AZƏRBAYCANDAN NEFT NƏQLİ TAM DAYANDI Bakı-Ceyhandakı yanğın söndürülsə də, Rusiya yeganə ixrac kəməri olan Bakı-Novorossiyski də gözlənilmədən bağladı Avqustun 5-dən 6-na keçən gecə Bakı-Tiflis-Ceyhan (BTC) əsas ixrac boru kəmərinin Türkiyə hissəsində baş vermiş qəza nəticəsində başlayan yanğın dünən söndürülüb. Türkiyə tərəfinin məlumatına görə, bundan sonra qəzanın vurduğu ziyan dəqiq müəyyən olunacaq və təmir işlərinə başlanılacaq. Təmirin nə vaxt başa çatacağı bilinməsə də, onun 10-15 gün çəkəcəyi istisna olunmur. Kəmərdən ətrafa neft axınının qarşısını almaq üçün kəmər ətrafında xəndəklər qazılıb. Qəzanın baş verdiyi ərazidən yığılacaq neft maşınlarla Ceyhan limanına daşınacaq. “bp-Azerbaijan” şirkətinin mətbuat katibi Tamam Bayatlı bildirib ki, boru kəmərinin Türkiyə hissəsinin operatoru olan “BOTAS İnternational Limited” şirkəti borunun partladığı yerin soyumasını gözləyir. Bundan sonra baş verən qəzanın səbəblərinin dəqiqləşdirilməsi üçün təhqiqat aparılacaq və onun aradan qaldırılmasına başlanılacaq. Nöqsanların aradan qaldırılması və boru kəməri ilə neft nəqlinin bərpası üçün zəruri müddət hələ müəyyən edilməyib. Xatırladaq ki, kəmərdə törədilən partlayışa görə məsuliyyəti PKK öz üzərinə götürüb, lakin Türkiyə rəsmiləri texniki qəza versiyasına üstünlük verir. “Trend”in məlumatına görə, “Azəri”-"Çıraq"-"Günəşli" yataqlarının işlənilməsini həyata keçirən Azərbaycan Beynəlxalq Əməliyyat Şirkəti (operator bp) bu boru kəmərindəki yanğınla əlaqədar hasilatı azaldıb. bp hasilatın nə qədər azaldıldığını bildirmir, lakin iyulun yekunları üzrə o, sutkada orta hesabla 870 min bareldən çox olub. Hasilat BTC boru kəməri ilə ixracın dayandırılması və bp şirkətinin Səngəçal neft terminalında çənlərin dolması ilə əlaqədar azaldılıb. BTC-nin Türkiyə hissəsində Gürcüstan-Rusiya müharibəsi ərəfəsində törədilmiş yanğın söndürülsə də, Qərb üçün böyük strateji önəmə sahib bu kəmərin təhlükəsizliyi ilə bağlı ciddi narahatlıqlar var. Xəbər verildiyi kimi, artıq Rusiya kəmərin keçdiyi ərazilərə bomba zərbələri endirib. “CNN Money” dünən BTC-nin gələcəyi ilə bağlı məsələni aparıcı ekspertlərlə müzakirə edib. Bildirilir ki, Rusiyanın Gürcüstana müdaxiləsi Qərb üçün alternativ enerji marşrutlarını bağlaya bilər. Londondakı “Chatham House” analitik mərkəzinin eksperti Pol Stivensə görə, BTC-yə yaranmış təhlükə neft bazarlarında gərginliyi artıracaq. Telekanal xatırladır ki, kəmər ötən həftə Türkiyədə PKK terrorçularının hücumuna məruz qalıb. “Əgər BTC gözlənildiyi kimi, 1-2 həftəyə yenidən işə düşməsə, biz dünya bazarlarında neftin yenidən sürətlə bahalaşmasının şahidi ola bilərik”- deyə P.Stivens bildirib. “Global İnsight” mərkəzindən olan ekspert Natalya Leşçenko isə deyib ki, Cənubi Osetiya ətrafındakı münaqişənin dərinləşməsi kəməri təhlükədə qoyur. Xəbər verildiyi kimi, Azərbaycan Gürcüstan limanlarından da neft nəqlini dayandırıb. Qazaxıstan isə dünəndən etibarən Gürcüstan limanlarındakı tenker və quru yük gəmilərini çıxararaq bu ölkə ərazisindən neft ixracına son qoyub. Azərbaycan hazırda öz neftini ancaq Bakı-Novorossiysk kəməri ilə nəql etməli olur, bu kəmərin tutumu isə məhduddur. Dünən ARDNŞ Bakı-Novorossiysk kəmərini işlədən “Transneft” şirkətinin rəhbərliyinə müraciət edərək bu kəmərlə daha çox Azərbaycan neftinin nəqlinə imkan yaratmağı xahiş edib. Bunu şirkətin prezidenti Mixail Barkov Rusiya mətbuatına bildirib. Onun sözlərinə görə, hazırda kəmərlə ayda 166 min ton Azərbaycan nefti nəql olunur, əvvəllər isə bu həcm 86 min ton idi. Lakin M.Barkov bildirib ki, kəmərin tutumunu artırmaq hazırda mümkün deyil, bunu ancaq aparılan təmir işləri başa çatandan sonra etmək olar. Beləliklə, Gürcüstanda vəziyyət belə davam etsə, Azərbaycan öz neftini dünya bazarlarına çıxarmaq üçün praktiki olaraq yol tapmayacaq. Günün sonunda məlum olub ki, Rusiya Bakı-Novorossiysk kəmərini də bağlayıb. ARDNŞ avqustun 11-də səhər Rusiyanın “Transneft” dövlət şirkətindən (o, Bakı-Novorossiysk boru kəmərinin Rusiya hissəsinin operatorudur) Azərbaycan neftinin şimal marşrutu ilə nəqlinin müvəqqəti dayandırılması haqda bildiriş alıb. Bu barədə “Turan”a Azərbaycanın neft dairələrindən yüksək vəzifəli məmur bildirib. Onun sözlərinə görə, bildirişdə deyilir ki, neftin nəqli kəmərə Şimali Qafqaz ərazisində “planlı texniki xidmətlə bağlı” dayandırılır. Bundan əlavə, şirkət bildirib ki, neftin nəqli ARDNŞ-nin həmin bildirişi almasından 8 saat sonra dayandırılacaq. “Transneft” ARDNŞ-ni inandırır ki, profilaktik işləri ən qısa müddətdə başa çatdırmaq mümkün olacaq. Ancaq Bakı-Novorossiysk neft kəmərinin işinin nə vaxt bərpa olunacağı dəqiqləşdirilməyib. Beləliklə, Azərbaycandan neft nəqli dünən tam dayanıb. “Azəri”-"Çıraq"-"Günəşli" yataqlarını işlədən beynəlxalq konsorsium 2007-ci ilin aprelindən praktiki olaraq neftin ixracı üçün şimal marşrutundan istifadə etməyib. Belə ki, BTC boru kəməri həm kommersiya, həm də texniki baxımdan Rusiya marşrutundan daha sərfəlidir. 2008-ci ilin fevralında bu boru kəmərinin Azərbaycan hissəsi hüquqi olaraq ARDNŞ-nin balansına keçib. ARDNŞ bu kəmərlə ildə 1 mln. ton həcmində neft ixrac edib. Lakin avqustun 6-na keçən gecə BTC-nin Türkiyənin Ərzincan vilayətindən keçən hissəsində baş vermiş partlayışdan sonra konsorsium yenidən Bakı-Novorossiysk kəməri ilə ixraca başlamışdı. Bu kəmərlə neft nəqlinin həcmi gündə 10-11 min ton təşkil edirdi. F.Məmmədov musavat