Rusiya-Gürcüstan müharibəsinin gerçəklikləri Mikayıl Rəhimli: "Moskva bilməlidir ki, artıq Cənubi Qafqazda öz sərhədləri olan üç dövlət var, bu sərhədlər çərçivəsindəki konfliktlər də həmin dövlətlərin ərazi bütövlüyü çərçivəsində həll olunmalıdır" Dünən Gürcüstanın Daxili İşlər Nazirliyi gürcü qoşunlarının separatçı Cənubi Osetiyadan çıxarıldığını bəyanlayıb. Elə həmin gün səhər saat 4:30-da rus qırıcıları Tiflis yaxınlığında radar qurğuları yerləşən hərbi bazanı bombalayıblar. Snenaki hərbi bazası, Zuqdidi rayonunun Qanmuzuri kəndindəki düşərgə də hədəf olub. Senakidə bir qadın yaralanıb. Rus təyyarələri Qori şəhərini də növbəti dəfə atəşə tutublar. Dünən gecə Tiflis beynəlxalq hava limanı da yenidən bombalanıb. Gürcüstan Xarici İşlər Nazirliyi Rusiya səfirliyinə nota göndərərək təcili olaraq danışıqların bərpası və gürcü-osetin münaqişəsi zonasında düşmən fəaliyyətinin dayandırılması barədə müraciət də edib. Ramiz Mikayıloğlu Notada gürcü tərəfinin münaqişə zonasında atəşi dayandırdığı və ərazidən öz əsgərlərini çıxardığı qeyd olunub. Rəsmi Moskva Gürcüstanın notasını aldıqlarını bildirsə də, hərbi əməliyyatların hələ də davam etdiyini bəyanlayıb. Bu arada Gürcüstan Rusiya ilə münaqişədə vasitəçi kimi çıxış etmək üçün ABŞ-a müraciət ünvanlayıb. Bundan öncə Rusiya Tiflisinin danışıqlar təklifini rədd edib. Moskva bəyanlayıb ki, əvvəlcə Gürcüstan bütün qoşunlarını Cənubi Osetiyadan çıxarmalıdır. Avropa Birliyi, ABŞ və NATO nümayəndələri atışmanı dayandırmaq təşəbbüsü ilə Gürcüstana yola düşüblər. BMT-nin Baş katibi Pan ki Mun atışmanı dərhal dayandırmağı tələb edib və tərəfləri danışıqlar aparmağa çağırıb. Brüsselə çərçivəsində Gürcüstanın xarici işlər naziri Geya Tkeşelaşvili isə avqustun 12-də NATO-nun baş katibi Yap de Hopp Sxefferlə görüşü planlaşdırılır. Brüsseldə NATO ölkələri Şurası və Gürcüstanın iclası keçirilir. Dünən prezident Mixail Saakaşvilinin Cənubi Osetiya konfliktinin sülh yoluyla tənzimlənməsinə dair plan imzaladığı da məlum olub. Planı ona Fransa və Finlandiyanın xarici işlər nazirləri Bernar Kuşner və Aleksandr Stabb təqdim edib. Sənədin detalları məlum deyil. Yalnız o məlumdur ki, sənəddə konflikt tərəfləri kimi Gürcüstan və Rusiya tanınır. Eyni zamanda planda atəşin tezliklə dayandırılması, konflikdən əziyyət çəkənlərə humanitar yardımın ayrılması barədə də müddəalar var. Bernar Kuşner və Aleksandr Stubb planı imzalamaq üçün Rusiya prezidentinə təqdim edəcəklər. Moskvada keçirilən mətbuat konfransındasa Rusiya Baş Qərargahının rəis müavini Anatoli Noqovin deyib ki, rus qüvvələri 1992-ci ildə sülhməramlılara verilən çərçivədə hərəkət edir və Cənubi Osetiya sərhədlərindən kənara çıxmayıb. Onu da deyək ki, rus qırıcıları ötən gün Marneulidəki hərbi aerodromu da bombalamışdılar. Təyyarələr Ermənistanlakı rus bazasından qalxıblar. Bəs nə baş verir? Gürcüstandakı olaylar regiondakı proseslərə, o cümlədən Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə necə təsir göstərəcək? Politoloq Hikmət Hacızadə deyir ki, Gürcüstanın Cənubi Osetiyada keçirdiyi hərbi əməliyyat hamı üçün bir qədər müəmmalı qalıb. Onun sözlərinə görə, Mixail Saakaşvilinin məqsədi qısa müddətdə Sxinvalini götürmək idisə, bu, alınmayıb. Çünki ruslar bunun cavabını verməliydilər: "Bəs belə vəziyyətin yarancağı gözlənirdi? Bununla bağlı plan varmı? Bunu bilmədik. Mixail Saakaşvilinin planı hərbi cəhətdən alınmadı. Amma ola bilsin ki, Tiflisin böyük siyasi və diplomatik planı vardı. Tutaq ki, Rusiyanı biabır etmək əsas məqsəd ola bilərdi. Yəni Rusiya Cənubi Osetiyaya qoşun yeritməklə, Gürcüstana qeyri-adekvat cavab verməklə biabır olur, bütün dünya Moskvanın üzərinə qalxır, ruslar bölgədə sülhməramlılar kimi iştirak etmir və s. Ola bilsin ki, Mixail Saakaşvilinin belə bir planı da vardı. Belə görünür ki, həmin plan indi inkişafdadır. Hər halda hadisələrin inkişafını gözləmək lazımdır" . "Qarabağla bağlı məhz Rusiyayla danışıqlar aparılmalıdır" ADP sədri Sərdar Cəlaloğlu bildirdi ki, Gürcüstanın Cənubi Osetiya ilə bağlı atdığı addım nə qədər haqlı və hüquqi olsa da, beynəlxalq ictimai rəy ciddi şəkildə hazırlanmadan, ən azı Rusiyanı bu məsələdə neytrallaşdıracaq addımlar atmadan hücuma keçməsi Tiflis üçün faciədir. Çox güman ki, Mixail Saakaşvili və onun tərəfdarları Moskvanın belə sərt əks addım atacağını proqnozlaşdırmayıblar. ADP sədrinə görə, bu məsələdə Rusiyanın güc işlətməsi, qoşun yeritməsi, münaqişə zonasından uzaqda yerləşən strateji obyektlərə, o cümlədən Tiflisə aviazərbələr endirməsi faktiki işğalçılıq hərəkətidir. Beynəlxalq hüquqla da buna qiymət verilməlidir. BMT da bu aqressiyaya görə Rusiyaya lazımi sanksiyalar tətbiq etməlidir. Sərdar Cəlaloğlu baş verən olayın keçmiş SSRİ məkanında bütün münaqşələrin arxasında bilavasitə Rusiyanın dayandığını bir daha göstərdiyini vurğuladı. Cənubi Osetiyada da Rusiyanın tərəf kimi iştirakı göstərib ki, həmin konfliktlərdə tərəf hansısa etnik qrup, yaxud Ermənistan kimi kiçik qrup deyil. Ona görə də Cənubi Osetiya, Abxaziya, Dnestryanı və Dağlıq Qarabağ münaqişələriylə bağlı məhz Rusiyayla danışıqlar aparılmalıdır. Sərdar Cəlaloğlu 3 məqama görə Cənubi Osetiya ətrafında baş verənlərin Azərbaycan üçün çox əhəmiyyətli olduğunu dilə gətirdi. Birincisi, Gürcüstanda yarım milyon azərbaycanlı yaşayır və hərbi aktivliyin olduğu zonalarda azərbaycanlılar çoxdur. Azərbaycanlılara real təhlükə olduğuna görə rəsmi Bakı soydaşlarımızın taleyinə laqeyd qala bilməz. İkincisi, Azərbaycan GUAM-a üzv ölkələrdən biridir. GUAM-a üzv öləkələr arasında son zamanlar hətta hərbi əməkdaşlıq, kollektiv təhlükəsizlik sahəsində çox ciddi qərarlar qəbul olunub, sazişlər imzalanıb. Bu sazişlər çərçivəsində də Bakı Tiflisi dəstəkləməlidir. Çünki anoloji münaqişə ocağı Azərbaycanda da var. "GUAM-ın təcili sammiti çağrılmalıdır" Üçüncüsü, Bakı üçün strateji vacib layihələr-Bakı-Tiflis-Ceyhan (BTC) neft kəməri, Bakı-Tiflis-Ərzurum qaz kəməri, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu Gürcüstan üzərindən həyata keçirilir. Bu layihələr Azərbaycanı Türkiyəylə, Avropayla bağlayır, öz karbohidrogen ehtiyatlarını dünyaya çıxarmağa imkan verir: "Bu ərazinin Rusiyanın təsiri altına keçməsi o deməkdir ki, son 17-18 ildə Cənubi Qafqazla bağlı Avropanın və ABŞ-ın apardığı siyasi işin nəticələri sıfra enir. Rusiya yenidən Qərbi öz enerji nəzarətinə almış olur. Ona görə də bu, Qərb və Azərbaycan üçün daha qlobal bir məsələdir". Sərdar Cəlaloğlu GUAM-ın təcili sammitinin çağrılmasını zəruri sayır: "Belə bir ciddi hadisə baş verib, amma GUAM ölkələri elə bil ki, çaşqın vəziyyətdədir. BMT Təhlükəsizlik Şurası, ATƏT, Avropa Şurası təcili toplanaraq, bu məsələni müzakirə etməlidir. Çünki münaqişə iki ATƏT üzvü arasındadır və qurumun Nizamnaməsinə görə, üzvlər bir-birinə qarşı zor tətbiq edə bilməzlər. İndiki halda Rusiya zordan yararlanır". "Tiflis Ermənistana gedən quru yolu bağlamalıdır" Sərdar Cəlaloğlu bir məqama da xüsusi diqqət çəkdi: "Gürcüstan çox namünasib vaxtda Cənubi Osetiyada hərbi əməliyyat keçirdi. Bütün beynəlxalq təşkilatlar tətilə çıxıb, dünyanın diqqəti Pekin olimpiadasına yönəlib. Məhz belə bir vaxtda Gürcüstan Rusiyayla təkbətək qalıb. Bu hərbi əməliyyatı ən azı sentyabrda keçirmək olardı ki, beynəlxalq təşkilatlar da işləsinlər və Rusiyaya daha ciddi təsir göstərsinlər". Onun fikrincə, Rusiyanın bu məsələdə üstünlük əldə etməsi Gürcüstanın hələ uzun müddət öz ərazi bütövlüyünü bərpa etməyə imkan verməyəcək, bu, digər münaqişə ocaqları üçün çox pis nümunə olacaq: "Ona görə də düşünürəm ki, Azərbaycan tezliklə təşəbbüs qaldırıb məsələn, GUAM ölkələrinin sammitini çağıra bilər". O, Marneulinin Ermənistandan qalxan rus təyyarələrilə bombalanmasına da toxundu: "Təyyarələrin Ermənistandan qalxması faktiki İrəvanın da münaqişəyə qoşulması deməkdir. Məncə, Tiflis təcili Ermənistana gedən quru yolu bağlmalıdır". Şimal qonşumuzun təsir rıçaqları BAXCP Ali Məclisinin sədri Mikayıl Rəhimli hesab edir ki, müharibənin birdən-birə alovlanması Rusiyanın provokasiyasından doğub. Moskvanın bölgədə aktivləşməsi, Cənubi Osetiya və Abxaziyada rus investisiyasının artırılması, yaşayan əhaliyə Rusiya vətəndaşlığı pasportlarının paylanması, Moskvanın sülhməramlı rolundan yararlanaraq möbvqelərini möhkəmləndirmək yönündə atdığı addımlar Tiflisdə haqlı narazılıq yaradıb. Gürcü hakimiyyəti dəfələrlə buna narazılığını bildirib. Tiflis BMT Təhlükəsizlik Şurasının iclasının da çağırılmasını istəyib. Rusiyaya dəfələrlə təklif olunub ki, belə provokasiyalı hərəkətlərdən imtina etsin. Ancaq olmayıb. Bütün bunların nəticəsində silahlara əl atılıb, çoxlu insanlar öldürülüb. İndi BMT Təhlükəsizlik Şurasında müzakirələr aparılır və əksəriyyət Rusiyanı Gürcüstanın ərazi bütövlüyünü tanımağa və ərazi bütövlüyü çərçivəsində Tiflislə danışıqlara başlamağa çağırır. Şimal qonşumuz bununla razılaşmır. Mikayıl Rəhimliyə görə, problem ondadır ki, SSRİ parçalanandan və Gürcüstan müstəqilliyini elan edəndən sonra Cənubi Osetiyayla Abxaziyada konflikt mənbəyi yaradılıb və təzyiq vasitəsi kimi Tiflisə qarşı istifadə olunur. Gürcüstanda demokratik dəyişikliklər, suverenliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində atılan addımlar isə Moskvanın xoşuna gəlməyib. "Azərbaycan Gürcüstana dəstək verməlidir" BAXCP Ali Məclisinin sədri xatırlatdı ki, Rusiyanın Gürcüstanın konfliktli zonalarında "sülhməramlı" qoşunlarını saxlamaqla bağlı razılaşması olub. Həmin razılaşmaya görə, konfliktin baş verməməsi üçün ruslar sülhməramlı funksiyanı yerinə yetirməliydilər. Amma son zaman Rusiyanın konflikt zonalarında müqavilədən kənara çıxan hərəkətləri Gürcüstanda da müəyyən etirazlar yaradıb. Nəticədə Tiflis suverenliyinin bərpası istiqamətində addımlar atıb. Təəssüf ki, həmin addımlar Moskvanın sərt təpgisiylə qarşılanıb. Artıq Rusiyanın qarşısına qoyduğu məqsəd Gürcüstanın suverenliyini pozmaq, hətta demokratik yolla formalaşmış hakimiyyəti devirməkdir: "Təcili həm BMT, həm Avropa Birliyi, həm də Avropa Şurası Rusiyanın Gürcüstanın suverenliyini çökdürməyə hesablanmış hərəkətlərinin qarşısını almaq məqsədiylə təcili tədbirlər görməlidir. Ayrı-ayrı rus siyasətçiləri deyirlər ki, Qafqaz ruslarındır, onlar həmişə burada söz sahibi olublar. Moskvanı belə mövqedən çəkindirmək üçün təsirli tədbirlər görülməlidir. Moskva bilməlidir ki, artıq Cənubi Qafqazda öz sərhədləri olan üç dövlət var və bu sərhədlərə hörmətlə yanaşmalıdır. Bu sərhədlər çərçivəsindəki konfliktlərin də hər biri dövlətlərin ərazi bütövlüyü çərçivəsində həll olunmalıdır. Rusiya XX əsrdə apardığı imperialist siyasətdən XXI əsrdə imtina etməyi bacarmalıdır. Gürcüstanın suverenliyinə qəsd həm də Azərbaycanın suverenliyinə, müstəqilliyinə qəsddir, təzyiqdir. Bu problemin həllində Azərbaycan bütün imkanlarıyla Gürcüstana dəstək verməlidir". Azərbaycanın çıxarmalı olduğu nəticə Mikayıl bəy vurğuladı ki, Gürcüstanın ərazi bütövlüyünə nail olmaq lazımdır. Sonra həmin prinsipləri Azərbaycanda tətbiq etmək olar. Gürcüstanda baş verənlər həm də Dağlıq Qarabağ problemində Rusiyanın maraqlarının nədən ibarət olduğunu ortaya qoydu. Hər an Azərbaycanın dövlət suverenliyi də Moskva tərəfindən təhlükə altına alına bilər. Ona görə Bakı situasiyanı düzgün dəyərləndirməlidir: "Azərbaycan dövlətlərin suverenliyini qoruyan, sülh yaradan siyasət yürütməlidir. Rus sülhməramlıları bölgədə yerləşsə də, yalnız konflikt dərinləşib, Moskva xalqlar arasında münasibətləri kəskinləşdirmək istiqamətində fəaliyyət göstərib. Dağlıq Qarabağda da Moskva eyni siyasəti aparır. Nə vaxtsa Gürcüstanın başına gətirdiklərini Azərbaycanın da başına gətirəcək. Azərbaycan dövləti, xalqı ayıq olmalı, vaxtında təsirli addımlar atmalıdır". xalqcebhesi