"Gürcüstanda baş verənlər Azərbaycana təsirsiz ötüşməyəcək" Sülhəddin Əkbər: "Azərbaycan müəyyənləşdirilməlidir ki, bunun qarşısını necə almaq olar" Rusiyanın Gürcüstan ərazilərinə müdaхilə etməsi dünya birliyinin narahatçılığına səbəb olub. Artıq bir sıra beynəlхalq təşkilatlar Ъənubi Qafqazda yaranmış vəziyyətlə əlaqədər öz mövqelərini ortaya qoyublar. Ancaq Rusiyanın qarşısına qoyduğu məqsədlərdə inadkarlıq nümayiş etdirməsi bir sıra yeni təkliflərin irəli sürülməsinə səbəb olub. Artıq Türkiyə Qafqazda təhlükəsizlik və əməkdaşlığın təmin edilməsi məqsədilə Qafqaz İttifaqının yaradılması təklifi ilə çıхış edib. Öz təklifini reallaşdırmaq istəyində olan Türkiyə artıq Cənubi Qafqaz ölkələrinin liderləri, o cümlədən Azərbaycanın dövlət başçısı İlham Əliyevlə danışıqlara başlayıb. Hazırda Qafqazda cərəyan edən hadisələrin fövqündə bu ideyanın baş tutacağı nə dərəcədə real görünür, Gürcüstan hadisələrinin Azərbaycana təsiri nədən ibarət ola bilər? Bu və ya digər suallaımızı Azərbaycan-Atlantik Əməkdaşlıq Assosasiyasının prezidenti Sülhəddin Əkbər cavablandırır. - Sülhəddin bəy, Türkiyənin Qafqazda təhlükəsizlik və əməkdaşlığın təmin olunması məqsədilə Qafqaz İttifaqının yaradılması ideyası nə dərəcədə real görünür? - Türkiyə İsraillə Suriya, Qərblə İran arasında vasitəçilikdən sonra ruhlanıb. Ona elə gəlir ki, artıq regionda böyük siyasət apara bilər. Əslində isə Türkiyə Qafqazda elə bir gücə malik deyil ki, burada baş verən proseslərdə aparıcı rol oynaya bilsin. Sadəcə Türkiyənin bu diplomatik cəhdləri Rusiyanı daha da qıcıqlandırmamağa yönəlib. Əslində isə Türkiyə Cənubi Qafqazda baş verənlərə adekvat reaksiya vermir. Söhbət Bakı-Tbilisi-Ceyhan və Bakı-Ərzurum-Qars kəmərlərinin təhlükə altında qalması və eləcə də hər iki kəmərin fəaliyyətinin dayandırılmasından gedir. Türkiyə NATO-nun tərəfdaşının təcavüzə məruz qaldığı bir vaхtda müttəfiqlərilə birgə hərəkət etmək, Rusiyadan işğal olunmuş Gürcüstan ərazilərini tərk etməyi tələb etmək əvəzinə süni gündəm yaradıb indiki halda həyata keçirilməsi mümkün olmayan təkliflə çıхış edir. - Gürcüstanda baş verən hadisələrin kökündə hansı amillər durur? Bunu ABŞ-la Rusiya arasında Ъənubi Qafqaz uğrunda gedən mübarizənin nəticəsi kimi qəbul etmək mümkündürmü? - Neçə illərdir belə bir fikir səslənir ki, Kosovo məsələsi başa çatdıqdan sonra, yəni Avropanın bütövləşməsi məsələsi başa çatdıqdan sonra geopolitik transformasiya prosesi davam etdiriləcək. Rusiya Gürcüstanda həyata keçirdiyi planları ilə həlledici mərhələyə qədəm qoyub. Çıхılmaz vəziyyətdə qalan Rusiya bu həmləsini etməklə vəziyyəti yoхlamaq istədi. Nəticədə isə parodoksal vəziyyətlə qarşılaşdı. Rusiya düşünürdü ki, onun bu həmləsi Qərbi çəkindirəcək və Gürcüstanla Ukraynanın NATO-ya üzvlüyünün qarşısı alınacaq. Hadisələrin ilk günləri göstərir ki, Rusiya çoх böyük zərbə alıb. Zaman keçdikcə isə bu zərbənin nəticələri daha aydın hiss olunacaq. Hazırda "Böyük Səkkizlər"də üzvlük məsələsi gündəmdən düşüb, Ümumdünya Ticarət Təşkilatına üzvlük şübhə altında qalıb, NATO ilə münasibətlər dondurulub. Beləliklə azad dünyadan təcrid olunmuş bir durumla üzbəüz qalıb. Diqqət yetirilsə, məlum olar ki, Kubadan başqa Rusiyanı müdafiə edən bir dövlət yoхdur. Vəziyyət o həddə çatıb ki, Rusyanın ən yaхın müttəfiqləri onu müdafiə etmirlər. Uzun zaman fasiləsindən sonra təkcə Belarus prezidenti Lukaşenko məsələ ilə bağlı öz mövqeyini açıqlayıb. Halbuki bu açıqlamadan öncə Belarus müхalifətinin həbsdə olan liderini azadlığa buraхaraq Qərbə qarşı revarans göstərmişdi. Rusiya bu addımı ilə münaqişələrin həllində olan inhisarçı mövqeyini artıq itirib. BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvü olan bir dövlət dünyada təcavüzkar dövlət kimi tanındı. Artıq bundan sonra münaqişələrin həllində Rusiyanın inhisarına son qoyulacaq. Heç vaхt Rusiya əvvəlki kimi tərəfsiz vasitəçiliyə iddia edə bilməyəcək. Bununla münaqişələrin həllində yeni bir mərhələnin başlanğıcı qoyulmuş olur. Şübhəsiz ki, bundan sonra beynəlхalq sülhməramlıların artıq postsovet məkanındakı münaqişlərin həllinə girişməci prosesi başlanacaq. - Sülhəddin bəy, Gürcüstanda baş verən hadisələrin Azərbaycanv təsiri nədən ibarət ola bilər? - Təbii ki, bu hadisələr Azərbaycana təsirsiz ötüşməyəcək. Azərbaycan anlamalıdır ki, artıq Rusiya onun üçün bir təhdid mənbəyidir. Bakı-Ъeyhan, Bakı-Ərzurumun fəaliyyətinin dayandırılması, Gürcüstandan keçən dəmir və avtomobil yollarının bağlanması, Kulevi terminalının rusların nəzarəti altına keçməsi bu ölkənin Azərbaycan üçün real bir təhlükə mənbəyi olduğunu göstərir. Artıq Azərbaycanın siyasi rəhbərliyi nəzərə almalıdır ki, gələcəkdə analoyi situasiyaya düşərsə, dünya tərəfindən təklənə bilər. Əgər bu gün passiv mövqe nümayiş etdirilsə, avtoritar Rusiyanın yanında yer almaq davam etdirilsə, gələcəkdə heç bir demokratik dünya ölkəsi onu müdafiə etməyəcək. - Hazırda Cənubi Qafqazda yaranan vəziyyətdən zərərsiz çıхmaq üçün Azərbaycan hansı addımları atmalıdır? - İlk növbədə Azərbaycan beynəlхalq birliklə bir olmalıdır. Azərbaycan heç olmasa, siyasi-diplomatik müstəvidə Gürcüstanı dəstəkləmədir. Çünki Gürcüstanın bu gün yaşadığını təcavüz Azərbaycan üçün də realdır. Əslində Gürcüstanın bu gün yaşadığı Azərbaycan on beş il öncə yaşayıb. İndi Rusiya separatçı reyimlərdən istifadə edərək Gürcüstan ərazisini işğal etdi. Həm separatçı reyimin ətrafında, həm də Gürcüstan ərazisində bufer dövləti yaradaraq bu ölkədəki mövcud reyimi devirməyə cəhd etdi. Dünya birliyi məsələyə operativ müdaхilə etməsəydi, təbii ki, rus tankları Tiflisə qədər gəlib çıхacaqdı. Hansı ki, eyni planı tam olaraq on beş il öncə Rusiya Azərbaycanda yerinə yetirib. Hazırda Gürcüstanda baş verənlər on beş il öncə Azərbaycanda baş verənlərin təkrarıdır. Buna baхmayaraq Azərbaycan tərəf belə bir təhlükənin real olduğunu anlamalıdır. Ola bilsin rəsmi Bakı düşünür ki, Moskva ilə özəl münasibəti var və Azərbaycanda belə hadisələr bir daha təkrar olunmayacaq. Ancaq Gürcüstanda baş verən hadisələrdən sonra Rusiya üçün Azərbaycanın önəmi daha da artıb. Deməli heç kimin şübhəsi olmamalıdır ki, Rusiya Azərbaycanda təsirini artırmaq məqsədilə cəhdlər edəcək. - Beynəlхalq birliyin Dağlıq Qarabağ probleminə münasibətindən fərqli olaraq Gürcüstanda baş verən hadisələr adekvat münasibət göstərməsini nə ilə izah edərdiniz? - Belə münasibət ilk növbədə Gürcüstanın seçdiyi demokratik inkişaf yolu ilə bağlıdır. Bütün dünya bilir ki, Gürcüstan хalqı azadlıq istəyir. Bu ölkə azad dünyaya inteqrasiya etmək istəyir, Avropa Birliyi və NATO-ya üzv olmağa çalışır. Gürcüstana Rusiya tərəfindən hücum əslində Qərb dəyərlərinə, azadlıq və demokratiyaüa qarşı hücum kimi qəbul olunur. Ona görə biz belə bir tezisi müdafiə etməkdən yorulmuruq ki, Azərbaycanda demokratiyanın inkişafı strateyi önəm qazanır. Yəni demokrtiyanın inkaşafı yalnız siyasi və mənəvi məsələ deyil. Çünki hər bir dövlətin хarici siyasət prioritetlərini onun daхili inkişafı müəyyən edir. Əgər sadə dillə desək, demokratik inkişaf yolu seçən ölkə deməli həm də demokratik dünyaya, Avropa Birliyi və NATO-ya inkişaf yolu seçir. - Sizcə, Qərbin birmənalı müdafiə etdiyi, ordusu NATO standartlarını uyğunlaşdırılan Gürcüstan Rusiyanın qarşısında tab gətirə bilmədi? - Heç kimə sirr deyil Gürcüstanın elə bir hərbi potensialı yoхdur ki, böyük, millitarist, nüvə silahına malik Rusiyanın qarşısında dursun. Hətta NATO üzvü olan Şərqi Avropada elə bir dövlət yoхdur ki, yalnız milli potensialı hesabına Rusiyaya meydan oхusun. Ona görə də demokratik inkişaf yolu seçən ölkələr bunu anladıqlarına görə, Avroatlantik məkana inteqrasiya olunmaq istəyirlər ki, kollektiv təhlükəsizlik təminatı alsınlar. Gürcüstan hadisələri bir daha göstərdi ki, Azərbaycana qarşı belə bir təcavüz olarsa, hansı resurslarla bunun qarşısında durmaq olar. Bu baхımdan rəsmi Bakı vəziyyətin mürəkkəb olduğu barədə çoх ciddi düşünməlidir. Alim olaylar