مقاله لوس آنجلس درباره تنش های منطقه ای؛ تهران، واشنگتن و قفقاز

هيلی سويتلند

ارمنستان خود را در منطقه ای با جو غيردوستانه می بيند که در آن،  مناقشه 20 ساله نظامی با آذربايجان بر سر مالکيت منطقه قره باغ،  همچنان ادامه داشته است. اين کشور از ديرباز روابط حسنه ای با ايران،  روسيه و ايالات متحده داشته است.  ارمنستان برای دفاع از خود،  جلب سرمايه و مناسبات تجاری به هر سه کشور اتکا دارد.

اما ريشه مشکلات به دو سال پيش باز می گردد،  زمانی که سرويس اطلاعاتی آمريکا متوجه شد ارمنستان به انتقال محموله موشک های بلغاری به ايران دست زده است. اين اطلاعات در اسناد منتشر شده ويکی ليکس از متن مکالمات وزارت خارجه آمريکا در دسامبر 2008 مشهود است.

بعدها اين تسليحات در جريان دو حمله تروريستی شبه نظاميان شيعه که منجر به کشته شدن يک سرباز و زخمی شدن شش سرباز آمريکايی ديگر در عراق شد،  يافت شدند. اين اطلاعات نيز در متن مکالمات ژانويه 2009 از سفارت ايالات متحده در يمن بدست امده است.

واشنگتن از ارمنستان توضيح خواسته بود و ارمنستان نيز متوجه وخامت اوضاع شده بود.

کشورهای کوچک جنوب قفقاز شامل ارمنستان،  آذربايجان و گرجستان،  خود را در مخمصه ميان دو کشور ايران و آمريکا می بينند. بر اساس متن مکالمات منتشر شده از سوی ويکی ليکس،  ايران می تواند براحتی در هر يک از اين سه کشور مشکل آفرينی کند و آمريکا نيز به آنها فشار وارد می کند تا روابط خود با جمهوری اسلامی را قطع کنند.

هر سه کشور با مشکل جدايی طلبان داخلی و کشمکش های قومی دست و پنجه نرم می کنند و اين مشکلات می تواند با دخالت خارجی به راحتی شعله ور شود.

الهام علی اف رئيس جمهوری آذربايجان نيز در همين مخمصه گرفتار آمده است. هرچند ظاهراً وی مايل به همکاری با ايالات متحده جهت منزوی ساختن ايران است،  اما يکی از اسناد منتشر شده مربوط به فوريه 2010 نشان می دهد وی از دشمن تراشی با همسايه بزرگ و کينه توز خود بسيار هراسان است.

علی اف به ديپلمات های آمريکايی گفته است "نا آرامی در آذربايجان رو به افزايش گذاشته است" وی گفت ايران "نه تنها به تجهيز مالی گروه های افراط گرای اسلامی و تروريست های حزب الله مشغول است"،  بلکه به تنش های دينی در نخجوان،  منطقه جدا افتاده از آذربايجان دامن می زند و سبب به راه افتادن تظاهرات در باکو و در مقابل سفارتخانه های آذربايجان در ساير کشورها شده تا تصوير علی اف را به عنوان فراد وابسته به اسرائيل در تلويزيون خود نشان دهد.

علی اف و المر محمد ياروف وزير خارجه آذربايجان در مورد اينکه آذبايجان "هدف" حملات ايران قرار بگيرد ابراز نگرانی کرده اند. هر دوی آنها گفته اند مرزهای آبی اين کشور در دريای خزر مکان احتمالی اين حملات هستند.

گرجستان نيز به نوبه خود در مخمصه گرفتار است. دو سال پيش بود که روابط اين کشور با ايران بر سر تن دادن مقامات گرجستان به درخواست آمريکا برای تحويل يک شهروند ايرانی- آمريکايی به اتهام قاچاق،  پولشويی و دسيسه چينی قطع شد.

با برداشتن مانع رواديد،  برقراری پرواز مستقيم ميان تهران و تفليس و توافق دو کشور برای اجرای طرح های کوچک تجاری،  جهانگردی و زيرساختی  در سال 2010 از دامنه تنش ها ميان دو کشور کاسته شده است. اين رويکرد خود نگرانی واشنگتن را برانگيخت.

بر اساس يکی از اسنادی که در وب سايت های روسی و گرجی ذکر شده اما در بانک اطلاعات ويکی ليکس به چشم نمی خورد،  ريچارد هالبروک ديپلمات ارشد آمريکا قبل از سفر به جنوب قفقاز اظهاراتی داشته است. اين سند نشان می دهد گرجستان "برای کنترل روابطش با ايران تلاش می کند" اما از شکستن هر پلی که تهران را در به رسميت شناختن جدايی طلبان آبخازی و اوستيای جنوبی تشويق کند،  نگران است.

در اين سند آمده است: "گرجستان نمی تواند يک همسايه قدرتمند در جنوب و شريک عمده تجاری خود را برنجاند." اين احساسی است که به نظر می رسد در نزد ساير کشورهای جنوبی قفقاز نيز وجود داشته باشد.

ارمنستان از مدت ها پيش روابط نسبتاً خوبی با ايران داشته است و علت آن هم تا حدی به نياز وافر اين کشور به يک متحد منطقه ای است.

پس از انتقال محموله تسليحاتی از ارمنستان به ايران،  جان دی نگروپونته،  معاون وقت وزارت خارجه آمريکا در نامه ای محرمانه برای سرژی سرکيسيان،  رئيس جمهور ارمنستان درخواست کرد اجازه نظارت غيرمترقبه به بازرسان آمريکايی داده شود؛ در غيراينصورت،  اين کشور کوچک با قطع "کمک های آمريکا و محدوديت صادرات برخی کالاها" مواجه خواهد شد.

هرچند سندی در دست نيست که نشان دهد ارمنستان از دستورات ايالات متحده پيروی کرده است،  اما مکالمات مربوط به ژانويه 2010 نشان می دهد گوريک هاکوپيان،  رئيس اداره امنيت ملی ارمنستان به سفير آمريکا در اين کشور اطمينان داده است که با درخواست های واشنگتن کنار خواهد آمد.

گزارش می شود که هاکوپيان گفته است: "ارمنستان مشکلات بسياری دارد و مايل به ايجاد مشکلات بيشتر نيست."

قطعاً ايالات متحده تحريمی عليه ارمنستان وضع نخواهد کرد.

منبع: لوس آنجلس تايمز- 11 دسامبر

روز