در حال حاضر کشورهای آسیای مرکزی برای نزدیکی به غرب تلاش گسترده ای را آغاز کرده اند. آنها با شعار"پیوستن به تمدن غرب" دست به یک سلسله اقدامات زده اند که در برخی موارد با آداب و رسوم ملی مردمان این کشورها مغایرت دارد. ولی به نظر می رسد ، در شرایط کنونی این جمهوری ها باید به عضویت در ساختارهای سیاسی ، اقتصادی و امنیتی قلمرو پسا شوروی اکتفا کنند. به نظر کارشناسان ، ریاست دوره ای قزاقستان بر"سازمان امنیت و همکاری اروپا" و احتمال آغاز کارهای مطالعاتی ساخت خط لوله "ناباکو" در سال 2010 میلادی تکان دیگری برای نزدیکی بیشتر کشورهای آسیای مرکزی به غرب خواهد بود. این در حالی است که پنج کشور آسیای مرکزی با برخی از دولت های عضو اتحادیه اروپا نظیرآلمان، انگلیس و فرانسه برنامه های بلند مدت همکاری دارند. از سوئی دیگر تعدادی از کشورهای دیگر عضو اتحادیه اروپا با استفاده از ریاست دوره ای قزاقستان بر "سازمان امنیت و همکاری اروپا" برای گسترش همکاری های اقتصادی و امنیتی اقدام خواهند کرد. اتحادیه اروپا از توسعه همکاری ها با جمهوری های آسیای مرکزی حمایت می کند. از نظر اروپا نزدیکی جمهوری های آسیای مرکزی به ساختارهای اروپایی موجب تضعیف سازمان های فعلی قلمرو شوروی سابق نظیر" اتحاد دولت های مستقل"،" مجمع اقتصادی اورآسیا" و"پیمان امنیت جمعی"خواهد شد. بررسی اوضاع سیاسی جمهوری های آسیای مرکزی نشان می دهد که سران این کشورها در سال 2010 میلادی در نشست های" جامعه همسود" ،" مجمع همکاری های اقتصادی اورآسیا" و" پیمان امنیت جمعی" شرکت خواهند کرد و در ظاهر براهمیت این ساختارها تاکید خواهند کرد. اما در اصل سران این کشورها به شدت برای نزدیکی با غرب تمایل نشان می دهند.عدم حضور سران چهار کشور آسیای مرکزی در نشست اخیر سران جامعه همسود در مولداوی کارشناسان را به این اندیشه وا داشته بود که شاید این افراد در فکر خروج از این ساختار سیاسی هستند. از سوئی دیگر تا به حال تلاش هایی که در راه همگرایی در آسیای مرکزی انجام شده است، بدون نتیجه بوده و به علت وجود اختلاف میان سران این کشورها به جایی نرسیده است. معمولا روسای جمهوری کشورهای آسیای مرکزی در قالب ساختارهای منطقه ای نظیر "مجمع اقتصادی اورآسیا" و" پیمان امنیت جمعی "براساس اقتضای منافع ملی خویش مشارکت می کنند که در این اواخر بارها ما شاهد رفتارهای غیر منتظره ای از سوی" اسلام کریم اف" رئیس جمهوری ازبکستان و "امام علی رحمان" همتای تاجیک وی بوده ایم. در حال حاضر در بین کشورهای آسیای مرکزی درمورد استفاده از منابع آب و انرژی اختلاف نظر جدی وجود دارد که عملا هر پنج جمهوری منطقه رادرگیر کرده است. همچنین مین گذاری مناطق مرزی مشترک ازبکستان با تاجیکستان و قرقیزستان توسط دولت تاشکند منشا اختلاف دیگری میان این سه کشور همسایه می باشد. در این نکته شکی نیست که تمامی پنج کشور آسیای مرکزی بدون استثنا برای نزدیکی با غرب به طور آشکار و پنهان تمایل نشان می دهند. اگر چه قزاقستان به طور جدی به بهانه ریاست دوره ای خویش بر" سازمان امنیت و همکاری اروپا" در سال 2010 میلادی به دنبال ارزش های تمدن اروپایی است و ترکمنستان در ظاهر بی طرف نیز علامت هایی به غرب می دهد که خواستار همکاری نزدیک با آمریکا و اروپا می باشد، روند عمومی گرایش جمهوری های اسیای مرکزی به سوی غرب غیر قابل انکار است. روند اعزام فرزندان سران ومقامات کشورهای آسیای مرکزی به آمریکا که از این کشورها هزاران کیلومتر فاصله دارد برای آموزش و کسب تجارب سیاسی و مدیریتی در حال افزایش است. در همین حال به نظر می رسد، تلاش مضاعف جمهوری های آسیای مرکزی برای نزدیکی به اروپا از سوی "اروپای واحد" در اولویت برنامه های همکاری با این منطقه قرار ندارد. زیرا اتحادیه اروپا به دنبال دسترسی به منابع انرژی منطقه آسیای مرکزی است و اگر هم تمایلی برای همکاری باجمهوری های دارای ذخایر نفت وگاز در آسیای مرکزی نشان می دهد ناشی از ملاحظلات انرژی می باشد. بنابر این سیاست محوری اتحادیه اروپا در قبال کشورهای آسیای مرکزی این است که تا حد امکان از منابع انرژی این منطقه استفاده کند ولی این کشورها را در فاصله معینی نگه دارد. به این دلیل که اتحادیه اروپا آماده گسترش به سو آسیای مرکزی نیست. از این رو اتحادیه اروپا در آینده نزدیک نیز تلاش خواهد کرد که با جمهوری های قلمرو شوروی سابق به طور جداگانه برنامه همکاری امضا کند. بنابر این سیاست اتحادیه اروپا در قبال پنج کشور آسیای مرکزی در آینده نزدیک مبتنی بر اصل "نه نزدیکی بیش از حد و نه دوری نگران کننده "خواهد بود. بررسی سیاست اروپا نشان می دهد که این مجمع حتی قصد ندارد که در راه نزدیکی جمهوری های آسیای مرکزی به اروپای به اصطلاح متمدن تسهیلاتی اعطاء نماید. این در حالی است که سران کشورهای آسیای مرکزی نزدیکی به آمریکا واروپا را در سر فصل برنامه های سیاسی خویش قرار داده اند و معتقدند:" نخست باید در فکر تقویت همکاری با غرب باشند و در مراحل بعدی در راه همکاری با شرق و سایر کشورها گام برداشت". واقعیت این است که همکاری های دو جانبه جمهوری های آسیای مرکزی واروپا همیشه به نفع این کشورها نمی باشد.از سوئی دیگر تلاش روسیه برای جلب حمایت هر یک از این کشورها از سیاست های مسکو با اعطا وام ها و اعتبارات مالی مشروط به رفتار این جمهوری ها در قبال روسیه نیز چندان موثر نبوده است. زیرا همکاری مالی و اقتصادی مسکو با این کشورها نیز بستگی به وجود پایگاه های نظامی روسیه در قلمرو این جمهوری ها خواهد داشت. اما باید این نکته را موردتوجه قرار داد که مسکو در شرایط سیاسی کنونی از توان دامن زدن به اختلاف میان این کشورها برخوردار می باشد. در سال جاری به دلیل مواضع دوگانه مسکو در مورد ساخت نیروگاه های جدید برق آبی در قلمرو قرقیزستان و تاجیکستان روابط این دو کشور با ازبکستان متشنج تر شد. در حال حاضر از نگاه سیاسی، اقتصادی و امنیتی تمامی جمهوری های آسیای مرکزی تا اندازه ای وابسته به منافع روسیه می باشند. وجود فرهنگ مشترک ، حضور جمعیت قابل ملاحظه روسی زبان در برخی از کشورهای آسیای مرکزی علی رغم کاهش کاربرد زبان روسی در دوران پس از فروپاشی شوروی، داشتن روابط قابل ملاحظه تجاری و اقتصادی با روسیه از عواملی است که این جمهوری هارا در محور منافع مسکو نگهداشته است. واقعیت این است که جمهوری های آسیای مرکزی عضویت خویش در ساختارهای موجود در قلمرو" جامعه همسود" را بر مبنای منافع ملی خود حفظ خواهند کرد. شاید برخی از کشورها در فعالیت" اتحاد دولت های مستقل" ، "پیمان امنیت جمعی" و" مجمع اقتصادی اورآسیا " مشارکت همه جانبه داشته باشند. اما دو کشور ازبکستان و ترکمنستان در این همکاری ها چندان فعال نخواهند بود. جمهوری های منطقه امیدوارند ، همزمان با حفظ عضویت خویش در این ساختارها و پاسخ دادن به منافع روسیه بتوانند برای همکاری با ناتو و اتحادیه اروپا اقدام کنند. زیرا به پندار سران این کشورها تقویت همکاری با ساختارهای غربی موجب حفظ قدرت آنان خواهد شد. منبع: Center Asia .RY