روز گذشته به دنبال یک پیشنهاد، پرداخت یارانه نقدی به دهک های درآمدی حذف شد و به جای آن پرداخت یارانه نقدی به جامعه هدف تصویب شد. دولت که موافق این اصلاح بود دستش بیش از پیش باز شده است و می تواند بر اساس درآمد خانوارها یارانه بدهد نه صرفا 5 دهک خاص. اما سوال این جا است که آیا دولت توان و ابزار کافی برای بررسی و تشخیص میزان درآمد خانوار های ایرانی دارد ؟ اخیرا اعلام شده است که اطلاعات 30 درصد از فرم های اطلاعاتی خانوار نادرست است.روشن است که این اطلاعات نادرست در بخش سجلی افراد نیست بلکه در ارائه میزان درآمد و سطح ثروت خانواده ها است. روز گذشته فرزین سخنگوی طرح تحول در بین خبرنگاران حاضر شد و در پاسخ به این اشکال در فرم های اطلاعاتی گفت که مرکز آمار با ابزار هایی که در اختیار دارد می تواند درستی آزمایی کرده و صحت اطلاعات این فرم ها را بررسی کند. اما آیا واقعا مرکز امار دارای چنین توان و ظرفیت و ابزاری است؟ پاسخ به این سوال در گزارشهای همه ساله مرکز امار وجود دارد. مطابق آخرین گزارش مرکز آمار، محاسبات صورت گرفته نشان می دهد هزینه هر خانوار شهری در سال 1387 در حدود 94 میلیون و 214 هزار و 107 ریال بوده است، در حالی كه متوسط درآمد آن در همین دوره زمانی به 88 میلیون و 219 هزار و 386 ریال رسیده است. به این ترتیب هر خانوار در كشور طی سال گذشته حدودا 6 میلیون ریال کسری داشته است. اما آیا کسری 600 هزار تومانی در هر خانوار ایرانی منطقی است.پاسخ روشن است.اگر چه ممکن است در یک ماه هزینه یک خانوار از درآمدش بیشتر باشد اما روشن است که در طول سال هر خانواری با مدیریت هزینه ها اجازه فزونی بیش از درآمد را نمی دهد.اما اگر هزینه ها بیش از درآمد هم باشد باید از مرکز آمار پرسید که این درآمد 600 هزار تومانی از کجا آمده است. پاسخ روشن است.مرکز امار توانایی و ابزار لازم برای برآورد درآمد واقعی خانوار ایرانی را ندارد.اگر فرض کنیم که درآمد هر خانوار با هزینه ها او کاملا برابر است ،مرکز آمار حداقل از محاسبه 600 هزار تومان در درآمد هر خانوار ایرانی عاجز است.اگر بعد هر خانوار ایرانی را 4 نفر در نظر بگیریم نزدیک به 20 میلیون خانوار در کشور داریم که یک محاسبه سرانگشتی نشان می دهد که مرکز آمار بالغ بر 12 هزار میلیارد تومان از درآمد حاصل از فعالیت اقتصادی را نمی تواند محاسبه کند.این رقم که می تواند نمایشی از اقتصاد زیرزمینی ایران باشد حاکی از آن است که محاسبه درآمد برای دولت کاملا پیچیده است.و پرداخت یارانه بر این مبنا حتما با اشتباهات فاحش محاسباتی همراه خواهد بود.و طبیعی است که در این میان بیشترین ضرر را خانوارهای بی بضاعت خواهند کرد. البته از این دست آمار کم نیست.مثلا اخیرا مرکز آمار گزارش داده است که بخش قابل توجهی از افراد سرپرست خانوار نه کار دارند نه درآمد دارند و نه دنبال کار می گردند. ماجرا از این قرار است که مطابق آمارمرکز آمار از وضعیت سرپرست خانوار شهری ،به طور متوسط 72.8 درصد از افراد سرپرست خانوار شاغلند و بنابراین 22.2 درصد هم بیکار. نکته جالب این است که مطابق این گزارش از این 22.2 درصد 2.2 درصد جویای کارند و 22.8 درصد از این افراد بیکار از محلی مثل کمیته امداد یا نهادهای حمایتی و یا بازنشستگی حقوق دریافت می کنند و درآمد دارند. اما این گزارش نشان نمی دهد باقی افراد سرپرست خانوار که نه کار دارند و نه از جایی حمایت می شوند از کجا زندگی خود را می گذرانند. به گفته کارشناسان این آمار از دو حالت نمی تواند خارج باشد. یا نزدیک 70 درصد افراد بیکار زیر خط فقرند که به نظر نمی رسد این آمار حداقل در دهک های بالای درآمدی معنی دار باشد. احتمال دوم این است که بخش زیادی از این افراد درآمد دارند اما مرکز آمار قادر به شناسایی درآمد آنها نیست. به حجم درآمد مشاهد نشده، اقتصاد زیرزمینی هم می گویند. مطابق گزارش های پژوهشی مختلف در نهادهای دانشگاهی و اجرایی حجم اقتصادزیر زمینی در ایران نزدیک 20 درصد است.یعنی دولت از 20 درصد فعالیت های اقتصادی در کشور و درآمد ناشی از آن هیچ اطلاعی ندارد . به این ترتیب معلوم نیست دولتی که تا این حد از درآمد خانوار ها بی اطلاع است چطور می تواند سیاستی مثل هدفمند سازی یارانه ها را به درستی و عادلانه اجرا کند.