آذربایجانین اسکی اوروق‌‌لاری (طایفالاری) ایچینده یئر آلان سانقی یاخود زنگی، قامر، قوت، سووار، ساقا( ایشغوز یا ایچ اوغوز) و ساییرا آدلارلا بیرگه تاریخده قئید اولموش‌دور.

 

بیر سیرا دیلچی‌لره گؤره زنگه‌زورون سونوندا گلن زور سؤزجویو قایا، داغ و دووار اولدوغو حالدا بعضی‌لرینه گؤره ایسه دره آنلامی داشیماقدادیر.

 

زنگی ایله ایلگیلی اولان آدلاری آذربایجانین چوخ یئرلرینده گؤرمک اولور، زنگی‌چای، زنگی‌تپه، زنگه‌ریک، زنگی‌شاملی، زنگی‌باسار، زنگیلان و زنگان(زنجان)...

 

زنگی اوروغو آتابی‌لیلر و صفوی‌لر حاکیمییتینده اساس رول اوینایان اوروق‌لاردان ساییلیب‌دیر‌

 

ضییا بونیادوف آذربایجان آتابی‌لر دؤولتی کیتابیندا خلیفه‌ایله موسولون(موصل) چوخ نفوذلو آتابی-ی اولموش زنگی ایله اولان مناسبتدن سؤز آچمیش‌دیر.

 

قاجار-روس ساواش سونراسی مقاوله‌لر اساسیندا ایکی‌یه بؤلونن آذربایجانین قوزئی حصصه‌سینین ترکیبینده یئرآلان زنگه‌زور ایگیرمینجی یوزایلین باشلانقیجیندا قانلی حادثه‌لره شاهد اولموش‌دور.

 

۱۹۱۸ جی ایلده باغیمسیز دؤلت قورماغی باجاران قوزئی آذربایجانین تورپاق سینیرلاریندا زنگه‌زور دا یئرآلماقدادیر.

 

یالنیز بیرینجی دونیا محاربه‌سینده عرصه‌یه گلن بریتانییا اوچون عثمانلی دؤولتینی پارچالاماقلا برابر کریستیان (مسیحی) دؤولت‌لرینین یارانماسینین‌دا پلانی جیزیلمیش‌دیر

 

ائله او اساسدا گونئی آذربایجانین باتیسی یانی اورمو و یانینداکی شهرلرده آسور دؤولتی، قوزئی آذربایجان و عثمانلی تورپاق‌لارینی دوغوسوندا ایسه ارمنستان دؤولتی‌نین یارادیلماسینی هدف گؤتورموش‌دولر.

 

بریتانییا، تورک تورپاق‌لاری یانی تورکیه و آذربایجان آراسیندا، اؤزلرینه باغلی دؤولتجیک‌لر یارادیب اوحاییل‌ دؤولتجیک‌لرله اونلارین آرالارینی کسمک و تورک تورپاق یاپیشیغینی آرادان گؤتورمک ایسته‌ییردیلر.

 

 آتاتورکون سیاستی اساسیندا بونا ناییل اولماسالاردا  ان آزی زنگه‌زور پلانی‌نی گرچکلشدیریب و ارمنستان اراضی ترکیبینه قاتدیلار.

 

۱۹۱۹ جی ایلین مارت آییندا بریتانییانین قافقازداکی دیپلماتیک نماینده‌لییین باشچیسی ژنرال تامسون ایروانداکی ارمنستان حکومتی‌نین اوتوروموندا دئمیشدی:

 

زنگه‌زور ارمنی میللی شوراسی طرفیندن اداره ائدیله‌جک. او اوزدن ده ارمنی سیلاحلی دسته‌لری آذربایجانین یوزلرله دینج اهالیسینی اؤلدوروب و اتنیک تمیزله‌مه‌ سیاستی‌ایله بؤلگه‌دن کؤچمه‌یه مجبور ائتمیش‌‌دیلر. آذربایجان میللی حکومتی بونلارین قارشیسینی آلسادا چوخ سایلی اینسان ایتگیسینین قارشیسینی آلماغی باجارا بیلمه‌میش‌دیر.

 

۱۹۲۰ جی ایلده قوزئی آذربایجان سووئت اتفاقی(شوروی) طرفیندن اشغالا معروض قالیر و باغیمسیزلیغینی ایتیریر اونون آردی سوره ایسه روس‌لاردا اینگیلتره‌ سیاستی اساسیندا حرکت ائده‌‌رک زنگه‌زورون اداره‌ ائدیلمه‌سینی ارمنستان جمهورییتینین اختیاریندا بوراخیرلار.

 

بئله‌لیکله‌ ده آذربایجانین تاریخی و استراتژیک بؤلگه‌سی اونون ترکیب حیصصه‌سیندن آیریلیر.

۹۰ جی ایللرین باشلانقیجیندا سووئت اتفاقی داغیلدیقدا ایسه قاراباغ و اطراف رایون‌لاردا گئدن ساواش اساسیندا، ارمنستان آذربایجانین ۲۰ فاییزدان چوخ تورپاق‌لارینی اشغال ائدیب، خوجالیدا سوی‌قیریم یارادیب و بیر میلیونا یاخین آذربایجان تورک‌لرینین کؤچمه‌سینه ندن اولموش‌دور.

 

۲۰۲۰ جی ایلده، ۴۴ گونلوک قاراباغ ساواشیندا غلبه چالان آذربایجان اوردوسو ۳۰ ایل اشغال ائدیلمیش تورپاق‌لارینی گئری قایتاریبدا باریش مقاوله‌سینده زنگه‌زور کوریدورونون آچیلماسینی دا قئید ائتدیرمیش‌دیر.

 

بعضی دونیا گوجلری‌نین بؤیوک یول خریطه‌سینده یئرآلان زنگه‌زور کوریدورو  تورک دونیاسی اوچون داهادا گرکلی و اؤنملی ماهیت داشیماقدادیر.

 

او کوریدور یاخود بؤلگه ایندیکی تورک دونیاسینی بیر-بیرینه باغلایان بیر کؤرپو کیمی رول اوینایاجاق.  

 

ایران و بعضی باتی دؤولت‌لری او کوریدورون گرچکلشمه‌سینی انگلله‌مکله آذربایجان و  تورکیه‌ تورپاق‌لارینین  بیر-بیرلریندن قوپوق و آرالی قالماسینی بونونلادا هانسیسا دؤولت‌لردن آسلی اولوب و بؤیوک یول خریطه‌سیندن قیراغا قویولماغی ایسته‌سه‌لرده، بؤلگه گوج‌لرینین اراده‌سی و تورک دونیاسینین ایسته‌نیلن گوجو اونو گرچکلشدیره‌ بیلر و آذربایجانین تاریخی اراضیسینی دوغما وطنینه قوووشا بیلر.

 

 

سیامک میرزایی

 

گوناز تی وی

E.Y