اساسا زنانه شدن و پایین آمدن سن خودکشی، هر دو از ویژگی‌های برجسته مساله خودکشی در ایران است. به علاوه بُعد اجتماعی مسأله خودکشی در ایران در مقایسه با سایر کشورها پر رنگ‌تر است.

 

علل آمار بالای خودکشی در ایران چیست؟

آمار خودکشی در ایران رو به بالاست و نه تنها درباره آن هیپچ‌گونه شفافیتی وجود ندارد که از سال ۹۸ به بعد از سوی مرکز پزشکی قانونی ایران به عنوان مرجع رسمی تعیین دلیل مرگ افراد، به روزرسانی و اعلام نشده است.

 

بنا بر گزارش سال ۱۳۹۸ مرکز پزشکی قانونی پنج هزار و ۱۴۳ نفر بر اثر خودکشی جان خود را از دست دادند.

 

به نوشته رسانه‌های دولتی، نرخ خودکشی‌های منجر به مرگ در ایران از ۵.۴۵ نفر در سال ۹۶ به ۷.۲ به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر در سال ۹۹ رسیده است. این رقم در برخی استان‌های کشور ۱۰، ۱۵ و ۲۰ نفر در هر ۱۰۰ هزار نفر گزارش شده است.

 

به گزارش گوناز تی وی به نقل از زمانه؛ دکتر ستودگان، علل آمار بالای خودکشی در ایران در سه دهه اخیر را از نگاه روانشناختی و آسیب‌های اجتماعی و مددکاری به هشت قسمت تقسیم می‌کند و می‌گوید:

 

الف) در یک سیستم کلان کشوری:

«عدم وجود قوانین کافی در حمایت از کرامت و ارزش‌های فراگیر انسانی و حقوق بشر سبب آن شده که انسان‌ها در طبقات گوناگون با مزایای آن تقسیم‌بندی شوند. برای مثال، خانواده‌های شهدا، جانبازان، سپاه، بسیج، عوامل نظام و غیره که از مزایای خاصی برخوردار بوده‌اند. این عدم توازن اجتماعی حتی تا ورود به سیستم تحصیلی و دانشگاه موثر بوده و ایجاد ناامیدی در نوجوانان و جوانان کرده و فشارهای روانی که نتیجه آن تصمیم به حذف فیزیکی می‌شود افزایش پیدا کرده و خواهد کرد‌».

 

ب) در یک سیستم اخلاقی و عدالت اجتماعی:

«عدم وجود شفافیت در عملکرد رجال سیاسی و مذهبی، ناامیدی در مردم را افزایش داده و سیستم بی‌عدالتی در جزا و اعدام‌ها به عنوان مثال، دزدی کلان سران مملکت به‌نام دین و مذهب و یا کیفر سران مملکت و خانواده‌شان در این زمینه به مراتب خفیف‌تر از یک دزدی ساده که با اعدام و قطع کردن دست شکل گرفته، عدم احساس ایجاد امنیت در مردم را بالا برده و مردم را در بحران‌های روانی و نهایتاً عدم تمایل به ادامه زندگی و ناتوانی در تغییر سوق می‌دهد».

 

پ) در یک سیستم فرهنگی:

«تعارض‌های زیست فرهنگی و ایجاد فقر و جنگ‌های روانی به عنوان مثال، با زندانی کردن، مجازات گروهی، قتل‌عام و سرقت اموال بهائیان و یا نوکیشان، ایجاد تنفر در جامعه را دامن زده و خشم و خشونت و بی‌عدالتی را ترویج داده و افراد را در یک ناامیدی و ناتوانی و افسردگیِ جمعی فرو برده و امید به زندگی را از آن‌ها می‌رباید‌، و تعجب نمی‌کنیم که اکثرا قصد و یا حداقل آرزوی مهاجرت دارند‌».

 

ت) در یک سیستم رعایت حقوق فردی و اجتماعی:

«عدم احترام به حقوق دیگران مانند خشونت در خیابان‌ها و حمله گروهیِ آمران به معروف و ناهیان از منکر، مجازات آزادی‌خواهان در گفتار و پوشاک و در نهایت محدود کردن شادی افراد به حداقلِ آن مانند، جدا کردن پارک‌ها به زن و مرد، جدا کردن جنسی متروها و دانشگاه‌ها، عدم حضور زنان در استادیوم‌ها، جداسازی در مدارس ابتدایی و راهنمایی که مشکلات عدیده در قشر جوان جامعه و عقده‌های روانی جنسی و جنسیتی به وجود آورده و امکان کسب مهارت‌های برخورد با جنس مخالف نه تنها (به عنوان ابژه جنسی) در جوانان و نوجوانان در عرصه‌های گوناگون جامعه از آن‌ها گرفته، که با ایجاد زور و فشارهای روانی رعب و وحشت را دامن زده و امید به آینده در ایران را از آن‌ها گرفته است».

 

ث) در یک سیستم آموزشی:

«آموزه‌های تئوریِ دینی در مدارس بدون داربست کافیِ احساسی و پشتیبانی در خانواده، زمینه‌سازی در کودکان و عدم وجود شفافیت در آموزه‌ها، رفتارهای تئوریسین‌های دینی و ایجاد رعب و وحشت دینی و احساس گناه در کودکان از طریق آموزش‌های ناسالم و ایدئولوژیک، امکان تفکرهای نقادانه و گوناگونیِ افکار را از آن‌ها گرفته، و جامعه جوان را به سوی یونیفرم شدن افکار ارتجاعی سوق داده به گونه‌ای که حق گوناگون بودن را از آن‌ها گرفته و این‌گونه تعصب که شکلی از اختلال روانی‌ست رشد داده شده و از طرف دیگر بی‌اساس بودن روایات و آیه‌ها و آموزه‌ها، کودکان را به پوچی زودرس سوق می‌دهد- که نتیجه پوچی، حذف فیزیکی افراد است».

 

ج) در یک سیستم اقلیت ها و حقوق اقلیت:

«خودکشی در اقلیت‌های جنسی جامعه LGBTQ در ایران رو به رشد بوده و این افراد و حقوق‌شان به عنوان انسان نه تنها به رسمیت شناخته نشده، بلکه با نگاه تحقیرآمیز مورد ضرب و شتم و مجازات و حتی اعدام قرار گرفته است. امید به زندگی در آن‌ها سلب شده و جز فرار، مخفی کردن هویت خود و نهایتاً حذف فیزیکی راهی برای ادامه نمی‌بینند».

 

چ) در یک سیستم اقتصادی:

«از سویی دزدی‌های کلان، رکود اقتصادی، بیکاری، اعتراضات دائمی کارگران، فرهنگیان و بازنشستگان و در فقر نگه‌داشتن ملت با ایجاد نابرابری سیستماتیک در تفاوت قشرها مانند کاخ‌نشینانِ آخوندیسم و فرزندان‌شان در خارج از کشور و از سوی دیگر، کولبران تحصیل کرده کُردستان و قتل‌عام آن‌ها، امید به زندگی و تحصیل را در قشر وسیعی از جامعه گرفته است و به ناامیدی و افسردگی جمعی در میان مردم دامن زده است».

 

این استاد دانشگاه می‌گوید که هشتمین عامل، سیستم بهداشتی- روان‌شناختی است:

«در سیستم آموزشیِ روانشناسی در دانشگاه‌های ایران گاهی بین ۴۰ تا ۵۰ درصد از دروس غیر مرتبط با روانشناسی بوده و به ترویج دین و یا آموزه‌های دینی در دانشگاه‌ها پرداخته شده است؛ این یک شستشوی مغزی و از سوی دیگر انتقال ایدئولوژیک‌های تعصبی در سیستم روانشناسی است که دانشجویان را شدیداً در تعارض برده و به آن‌ها امکان تفکر انتقادی را نداده و این‌گونه عده کثیری از روانشناسان و حتی روانپزشکان با تجربه در ایران مبانی را بر دین و آموزه‌های دینی گذاشته که خالی از خطر برای مراجعین نیست.»

 

با این تفاصیل می‌توان گفت که تمام سیستم کشوری از سویی آگاهانه و از سوی دیگر کاملا از روی نبود آگاهی قادر به پاسخگویی نیازهای اساسی جامعه نبوده و جایی که نیازهای اساسی مردم تأمین نشود، حذف فیزیکی رو به افزایش خواهد رفت.

 

انسان‌ها برای بقای خود نیاز به امنیت و آرامش دارند، اما ستودگان می‌گوید در ایران در بیش از چهار دهه اخیر امید به زندگی روزبه‌روز تقلیل یافته و از این‌رو آمار اختلالات شدیداً رو به افزایش است:

 

«در جامعه ایران شادی و لذت فردی به شدت کاهش یافته و شادی و لذت گروهی به پستوی خانه‌ها و مهمانی‌ها و باغ‌های خصوصی رفته و آمار مرگ و میر و سوء استفاده از الکل رو به افزایش است. عزاداری‌های مذهبی عمومی شده و شادی‌ها خصوصی و گاها با مجازات روبه‌رو می‌شوند. این‌گونه جامعه به سوی افسردگی رفته و خودکشی در افسردگی معمول‌ترین رفتار اشخاص خواهد بود. در جامعه ایران وابستگی اقتصادی به سیستم بیمار اقتصادی با وجود منابع غنی در کشور و عدم مدیریت سالم با وعده‌های گارانتیِ حقوق ماهیانه، منجر به گسترش فقر در بین مردم شده است.  نبود استقلال فردی و وابستگی، جامعه را در بيماری فرو می‌برد و نتیجه آن مشخص است.»

 

گوناز تی وی
M.S