تحقیر دیگری برای میراث تاریخی آذربایجان

کاروانسرای 550 ساله نیک پی معروفترین کاروانسرای دوره صفویه در زنجان در آستانه نابودی قرار گرفته و هم اکنون تنها ساکنان و بازدیدکنندگان کاروانسرا گله های گوسفندی هستند که برای استراحت ساعتی را در آنجا می گذرانند.

به گزارش خبرنگار مهر در زنجان کاروانسرای شاه عباسی نیک پی که روزگاری محل گذر و اطراق کاورانهای تجاری و نظامیان بوده امروز تنها به آغل گوسفندان و محل نگهداری علوفه تبدیل شده است . از سوی دیگر بی توجهی در نگهداری این بنای تاریخی باعث شده که در طی سالهای گذشته با حفاریهای غیرمجاز آثار ارزشمند تاریخی این مکان به سرقت برود.  هنوز آثار حفاریهای غیرمجاز در کف و دیوارهای و ستونهای این بنای روبه ویرانی مشهود است. اما مسئولان بدون داشتن دغدغه در خصوص این اثر ارزشمند تاریخی دلسوزان را متهم به دخالت غیرکارشناسی در امور میراث فرهنگی می کند که جای سئوال دارد. آیا برای چیزی که آشکارا نابود می شود باید دید کارشناسی داشت. کاروانسرای نیک پی که یکی از چهار کاروانسرای معروف زنجان است که در مسیر جاده باستانی ابریشم قرار گرفته است و در فاصله 35 کیلومتری شمال غربی شهرستان زنجان قرار دارد و با فاصله 250 متری از جنوب روستای نیک پی واقع شده است. از نظر طبیعی کاروانسرا داخل روستا و در نزدیکی تپه ای تاریخی به نام قبرستان قرار گرفته و در اطراف آن خانه های روستایی قرار دارد.  به گفته اشرافی از ریش سفیدان و بزرگان بخش نیک پی شبیه این کاروانسرا در 550 سال پیش و به تعداد 990 باب در سراسر ایران احداث شده که یک مورد آن نیز کاروانسرای شاه عباسی بخش نیک پی  است. وی اظهار داشت: در زمان پهلوی پدر سردر ورودی این کاروانسرا که از جنس سن های قیمتی بوده به دستور رضاپهلوی برداشته شده و به جای نامعلوم منقل شده است. کاروانسرای نیک پی با توجه به سبک معماری و سیاق تزئینی بنایی عام المنفعه بوده که بر اساس اسناد و متون تاریخی متعلق به عصر صفوی است و در زمان شاه عباس دوم در مسیر یکی از راههای عمده بازرگانی فلات ایران ساخته شده است. این کاروانسرا از جمله کاروانسراهای ساخته شده به سبک چهار ایوانی با آجر قرمز رنگ در دوران صفویه است و براساس آثار برجای مانده با پلان چهارگوش دارای صحن و میانسرای هشت ضلعی غیرمنظم بوده که گرداگرد آن را حجره های چهارگانه در برگرفته است.  برای دسترسی به اصطبل انبارها و سایر فضاهای خدماتی در گوشه هر ضلع از صحن میانسرا فضاهای ارتباطی وجود دارد.

کاروانسرای نیک پی دارای فضای ورودی در ضلع شرقی است و در دو طرف آن حجره های نگهبانان به صورت قرینه قرار دارد. طاقها و قوسها در این اثر تاریخی به صورت ضربی اعمال شده و عنصر قرینه سازی به زیباترین شکل مطابق الگوی رایج در معماری سنتی فلات ایران در ساخت آن رعایت شده است. در رابطه با این بنای تاریخی تاکنون هیچ گونه مرمتی صورت نگرفته و تنها یک مسجد نوساز بدون توجه به پلان اولیه و نامتناسب با بافت مجموعه به صورت غیراصولی بر روی بخشهایی از بدنه تخریب شده در قسمت جنوب شرقی بنا احداث شده است.  براساس اسناد و مدارک تاریخی و سفرنامه های موجود این بنا در زمان خود دارای عظمت و شهرت جهانی بوده طوری که در بیشتر سفرنامه های جهانگردانی که از زنجان دیدار کرده اند از کاروانسرای نیک پی نام برده شده و بیشتر آنها در این مکان اقامتی داشته اند که نشان از اهمیت آن در روزگار گذشته دارد. این بنا با آن همه شکوه و اعتبار در حال حاضر به انبار علوفه تبدیل شده و در حال نابودی است و گوسفندان و حیوانات اهلی و طیور تنها ساکنان و بازدیدکنندگان آن هستند.

ارک قالاسی