Elxan ŞAHİNOĞLU Amerika “dəyişəcək(mi?)” ABŞ prezidentliyinə namizəd, demokrat Barak Obamanı Ağ Evin əfsanəvi sahibi Con Kennediyə bənzədirlər. Kennedinin düşünülmüş ifadələri, yeniliyə yönəlik çağırışları, insanlarla ünsiyyət qurmaq bacarığı Obamaya da xasdır. Qaradərili Obamanın tək elə “dəyişməliyik” şuarı nəyə desən dəyər. Obamanın güclü rəqib Hillari Klinton üzərində qələbəsinin təmin edilməsində bu şüarın önəmli rolu payı var idi. Obama “nə üçün və nəyin naminə dəyişməliyik” sualına konkret cavablar verməyə çalışır. İndi isə Obama xarici aləmin simpatiyasını qazanmağa çalışır. Obama dünya turu çərçivəsində Əfqanıstan, Yaxın Şərq, buradan da Avropaya üz tutub. Ancaq ABŞ auditoriyasından fərqli olaraq onun səfər etdiyi ölkələrdəki açıqlamaları heç də birmənalı qarşılanmayıb. Məsələn o, Kabuldakı görüşləri sırasında, ABŞ qoşunlarının İraqı tərk etməsi, silahlı qüvvələri Əfqanıstanda cəmləşdirmək təklifini irəli sürüb. Təklifin birinci hissəsi Obamasız da gerçəkləşmək üzrədir. Vaşinqton İraqdakı qoşunlarını geri çəkmək üçün tarixi müəyyənləşdirməklə məşğuldur. Elə Vaşinqtonun dəstəyi sayəsində qurulan indiki Bağdad rejimi də ABŞ qoşunlarının artıq İraqda qalması üçün elə bir əsas görməyini dilə gətirir. İndiki İraq rejimi ölkədəki vəziyyətə ABŞ qoşunları olmadan da nəzarət edəcəyinə əmindir. O ki qaldı, Obamanın təklifini ikinci hissəsinə, bu təşəbbüsdə qeyri-müəyyənlik var. Həqiqətən Əfqanıstana NATO qoşunları nəzarət etsə də, Taliban döyüşçüləri fəaliyyət imkanlarını getdikcə genişləndirirlər. Ancaq məsələnin bu həddə çatmasında ABŞ qüvvələrinin də az rolu olmayıb. ABŞ hərbi qüvvələri “səhv” atəşləri nəticəsində gah Əfqanıstan ordusunun əsgərlərini, gah da toya toplaşan dinc əhalini qırırlar. Amerikalı generallar hər dəfə buna görə yerli əhalidən üzr istəsələr də, bu kimi olaylar sadə əfqanların amerikalılara olan nifrətini artırır. İndi ABŞ qoşunları Əfqanıstanda sayca artarsa, sadə əfqanlar bundan nə qazanacaqlar ki? Önəmli olan Əfqanıstan ordusunu, iqtisadi infrastukturu gücləndirmək, əfqanlara yeni iş yerləri açmaq kimi təşəbbüsləri hərəkətə gətirməkdir ki, bu istiqamətdə fəaliyyət gözə çarpmır. Əksini müşahidə edirik. Əfqanıstanda narkotik maddələrin istehsalı Taliban rejimi dövründəkindən bir neçə dəfə artıb. Obama bu kimi problemlərin həlli yolları haqqında danışmaqdansa, Əfqanıstanda qoşun birliklərinin sayının artırılmasını önə çəkir. Obamanın Yaxın Şərq səfəri də qalmaqalsız ötüşməyib. Onun İsrailə səfəri çərçivəsində “Qüds İsrailə aid olmalıdır” sözləri yəhudilərin rəğbətinə, ərəblərin isə qəzəbinə səbəb olub. Çünki, Qüdsün bir hissəsinin fələstinlilərə aid olması sülh danışıqlarının da əsas predmetidir. Obama isə bu maddənin üstündən israillilərin xeyrinə xətt çəkməyə həvəslidir. Heç ABŞ-ın indiki prezidenti Buş belə Qüds haqqında qəti fikir söyləmir. Müsəlman ailənin övladı olan, imkan düşən kimi Keniya köklərindən fəxrlə danışan Obama bu gedişlə ərəb dünyasının inamını qazana bilməyəcək. Elə onun erməni lobbisi təmsilçiləri qarşısında “prezident seçilərəmsə erməni soyqırımını tanıyacam” fikri də çox nəsnədən xəbər verir. Ancaq çətin ki, Obama prezident seçildikdən sonra dediklərini gerçəkləşdirə bilsin. Ağ Evin istənilən sahibinin ərəblərin neftinə də, Türkiyə və Azərbaycanla strateji əməkdaşlığa da ehtiyacı var. Obama indi də Avropa turnesinə çıxıb. Berlindəki mitinqdə demokratların namizədini 200 min alman dinləyib. Burada da Kennedi ilə oxşarlıq özünü biruzə verir. Berlinin tarixində ABŞ prezidentlərindən yalnız Kennedini dinləmək üçün bu sayda alman mərkəzi meydana toplaşmışdı. Obama Almaniyadan sonra Fransaya təşrif buyurub. Burada isə o, fransızların könüllərinə yol tapmağa çalışacaq. Obama bu surətlə rəqibi Makkeynlə arasındakı fərqi öz xeyrinə artırmağa müəssər olacaq. bizimyol