افشای جنایت های فرهنگی ارگانهای آپارتاید در آذربایجان

 

 همایش "آشنایی با سایت های باستانی تبریز"

 

در دانشگاه آزاد تبریز برگزار شد

 

 يکشنبه  ۹ خرداد ۱٣٨۹ -  ٣۰ می ۲۰۱۰

 

شنبه، هشتم خرداد ماه در دانشگاه آزاد تبریز، همایش یک روزه ای به نام "آشنایی با سایت های باستانی تبریز و روش کاوش های باستان شناختی"، همراه با برپایی نمایشگاه عکسی از سایتهای باستانی تبریز، به همت انجمن علمی مردم شناسی این دانشگاه و با حضور اساتید و باستان شناسان مطرح آذربایجان برگزار شد. 

 

این همایش که جهت آشنا کردن عموم با سایتهای باستان شناختی تبریز و بررسی کاوش های باستان شناسی صورت گرفته در آن، برپا شده بود. با ارائه گزارش مفصلی از اقدامات صورت گرفته درباب سایتهای باستانی "ربع رشیدی" و "محوطه باستانی گوی مچید" تبریز توسط سرپرست و کارشناسان این سایتها، همراه گشته و به غنای این برنامه افزود. 

 

در ابتدای این همایش "شریف نژاد" معاون فرهنگی و اجتماعی شهردار تبریز، به ایراد سخنرانی پرداخته و با غنی شمردن تاریخ و فرهنگ تبریز، سه عامل "کالبدی و عملکردی، مشکلات اجتماعی و فرهنگی و نیز مدیریتی" را مشکلات موجود بر سر راه حفاظت از آثار تاریخی دانست. 

 

وی با پیش کشیدن ماده 111 قانون شهرداری ها و مواردی از قانون عمران و نوسازی شهری، گفت: "شهرداری ها موظف به حفظ، نگهداری و احیاء بافتهای تاریخی هستند. این در حالی بود که " معاون اجتماعی و فرهنگی شهردار تبریز، برنامه و عملکرد شهرداری تبریز را در این خصوص خوب ارزیابی کرده و به دفاع از آن پرداخت. 

 

شریف نژاد در حالی با بیان این گفته ها به دفاع از عملکرد شهرداری تبریز در خصوص احیاء و نگهداری از بافتهای تاریخی و باستانی شهر پرداخت که، عموم شهروندان و افکار عمومی جهان، خیانت مسئولین این شهرداری را در تخریب شبانه و غیر قانوی محوطه باستانی عصر آهن تبریز، همکاری با بنیاد مصلی در تخریب ارک علیشاه تبریز و همچنین محو آثار به جامانده از درب باغمیشه تبریز و ده ها غارت فرهنگی آنرا به عینه دیده و کارنامه سیاه این نهاد فاشیستی را درک کرده اند. 

 

این گفته های سراسر دوروغ و نیرنگ این عامل شهرداری در همایش موجب تعجب و حیرت همگانی گشته و به نوعی سایر شرکت کننده گان در همایش را به جواب دهی به آن واداشت. بطوری که شریف نژاد با مشاهده این جو، همایش را ناتمام گذاشته و سالن را ترک کرد.    

 

در ادامه همایش "آشنایی با سایتهای باستانی تبریز"، لاله روح انگیز "باستان شناس و مسئول کاوش های باستانی ربع رشیدی تبریز"، به ارائه اقدات و کارهای صورت گرفته در چند مرحله از کاوش های باستان شناختی این منطقه غنی پرداخته و از عدم اختصاص یافتن بودجه کافی در این زمینه انتقاد کرده و گفت: "با این بودجه سه سال است که کار کاوش در سایت ربع رشیدی متوقف گشته و تنها ما قادر به ساخت و تجهیز ابزارها و بناهای حفاظتی گشته ایم." 

 

وی همچنین به عدم توجه به این بافت باستانی اشاره کرده و از ساخت و سازهای غیر قانونی در حریم ان در طی دهه های گذشته و نابودی باغهای این منطقه، اظهار گلایه کرده و دقت کافی مسئولین شهری را در این خصوص خواستار گشت. 

 

پس از خانم روح انگیز، دکتر صمد صباغ "انسان شناس و استاد دانشگاه آزاد تبریز"، با پرداخت به مبحث "وندالیسم دولتی"، گفت: "تخریب و  نابوذی بسیاری از داشته ها و میراث فرهنگی در ایران توسط خود حکومتها و دولتها صورت می گیرد." 

 

صباغ در توضییح این امر به ماجرای تخریب، "محوطه گورستان تاریخی گجیل" به دستور رضاخان اشاره و ذکر کرد: "حکومت رضاخان علارقم مخالفتهای مردمی با این اقدام ضد بشری،  این گورستان با ارش را تخریب و محوطه آنرا جهت ساخت انبار تسلیحات و اسلحه های ارتش آلمان به مستشارهای نازی مستقر در ایران تحویل داد، مکانی که اینک هنرستان وحدت در ان بنا شده است." 

 

وی همچنین به ادامه این اقدامات در دوره جمهوری اسلامی اشاره کرده، و در این خصوص به تخریب های صورت گرفته در حق میراث تاریخی و باستانی و حتی امکنه های مذهبی و مساجد پرداخته و از عدم برخورد و واکنش روحانیت به این مسئله ابراز  شگفتی کرد. 

 

در ادامه این همایش "جواد قندگر، باستان شناس و سرپرست کاوش های باستان شناختی سایت عصر آهن گوی مچید و قلعه ضحاک" به افشا گری پروژه چندین ساله تخریب و محوء محوطه باستانی گوی مچید به متولی گری شهرداری تبریز پرداخته و رازهای نگفته ای را در این خصوص بیان داشت. 

 

قندگر اظهار داشت، پس از تصویب بازگشایی مسیر "گوی مچید"، در شورای عالی شهرسازی و توسط کمیسیون ماده 55 شهرداری تبریز" در سال 1374 مردم و مسئولین میراث فرهنگی خوشحال شدند که با این اقدام شهرداری "گوی مچید" از انزوا خارج خواهد گردید. طبق این برنامه شهرداری از سال 1375  شروع به تملک اراضی کرده و نسبت به بازگشایی مسیر اقدام داشت. 

 

ولی در سال 1376، به یک باره شهرداری تبریز با تغییر غیر قانونی رویه خود و با عدم اطلاع رسانی و  کسب اجازه از سازمان میراث فرهنگی، شروع به خاکبرداری در ابعاد وسیع و عمیق در محوطه های آزاد شده، کرده و این زمین ها را جهت ساخت مجموعه های تجاری و پاساژ مورد تخریب قرار داد. 

 

به گفته وی، در این مرحله شهرداری تبریز با خاکبرداری مخفیانه و شبانه، توسط بولدوزرهای خود، قسمتهای وسیعی از محوطه هزاره اول و دوم قبل از میلاد تبریز را محو و نابود کرده و با تمام توان در راستای تاریخ زدایی این منطقه فعالیت و کوشش کرد. 

 

این باستان شناس،  علت لو رفتن این جنایت فرهنگی را به گزارش یکی از کارگران با شرف و فرهنگ دوست آذربایجان نسبت داده و گفت: "پس از این گزارش کارشناسان و نماینده سازمان میراث فرهنگی با حضور در منطقه، اقدام به نسب یک ترانشه، جهت آزمایش خاکشناسی کرده و با این عمل، به یک قبر با یک اسکلت باستانی در آن برخورد کردند. که تنها با این یافته، تاریخ تبریز 2700 سال قبل پیشتر رفت. 

 

قندگر، همچنین از گزارشهای مردمی از سایر مناطق شهر و از جمله از محله دوچی در خصوص یافتن ظرف خاکستری متعلق به هزاره اول قبل از میلاد اشاره و بیان داشت، احتمالا وسعت منطقه عصر آهن تنها به محوطه گوی مچید محدود نبوده و در سایر محله های قدیمی شهر نیز می توان آثاری از آن دوره را مشاهده و یافت. 

 

وی در ادامه بیان کرد: "پس از گزارش مردمی از محوطه گوی مچید، و مشخص شدن وجود آثار باستانی در آن منطقه، متاسفانه شهرداری همچنان به کار تخریب خود در آن محل ادامه داده و تمام داشته های غنی آنرا محو کرد، تا آنکه پس از چند سال بلاخره اولین دوره رسمی، از کاوش های باستانی "گوی مچید" به سرپرستی "نصرالله معتمدی، باستان شناس و استاد دانشگاه شهید بهشتی" و به معاونت من، در ضلع غربی تنها خانه باقی مانده و تخریب نشده محوطه آغاز گشته و در آن مرحله از یکی از قبرهای باستانی دو اسکلت کشف شده و به موزه آذربایجان انتقال یافته و همچنین اشیاء و آثار باارزش بی شماری از این منطقه به دست آمد."

 

 قندگر در ادامه به دومین فصل کاوش باستانشناختی محوطه عصر آهن تبریز اشاره کرده و گفت: "در این مرحله مسئولیت طرح به "علی رضا هژبری نوبری" سپرده گشته و کار اکتشاف در ضلع شرقی آن خانه ادامه یافت. که طی آن اسکلتها و سفال های خاکستری، نخودی و قرمز رنگ همراه با تزیینات مفرغی از دست و گردن اجساد بدست آمده و غنای تاریخی منطقه را به دوره های اول و دوم  قبل از میلاد پیش تر انتقال داد. همچنین بر اساس یافته های پژوهشی، نشانه هایی از جاری شدن "میدان چایی" در آن منطقه بدست آمد که با استناد به آن، خط قعر شهر تبریز در آن دوره متعلق به این ناحیه بوده است. 

 

وی در این خصوص ادامه داد که، سرپرست کاوش با مراجعه به سرمنشا این رود، یعنی "لیقوان چایی" به آزمایش شن ها و ریگهای پیدا شده از منطقه و تطبیق دادن آنها با سن های "لیقوان چایی" پرداخته و آثار آنها را به آزمایشگاه انتقال داد تا فرضییه جاری شدن میدان چایی از این منطقه را بررسی کند، که تا به حال یافته های این تحیقیق منتشر نگشته و باید "آقای هژبری نوبری" اقدام به انتشار یافته های خود در این باره کرده و حقایق موجود را در اختیار عموم و کارشناسین قرار دهد. 

 

قندگر، همچنین بیان داشت که در هر فصل از کاوشهای باستان شناختی محوطه گوی مچید، قبور، اسکلتها و آلات و اشیاء بیشتری بدست آمده و اینها خبر از وسعت بسیار زیاد محدوده باستانی را داده و تاریخ شهر را حداقل تا هزاره سوم پیش از میلاد به عقب تر می برد. که این یافته ها لزوم ادامه کاوشهای باستانی جدید را در این منطقه روشن ساخته و باید جهت ادامه کارهای باستان شناختی در آن فعالیتهای مداومی صورت گیرد. 

 

پس از استاد قندگر؛ دکتر مردای انسان شناس به ایراد سخنرانی پرداخته و گفت: "قبل از ورود آریایی ها به منطقه اقوام بسیاری از جمله "اورارتوها، گوتی ها، لولوبیها و ..." در آذربایجان سکنی گزیده و این ثابت می کند که تمدن و فرهنگ در این منطقه بسیار پیشتر از آراییها، وجود داشته است. 

 

مردای همچنین با انتقاد از مسئولین گفت: "بسیاری از منابع تاریخی و اسناد و یافته ها را برای پژوهشگران و محققین محرمانه اعلام کرده و امکان بررسی آنها برای کارشناسان علارقم ارزش و غنای تاریخی و مردم شناسی آنها، محیا نمی سازند." 

 

سخنران بعدی همایش "آشنایی با سایتهای باستانی تبریز"، آقای دکتر آجرلو، باستان شناس و عضو هیت علمی دانشگاه هنر اسلامی  آذربایجان، بود. وی با اشاره به یافتهای باستانی از منطقه "یانیق تپه، خسورشهر" در دهه 40 گفت: "تاریخ تبریز به استناد این یافته ها نه 2700، بلکه 7200 سال به قبل می باشد." 

 

آجرلو، همچنین در ادامه سخنرانی خود به معضل "جزام فرهنگی" پرداخته و آنرا به قطع ارتباط نسل امروز با یافتها و تاریخ گذشته خود نسبت داده و گفت: " غرب با باستان شناسی می خواهد ارتباط خود را با گذشته برقرار سازد، ولی ما چنین خواسته ای نداشته و این چنین درک و شناختی را نداریم." 

 

وی همچنین مشکل میراث فرهنگی ایران را به دو دسته عوامل "اجتماعی- فرهنگی و مدیریتی" مرتبط دانسته و بیان کرد: "تا فشارهای مردمی برای حفاظت و احیا میراث فرهنگی وجود نداشته باشد، مدیریت این یافته ها متحول نخواهد شد، که این امر نیز منوط به، آگاهی و بالا رفتن درک فرهنگی مردم است." 

 

در پایان همایش نیز "خانم معینیان، انسان شناس و عضو هیت علمی دانشگاه آزاد تبریز"، اشاره به ارزش انسان شناختی یافته های باستانی محوطه عصر آهن گوی مچید کرده و گفت: "از 38 فبر باستانی مکشوف از این محوطه آثار باارزشی بدست آمده که می تواند موضوع بررسی انسان شناختی و مردم شناختی واقع گشته و اطلاعات مفیدی از آداب، رسوم و فرهنگهای آنها را در اختیار ما قرار دهد.    

 

وی با اشاره به وجود سفال ها و یا ظرف غذاهای، اسباب بازی، زینت آلات و سایر وسایل زندگی مردم آن عصر از داخل این قبرهای باستانی و نیز دقت در شکل دفن اجساد به صورت جنینی، به باور مردم عصر آهن تبریز به زندگی پس از مرگ پرداخته و لزوم کار و مطالعه عمیق تر را در این خصوص یادآور شد.  این همایش با حضور گسترده دانشجویان و اساتید دانشگاه و همچنین دوستداران میراث فرهنگی آذربایجان، و با ارائه گزارشها و سخنرانیهای مفیدی در خصوص یافتها و ارزش میراث فرهنگی، مناطق تاریخی باستانی آذربایجان، در نهایت به کار خویش پایان داد. با این وجود لزرم ادامه و برگزاری این چنین همایش هایی، همراه با کارگاه های آشنایی با باستان شناسی و نیز برپایی نمایشگاههای عکس، و همچنین جلسه پرسش و پاسخ از مسئولین شهرداری و سازمان میراث فرهنگی، در سایر دانشگاههای آذربایجان به خصوص دانشگاه تبریز و دانشگاه هنر اسلامی و ... ضروری به نظر می رسد.

 

ارک قالاسی