Rusiyanın Qərbə iqtisadi mesajı "Cənubi Osetiyadakı müharibə "Nabucco", "Trans-Xəzər" kimi iri layihələrdə iştirak etmək istəyən Qazaxıstan və Türkmənistanın ehtiyatlı mövqe tutmasına səbəb olacaq" Rusiya-Gürcüstan müharibəsi regionda iqtisadi, xüsusən enerji layihlərinə necə təsir göstərəcək? Artıq Qərbdə, Türkiyədə müəyyən narahatçılıq duyulmaqdadır. Bakı-Tiflis-Ceyhan (BTC) neft kəmərinin Türkiyə qismindəki yanğın söndürülməmiş, kəmər təmir olunmamış neftin daşınmasında mühüm rol oynayacaq Poti limanına aviazərbə endirilməsi isə Bakıda narahatçılıq yaratmaya bilməzdi. Məsələylə bağlı fikirlərini öyrəndiyimiz iqtisadçı ekspert Vüqar Bayramov deyir ki, Rusiya-Gürcüstan müharibəsi region və Azərbaycan üçün yalnız siyasi təsirlərə malik deyil. Bunun bizim üçün kifayət qədər iqtisadi ziyanları var. Müharibənin Azərbaycan üçün yeganə müsbət təsiri odur ki, neftin bir barelinin qiyməti 115 dollar 20 sentdən 130 dollara qədər yüksəlib. Ramiz Mikayıloğlu Neft ölkəsi olduğu üçün qiymət artımı gəlirlərimizin artmasına gətirib çıxarır. Ancaq müqayisə olunsa, bu müharibənin Azərbaycana xeyrindən çox ziyanı var. Çünki bu gün Gürcüstan bizim üçün tranzit ölkədir və bu ölkə üzərindən tək neft-qazımız daşınmır, dünya ölkələryilə tixarətin mühüm hissəsi də oradan keçməklə gerçəkləşir. Müharibə şəraitində isə neft-qazın nəqli, mialların daşınması dayandırılır ki, bu da iqtisadiyyatımıza ciddi ziyan vurur. Problemin ən ciddi tərəfi odur ki, bu, həm Azərbaycanın indiki enerji siyasətini, həm də prespektiv enerji siyasətinə ciddi təsir göstərir. Məsələn, keçən həftə BTC-nin Türkiyə hissəsində partlayış olub və kəmərin səhmdarları partlayışın nəticələrini aradan qaldırmaq üçün fəaliyyət göstərirlər. Rusiya rəsmiləri kəmərin partladılmasında maraqlı olmadıqlarını söyləsələr də, rus qırıcılarının da BTC-nin partladılmasına cəhd göstərdiyi barədə məlumatlar yayılır. Bu kəmərin Gürcüstanda partladılması Azərbaycan üçün ciddi neqativ nəticələrə gətirib çıxara bilər. Çünki dövlət büdcəmizin 70 faizindən artığı neft sektornunun payına düşür. Azərbaycan neftini BTC vasitəsiylə Avropaya satır. Müharibə nəticəsində BTC və Bakı-Tiflis-Ərzurum qaz kəməri partladılırsa, enerji resurslarımızı Avropa bazarına çıxarmaqda ciddi problemlə üzləşəcəyik. Həmin problemlər dövlət büdcəmizin formalaşmasına təsir göstərə bilər. Ona görə də Azərbaycan üçün müharibənin prespektiv nəticələri, iqtisadi ziyanları BTC-nin və qaz kəmərini rusların partladıb-partlatmamasından asılı olacaq. Problem yalnız BTC, yaxud Bakı-Tiflis-Ərzurum qaz kəmərilə bağlı deyil. Bu, tranzit ölkəsi olan və gələcəkdə potensial tranzit ölkəsi rolunu oynaya biləcək Azərbaycanın Gürcüstan vasitəsiylə reallaşan digər regional layihələrinə də təsir göstərəcək. İki həftə əvvəl Türkiyədə Bakı-Tiflis-Qars dəmiryolunun bünövrəsi qoyulub. Amma Gürcüstanda baş verən müharibədən sonra dəmiryolunun taleyinin necə olaxağı sual altındadır. Kifayət qədər narahatçılıqlar var ki, Gürcüstan müharibəsindən sonra dəmiryolu öz əhəmiyyətini itirə bilər. Baxmayaraq ki, bu xəttin çəkilməsinə kifayət qədər ciddi maneələr vardı, ABŞ və Avropanın dövlət banklarına dəmiryolu Ermənistandan keçmədiyi üçün maliyələşdirmək qadağan olunmuşdu, Azərbaycan Gürcüstanın belə maliyyə öhdəliyini üzərinə götürüb və ciddi addım atıb. İqtisadçı ekspert bildirdi ki, müharibənin prespektiv nəticələri gələcəkdə Xəzər vasitəsiylə reallaşacaş layihələrin, o cümlədən Trans-Xəzər qaz kəmərinin reallaşmasını sual altına alır. Gürcüstanda baş verən müharibə onun davamlı tranzit ölkəsi kimi rolunu oynaya bilməyəcəyi yönündə şübhələr yaradır. Bu, istər "Trans-Xəzər"in, "Nabucco"nun maliyyələşməsində maraqlı olan dövlətlərin, şirkətlərin öz addımlarına kifayət qədər ehtiyatla yanaşmasına gətirib çıxara bilər. Faktiki bu müharibə regionda həyata keçirilməsi nəzərdə tutulan layihələri arxa plana keçirib. Müharibə tək Aropanın Gürcüstan üzərindən neft və qazın nəqlinə etibarlı nəqlinə şübhəylə yanaşmasına deyil, "Nabucco", "Trans-Xəzə"r kimi iri layihələrdə iştirak etmək istəyən Qazaxıstan və Türkmənistanın ehtiyatlı mövqe tutmasına səbəb olacaq: "Güman edirəm ki, Gürcüstandakı müharibədən sonra "Nabucco"nun reallaşması şansları olduqca azdır. Buna qədər həmin layihə daha çox Xəzər dənizinin hüquqi statusunun müəyyənləşməsindən asılı idi. Amma indi problem tək bu deyil. Qazaxıstan və Türkmənistan artıq Rusiya amilinə daha ciddi yanaşacaqlar. Söhbət həm də Azərbaycanın da Moskva amilinə ciddi yanaşmasından gedir". Vüqar Bayramov hesab edir ki, əgər Rusiya heç bir ciddi səbəb göstərmədən münaqişə zonasından kənarda yerləşən gürcü yaşayış məntəqələrini, hərbi bazaları bombalayırsa, bu, hər halda region ölkələri üçün ciddi bir mesajdır: "Yuxarıda da dediyim kimi, bu müharibə "Trans-Xəzər" qaz kəməri və "Nabucco"nun reallaşmasını şübhə altına alacaq. Düzdür, müharibədən sonra ABŞ və Avropa Birliyi regional layihələrin reallaşması istiqamətində aktivliklərini artıracaqlar. Çalışacaqlar ki, Rusiyanın regiona təsiri azaltsınlar. Amma Qazaxıstan, Türkmənistan və Azərbaycanın gələcəkdə Rusiya amilinə daha ciddi yanaşacağını gözləyirəm. Ona görə yaxın illərdə bu layihələrin reallaşacağına inanmaq çox çətindir. O da mümkündür ki, hətta Azərbaycan da qazının bir hissəsini "Qazprom"un satmasına razılıq versin. Rusiya davranışlarıyla Qərb ölkələrinin də onunla hesablaşmasına yönəlik mesaj göndərdi". Deməli, ABŞ və Avropa Birliyi ciddi səy göstərməsələr, vəziyyət heç də ürəkaçan olmayacaq... xalqcebhesi