فرهنگ لغات و اصطلاحات تورکی قشقایی

آقای اسدالله مردانی رحیمی پس از بیست سال تحقیق در میان طوایف و تیره های مختلف قشقایی و مناطق تورک نشین ایران ،سرانجام در آبان ماه امسال لغتنامه تورکی قشقایی را منتشر کرد. وی در این لغتنامه سعی کرده است ، معانی لغات تورکی قشقایی را همراه با اتیمولوژی (ریشه شناسی) ارائه دهد.

من هم مثل سایر قشقایی ها از مدتها پیش ، چشم انتظار انتشار این لغتنامه بودم . فکر می کردم لغتنامه آقای مردانی در چندین جلد منتشر خواهد شد ، اما پس از انتشار دیدم ایشان حاصل تحقیقات بیست ساله شان را در یک جلد کتاب ۹۰۰ صفحه ای خلاصه کرده اند.یکی از ویژگیهای خوب این لغتنامه ، درج کلمات با حروف لاتین مشابه جمهوری آذربایجان است . این ویژگی که در میان نویسندگان قشقایی تا کنون سابقه نداشته است ، کمک شایانی به تلفظ صحیح کلمات می کند. ایشان در این لغتنامه سعی کرده اند بیشتر کلمات تورکی رایج در میان قشقایی ها را ریشه یابی نمایند. البته برخی لغات عربی و فارسی که در میان قشقایی ها کثیر الاستعمال بوده است نیز ذکر شده اند.

علی رغم وجود کمبود هایی که بزرگترین لغتنامه های دنیا نیز از آن درامان نیستند ، انتشار این فرهنگ لغت در واقع فرهنگ و زبان تورکی قشقایی را تا حدود زیادی بیمه کرد. من هم به عنوان یک قشقایی دست استاد مردانی را می بوسم و از زحمات و رنج هایی که برای بقای هویت و فرهنگمان کشیده اند بی اندازه قدر دانی می کنم.ایشان در اجرای این پروژه عظیم از هیچ فرد یا ارگانی کمک مالی دریافت نکرده اند. هزینه های سفر به مناطق مختلف کشور ، تهیه منابع و دسترسی به ماخذهای مختلف همه و همه تنها به وسیله خود ایشان که یک معلم بازنشسته است تحمل شده است.

جا دارد کلیه فرهنگ دوستان قشقایی و غیر قشقایی علاقه مند با خرید این لغتنامه حداقل در برگرداندن سرمایه گزاری مادی که بابت انتشار این لغتنامه صورت گرفته است ، به یاری فرهنگ پژوهان بشتابند.

انتشار این لغتنامه نقطه عطفی در تاریخ حیات فرهنگی قشقایی ها خواهد بود. اکنون دیگر نوبت داستان نویسان ، رمان نویسان ، شاعران و نویسندگان است تا با استفاده از این گنجینه گرانبها با خلق آثار جدید با بکارگیری لغات اصیل و زیبای تورکی ، در شکوفایی هر چه بیشتر فرهنگ تورکان قشقایی بکوشند.

طوایف و تیره های مختلف قشقایی

دقیقترین آمار طوایف و تیره های مختلف قشقایی که قبلا کوچ نشین بودند، به ترتیب حروف الفبا عبارتنداز:

طوایف ایل عمـله:

آردکپان-آسلانلی(اصلانلی)-آلبه که لّی(آلوه که لی)،(آلوه که پادشاه افسانه ای قرقیزستان بوده)-امیر سالّارلی(امیر سالاری)-اوریاد-اولاد-ائیناقلی(اه یناقلی)-ایسلاملی(اسلاملو)-بایات(بیات)-بهمن به ی لی(بهمن بیگی)-بهلوللو-بوگر-بوللو-بول وئردی-بئیی(بهی)،(مرکب از آغ بهی و قره بهی)-تاتا به ی لی-تره کاما(تراکمه)-توللی-جامه بزرگی-جرکانلی-جفر به ی لی(جعفربیگلو)-جووو=جاوید=چاوی-چار بونوچّا که عبارتند از:«بوربور،قادیلی=قادرلو=شاه بوداقلی،قیزیللی(قزللو) و محمد زامانلی»چارده چریک-چوبانکارا-چیگینی-دارغالار-دده که یی(دده قایی)-دره مه لی(درمه ای)-دمیرچوماقلی-راشکی-زرگر-سارّیلی(سارویی)-سکّیز-سهرابخانلی-سورخو(سرخی)-شاه محمدلی-شولو(شولی)-صفی خانلی(صفی خانی)-طئییبلی(طیّبی)-عاشیقلار-عبدالرّحمانلی-علی کوردلو(علی کردی)

-فئیلی-فرهادلی-قره چه یی-قره گچّیلی-قره قانلی-قوتولو-قوجابه ی لی(قوجابیگلو)-قییاقلی-کهللی-کورّانلی(کرونی)-کورّه کانلی(گورکانی)-کولاسییاه(کلاه سیاه)-کوهوا(کهوا)گرّایی-گلّه زن اویغوری-لک-لور(لر)-مال احمدلی-مختار خانلی-موصللو-مئهترخانا-مئهرّکی-میچک-میراخور-نمی-نفر-وندا-یالامالی(یلمه ای) و...

طوایف ایل دره شوری:

آبیل کرلی-آرّیقلی-آسلانگلی=آسلانلی-آغا کیخالی-آغ تومّانلی-آهنگر-اژدرلی-اوروجلو-ایپکلی-ایمانلی-باغیر کیخالی-بهرام کیخالی-بوگر-بول وئردی-تله بازلی-جانبازلی-جلاللی-جئیرانلی-چاربونچّا(قیریخلی،عربلی،عشیرلی،علی مردانلی)چارده چریک-چاریقلی-حاجی ده وه لی-حاجی محمّدلی-خئیراتلی-درزی-دؤندولو-دؤنه لی-رکّه-زرگر-زنگنه-زئیلابلی-سادات-سکّیز-شاقّی-شاهین کیخالی-صادیقلی-طاهار کیخالی-طئییبلی(طیّبی)-عمله-عوثمانلی-قابیزلی(قابضلو)-قره جوللو-قره چه یی-قره خانلی(قره کیخالی)-قره گچّیلی-قره قانلی-قورد-قیرمیزی-قیمّیللی-کاسّا تاراش(کاسه تراش)-کریملی-کؤزونگلو(کیزینلی)-کورّانلی-کور به کوش-گرمه سئرلی(گرمسیری)-گؤیجه لی-گولابلی-لک-مقصودلو-موصللو-مئهدی کیخالی-میش بیسیار-ندیرلی-نفر-نرّه لی-نیم آردلی(نیم ارده لی)-وزیر خانلی-وندا-هومّت علی کیخالی و...

طوایف ایل کشکولی:

آرّیقلی-آغاجاری-آلاقویونلو-آلی وند(عالیوند)-آیوبلو(ایّوبی)-اوخچولو-اوریاد-اووغانلی-ایپکلی-ایمانلی-به ی دیللی(بیگدلی)-بوگر-بوللو-بول وئردی-بئیی(بهی)پاگیر-پیرمُرادلی-جرکانلی-چار بونوچّا(گنجه لی،اردشیری،زنگنه،جامه بزرگی)چارده چریک-چلنگر-حسن آغالی-دده که یی(یا دده قایی که خود ایلی بزرگ بوده است)-دونیا روستم(دنیا رستم)-دیزگانلی(دیزجانی)-دینه کانلی-زرگر-سهمه دینلی(سهم الدینی)-سولوکلو(سلوکی)-شاه محمدلی-صفی خانلی-طئییبلی(طیّبی)-علَسکرلی(علی عسکرلی)-فرهادلی-فیلوَند-فییوج-قاسیملی-قره چه یی-کورّانلی-کوروش-کوهوا-کیرمانلی-قره گؤزلو-قوورو(غوری)-گنجه لی(گنجه یی)-گؤیجه لی-گوجار-گوشتاسب-لک-لور(لر)-مال احمدلی-نفر-وندا-هاشیملی(هاشمی)-یادی کورلو و...

طوایف ایل شش بلوکی:

آرّیقلی-آغاجاری-آهنگر-الی قیه لی(علی قیالو)-ایسلاملی(اسلاملو)-بچگانلی-برزیگرلی(برزگرلو)-بهلوللو-بول وئردی-پیرمُرادلی-تره کاما(تراکمه)-توللی-جفرلی(جعفرلو)-جیغاللی-چورماییللی(چارماحاللی)-داش دمیرلی-دوست محدلی-دوقّوزلو-رحیملی(رحیمی که خود همانند شش بلوکی ایل بزرگی بوده است)سولوکلو(سلوکی)-سوهرانلی-شاملی(که در قدیم یکی از شعبه های قزلباشها بوده)-شورباخورلو-عرب چیرپانلی-عرب شاللی=عرب شاملی=عرب شانلی-علمدارلی-عمله-قاسیملی-قجرلی-قره یارلی-قورد-کؤله لی-کوهو(کوهی) و...

طوایف ایل فارسیمدان:

آیواتلی(آی باتلی)-اولاد-بدیر به ی لی-بهلوللو-بوگر-تاتا به ی لی-توابع=تووبا=تووا-توللی-جامه بزرگی-چوبانکارا-ختیر(خطیر)-دنگیزلی-عوغانلی-زرگر-شئیبانلی(شیبانی)-ظهرابلی-عرب-عرب گامیشی-عمله-قاسّیملی-قره مشاملی(قره میرشاملی)-کلب علی(کلبیلی)-کورّانلی-گورجانلی(گورجایی)لک-ماچانلی-مردانلی-مرکزی-مورول-موصللو-یاغمیرلی-یان دورانلی و...

نویسنــده:اسدالله مردانی رحیمی

گرداورنده:قشقایی- شهرام بـدری