مرتضی کاظمیان: اندیشمندان علوم سیاسی و به ویژه صاحب نظران روابط بین الملل و سیاست خارجی معتقدند، «سیاست خارجی»، استراتژی یا مجموعه اقدامات برنامه ریزی شده ای است که تصمیم گیرندگان یک کشور با هدف نیل به اهداف خاصی که بر مبنای «منافع ملی» تعریف شده اند، در مقابل کشورها یا پدیده های بین المللی دیگر، پیگیری و اجرا می کنند. از زاویه ای دیگر، برخی از صاحب نظران تاکید می کنند که سیاست خارجی را دو مولفه محوری سامان می دهد: اهداف ملی و ابزار نیل به اهداف مزبور. اندیشمندان علوم سیاسی همچنین بر این باور اند که تصمیم گیری یک فرآیند انتخاب است; انتخاب میان گزینه های مختلفی که در مورد یک وضعیت خاص در برابر تصمیم گیران یک کشور قرار دارد. تصمیم، معمولا" بر مبنای محاسبه سود و زیان (هزینه  فایده) انجام یک اقدام، اتخاذ و برای تحقق، تعقیب و عملیاتی می شود. افزون بر این، تصمیم گیری همچنین نتیجه تلاقی دیدگاه های گوناگون در مورد شرایط خاص است. نیز: تمامی تصمیمات سیاست خارجی در یک بستر ویژه و خاص داخلی متولد می شوند. این محیط شامل ارزش ها، هویت و تشخص ملی، فرهنگ سیاسی، سنت های تاریخی یک جامعه، مقتضیات ساختاری (اندازه، سطح صنعتی شدن، شکل حکومت، و...) و همچنین، امور سیاسی خاصی که در هر زمانی مهم هستند، می شوند. نقش «کارگزاران» و حکومت ورزان به مثابه «عاملان انسانی» هم، البته غیرقابل کتمان و اغماض است.

با چنین نقطه عزیمت ها و مقدمه ای، می توان دقیق تر و منتقدانه تر به آنچه ذیل سیاست خارجی احمدی نژادی در حال وقوع و تحقق است، نظر افکند. این که آیا فرآیند تصمیم گیری و تدوین راهبردها در عرصه سیاست خارجی ما از قواعد و چهارچوب های عقلانی پیروی می کند و یا در کادر رویکردهای ایدئولوژیک سامان می یابد؟ آیا عملکرد و خروجی سیاست خارجی ما، متاثر از دیدگاه های تمامی صاحب نظران و برآمده از گفت وگو و نقدی و بحث و تبادل نظر سلایق و تحلیل های جناح ها و جریان های مختلف سیاسی کشور است، یا باورها و مطلوب های یک جریان فکری  سیاسی خاص را نمایندگی می کند؟ آیا سخنرانی ها و ابراز عقیده  و رفتار و منش و عملکرد ما در صحنه بین الملل، موجب کاهش چالش ها و تخاصمات با دیگر کشورها (به خصوص دول موثر در جهان) می شود، یا برعکس، بر سو» تفاهم ها و اختلاف ها می افزاید؟ احمدی نژاد می تواند با «لبخند» در برابر خبرنگاران مهم ترین رسانه های غرب و جهان بنشیند و با طعن یا با طفره رفتن یا با «سئوال در برابر سئوال» و نیز با خونسردی، به پرسش های آنان پاسخ  دهد یا در مجمع عمومی سازمان ملل، با اعتماد به نفس فراوان، «کلی گویی» کند و بر این و آن طعن بندد و واقعیت های داخلی ایران را دگرگونه، بیان کند و مورد اشاره قرار دهد.

اما خروجی این همه، در واقعیت مناسبات تهران با جهان توسعه یافته، چیست؟ آیا «منافع ملی» ایران با استراتزی اتخاذ شده، و با رویکردهای جاری در مناسبات بین الملل، تامین می شود؟ احمدی نزاد بدون این که از انتقاد کسی در داخل کشور هراس داشته باشد و کسی فریاد «وا انقلابا» سر دهد، پای سخنان باراک اوباما می نشیند; و پاسخ واشنگتن و رئیس جمهور جدید آن به احمدی نزاد، ترک جلسه مجمع عمومی سازمان ملل متحد، هنگام سخنرانی اوست. «عزت» مورد نظر احمدی نژاد و همفکران و همراهانش در ساخت قدرت، چگونه و کجا تامین می شود و چه تعریفی دارد؟ سیمای جمهوری اسلامی تصاویری تقطیع شده و گزینشی از محل سخنرانی احمدی نژاد را مکرر به بینندگان عرضه می کند و تلاش می کند با نشان دادن نمایندگان سنت لوییس، پاراگوئه، نپال، موریتانی، لیبریا، و جامائیکا در مجمع عمومی، مخاطبان سخنرانی احمدی نژاد را قابل توجه، جلوه دهد. غافل از این که در عصر ارتباطات و فنآوری اطلاعات، شمار شهروندانی که از حقیقت وضع سالن مجمع عمومی سازمان ملل متحد هنگام سخنرانی احمدی نژاد، مطلع هستند، بسیار بیش از آن چیزی است که آقایان می کوشند با تحریف حقیقت، شکل دهند.

آن «عمق استراتژیکی» که احمدی نژاد در تبلیغات انتخاباتی اش در خردادماه مکرر از آن سخن می گفت، در مجمع عمومی سازمان ملل، بیش از پیش، عریان شد: آن عمق استراتژیک، سنت لوئیس را در آن سوی جهان شامل می شود که باید با ذره بینی در دست، موقعیت جغرافیایی اش را در دریای کارائیب جست وجو کرد; یا کشورهای آفریقایی و آسیایی چون موریتانی و لیبریا و نپال که درگیر هزار و یک مشکل داخلی و اقتصادی، اجتماعی هستند. «عمق استراتژیک» سیاست خارجی احمدی نژادی، و استراتژی ها و رفتارها و گفتارهای او، به چه میزان، منافع ملی ایران را تامین می کند؟ آیا راهبردهای او، از منظر محاسبه و رعایت «هزینه  فایده»، مورد برآورد عقلانی و واقع بینانه قرار گرفته است؟ و اساسا" آیا استراتژی و رفتارهای جاری، «اهداف ملی» و مورد موافقت اکثریت شهروندان و صاحب نظران را تعقیب و نمایندگی می کند؟