثبوت رسانده است.  نیروهای میهن پرست حرکت ملی آذربایجان با اعمال رهبری و درایت  خود  با سازماندهی مردم در تشکیلات صنفی و ایجاد پتانسیل بالقوه همراه  با چاشنی  کمپیین و لوبی گری در نهاد های مختلف حاکمیت و بسیج توده های آذربایجانی و استفاده بموقع از اهرمهای فشار قادر به جلوگیری از این فاجعه تمام عیار میباشند. تبدیل این وضعیت باخت-باخت به موقعیت برد-برد در واقع یکی از چالشهای حرکت ملی است که بدون شک با بسیج ملت و رهبری آن  قادر به انجام این مهم خواهد بود.

امید نگارنده  این نوشتار همراه با  پیشنهاداتی در این راستا  تحریک متخصین امربمنظور یافتن  راه حل هایی برای پرورش هرچه بیشتر این پیشنهادات ویا پیشنهادهای تکمیلی و جدید می باشد. تصور من بر این است که  این راهکارها در صورتی که تواما اعمال شود   در یک مدت زمان هفت ساله با شرط بسیج عمومی میتواند آذربایجان جنوبی را نجات دهد.

راهکارهای موجود که همگی بطور همزمان باید اعمال گردند:

الف: راهکارهای عاجل و موقت

یکی از راهکارهای عاجل با جدول زمانی هفت ساله میتواند سیفون آب مازاد در پشت سدها و باراژهای موجود میباشد.اگر تنها آب مصرفی شهرها و روستاها بانضمام باغات در پشت سدها ذخیره گشته و اجازه کشت محصولات فصلی بمدت هفت سال صادر نگردد خاک مزارع در این مدت میتواند از آلودگیهای کودها تمیز گشته بعنوان مزرعه ارگانیک ثبت جهانی گردد وبا کشت محصولات ارگانیک سطح درآمد کشاورزان بمراتب بالاتر رفته و وضعیت اقتصادیشان را بهبود بخشد. نیروهای حرکت ملی میتوانند با لوبیگری و ملاقات مسئولین زیربط با اتکا به نیروی  سیاسی حرکت ملی آنهارا به  انجام این راهکارها مجبور سازند. دیدار با نمایندگان مجلس, اعضای شوراهای شهری و روستایی بانضمام فشار از طریق بسیج ملت و راهپیمایی و گردهمایی رسیدن به این هدف  صنفی کاملا دست یافتنی بنظر میرسد. در این راستا دستاورد حرکت ملی علاوه بر ایجاد تشکلهای ملی صاحب قدرت مانوور حول مسئله دریاچه  و فراگیری عملی مبارزه و شیوه های مدرن کمپین بانضمام قدرت بسیج ملت و فراگیری روشهای بکارگیری پتانسیل مردمی در جهت پیشبرد پروژه های ملی و زیر ساختاری میباشد.

دومین عمل تاثیرگذار ترغیب ساکنین اطراف دریاچه به شرکت  همه جانبه در صرفه جویی  مصرف آب و نهادینه ساختن این رفتار در جامعه میباشد.  تحقیقات در اکثر کشورها نشان از هدر رفت بیشترین آبها از طریق سیفون های توالتها میباشد  که همسان سازی اجباری آن با استاندارد های جهانی- همراه با تولید نوع بهینه  آن دریکی از شهرهای اطراف دریاچه - و همچنین ترمیم و جایگزینی  لوله های پوسیده قدیمی بمنظور جلوگیری از نشتی  و هدر رفتن آب شرب و اخطلاط آن با آبهای ناتمیز سطحی که اصطلاحا آب خاکستری نامیده میشوند  میباشد که کار در این باب  میتواند به تولید اشتغال نیز کمک کند.

سومین راهکار بستن تعجیلی مزارع نمک بخصوص نوع صنعتی آن در نزدیکی بناب در بخش شمالی دلتای صوفی چایی که وسعت آن بیش از یک چهارم وسعت شهر ارومیه است. بی شک تبخیر آب در زمینی به این وسعت میزان قابل توجهی را تشکیل میدهد.

ب: راهکارهای میان مدت

اولین راهکار میان مدت احداث سدی بر روی ارس ترجیها درست قبل از ورود آن به مرز ارمنستان و پمپاژ تمامی حقابه ما به دریاچه ارومیه در مسیری که بعد از تثبیت آب دریاچه بتوان از آن در کشتزارها استفاده نمود. وجود این سد علاوه بر اشتغال زایی باعث جلوگیری از سیل در فصول پر باران نیز میگردد.

راهکار میان مدت دوم احداث سیستم فاضلاب شهری و روستایی با بکار گیری کشاورزانی که بدلیل بحران موجود اجازه  کشت فصلی به آنها داده نشده .بر اساس برخی برآوردها  میزان متوسط  آب مصرفی اعم از طهارت و شرب حداقل 115 مترمکعب نفردر سال میباشد(آمار ازاسترالیا هرچند اب مصرفی ما قطعا بیشتر میباشد). با احتساب جمعیت ساکن در آبریزگاههای دریاچه که تقریبا پنج ملیون نفر می باشد حجم آب مصرفی آنان حتی با احتساب حد پایین مصرف در حدود 575 ملیون متر مکعب آب میباشد. اگر در سال 35 سانتی متر آب دریاچه تبخیر میشود باتوجه به سطح آن میتوان میزان آب لازم جهت تثنیت سطح آنرا محاسبه نمود. جهت تثبیت آب دریاچه در سال 1,820 ملیون متر مکعب آب لازم است و در صورت مهار نیمی ازا ین آبها و تصفیه ارزان و ابتدایی میتوان  نزدیک به 15 درصد اب مورد نیاز دریاچه را تامین نمود مضاف بر اینکه شهرها و روستاهای زیادی صاحب سیستم فاضلاب میگردند که خود در بهداشت واعتلای  کیفیت زندگی مردم تاثیری شگرف خواهد داشت. لازم است که این پروژه ها با استیصال به عاجلانه بودن آن به سطح پروژه های ملی ارتقا یابند و تنها یک پروژه محلی نباشند که بودجه محلی را میتوانند ببلعند(احتمالا کفاف هم نخواهد داد) ومیتواند  زمان بهره برداری آنهارا به تعویق بیاندازد و یا هرگز به اتمام نرسند و همگی تواما اجرا گردند.

راهکار دراز مدت

بالانس موجود میان جانداران و محیط پیرامون آن طی ملیونها سال تکامل شکل گرفته و شناخت پارامترهای تعیین کننده آن بمنظور حراست شایسته  بعنوان یک ضرورت حیاتی نیازمند  کار کارشناسانه و قرن بیست و یکمی از جانب دولت ملی آینده است. تنها دولتی که منافع ملت خویش را ارجح بر منافع ملل دیگر بداند و با این دکترین سیاستهای خویش را تنظیم نماید میتواند در دراز مدت معضل دریاچه ارومیه را حل کند. وضیت کنونی دریاچه آرال شاهدی زنده بر این مدعاست.  نهادینه سازی  اهمیت رعایت بالانس اکولوژیکی دراذهان احاد ملت وانعکاس آن در قوانین کشور مستقل آذربایجان جنوبی تنها راهکار درازمدت میباشد. متعادل ساختن سیاستهای دولتها و حاکمیتهای آینده بشکل نهادینه از تقویت قدرت نهاد های غیر دولتی حفاظت از محیط زیست می کذرد.این سازمانها در پروسه مبارزاتی میتوانند آبدیده شده و مسئولیت خود را به نحو مطلوب انجام دهند. از هم اکنون در جهت پایه ریزی این سازمانها بایستی قدم پیش گذاشت.

دیرنج مین ائللی

 ژانویه 2011

[email protected]/* */ نشانی پست الکترونیک دربرابر spambot ها و هرزنامه ها محافظت می شود. برای مشاهده آن شما نیازمند فعال بودن جاواسکریپت هستید

(1)- این افت بر اساس تراز اکولوژیک اندازه گیری شده است در واقع بیش از شش متر افت در مقایسه با سال 1980 داشته است.