Rusiyanın mədəsi doyur, gözü doymur! Elxan ŞAHİNOĞLU Rusiyanın inhisarçı «Qazprom» şirkətinin rəhbəri Miller Bakıda İlham Əliyevlə görüşdə «biz Azərbaycanın bütün qazını dünya qiymətlərinə almağa hazırıq» təklifini səsləndirdikdə, xeyli təəccüblənmişdik. Çünki Miller və onun arxasında dayanan Kremlə bəlli olmalıydı ki, Azərbaycan Avropa üçün Rusiyadan alternativ enerji marşurtlarının başında dayanır və bizim belə bir təklifə razılaşmamız mümkün deyil. Bakı-Tiflis-Ərzurum boru xətti işlək durumda olarkən, digər tərəfdən rəsmi Bakı «Nabucco» layihəsində rol almağa çalışarkən, qəfil Rusiyanın təklifinə razılaşması məntiqsiz görünərdi. Buna baxmayaraq, «Qazprom» israrından əl çəkməyib, Millerin ardınca Bakıya təşrif buyuran Rusiya prezidenti Dmitri Medvedyev də məlum təklifi dilə gətirdi. «Qazprom» və Kreml yalnız Azərbaycanı deyil, digər ölkə və zəngin qaz yataqlarını da hədəf alıb. Miller bu günlərdə baş nazir Vladimir Putinlə görüşdə şirkətin fəaliyyət çoğrafiyasını genişləndirməyi planlaşdırdıqlarını bildirib. Bu sıraya yeni qaz yataqlarının işlənməsindən tutmuş, ixrac imkanlarını artırmağa qədər bəndlər aiddir. «Qazprom» Azərbaycan, Qazaxıstan, Özbəkistan və Türkmənistanın ardından uzaq Afrika ölkəsi olan Liviyanın da nə ki, ixrac etdiyi qaz və neft ehtiyatları var, hamısını satın almağa həvəs göstərir. Bu haqda Liviya rəhbərliyinə təklif də verilib. Ciddi istəkdir. Liviya sıradan bir ölkə deyil, neft ixracatçılarını bir araya gətirən OPEK-də özünəməxsus yerə sahibdir. Liviya Afrikada neft ehtiyatlarına görə birinci, qaz ehtiyatlarına görə isə 4-cü sırada qərar tutub. Liviya dünya ölkələrinə günaşırı 1.3 milyon barel neft, 5.2 milyard kibametr qaz satır. Dünya bazarında neftin qiymətinin 150 dollara yaxınlaşdığını, min kubametr qazın isə 500 dollara satıldığını nəzərə alsaq, «Qazprom» Liviya təklifinin gerçəkləşməsinə astronomik pullar xərcləməlidir. «Qazprom»un məqsədi aydındır. Rusiya şirkəti Avropanı mühasirəyə alaraq, köhnə qitəni tam özündən asılı vəziyyətə salmaq istəyir. Avropanı Rusiyanın enerji asılılığından qurtaracaq iki istiqamət mövcuddur. Bunlardan biri Orta Asiya və Azərbaycan istiqamətidirsə, digəri isə Liviya üzərindən Afrika istiqamətidir. Göründüyü kimi, Kreml hər iki istiqamətdə intensiv danışıqlar içindədir. Ancaq Azərbaycan kimi Liviyanın da Rusyanın təklifinə «hə» deməsi problematikdir. Çünki bu ölkə hazırda mövcud müqavilələr əsasında dünya bazarlarına milyardlarla dollar dəyərində neft və qaz ixrac edir. Bu isə Liviyanın Avropa bazarlarında möhkəmlənməsinə münbit şərait yaradır. Liviya Qərb dövlətləriylə münasibətləri normallaşdırmağa başladığı ərəfədə Rusiyanın anti-Avropa planında yer almağa risk etməz. «Qazprom»un (oxu: Rusiyanın) mədəsi doyur, gözü doymur, elə hey udmağa çalışır, açgözlyünün sərhəddi yoxdur. Dünyada «Qazprom»dan da nəhəng şirkətlər mövcuddur. Ancaq bu, o demək deyil ki, həmin şirkətlər çalışdığı sahədə inhisar yaratmağa çalışmalıdırlar. «Qazprom»un məntiqinə görə, tutaq ki, bp şirkəti də bütün Azərbaycan neftini əlinə keçirməliydi. Əksinə, Qərbin iri şirkətləri harda mümkündürsə təkbaşına, bir çox hallarda isə konsorsium şəklində fəaliyyət göstərirlər. Vaxtilə Rusiyada da belə düşünürdülər. Sibirdəki yataqları işlətmək məqsədilə 2003-cü ildə TNK-bp konsorsiumu formalaşdırıldı. O zaman Rusiyanın xarici investisiyalara ehtiyacı var idi. Ancaq elə ki, Rusiyanın gəlirləri kəllə-çarxa qalxdı, TNK-bp şirkətindən bp-ni çölə atmağa girişdilər. Qərb jurnalistləri Rusiya prezidentinə «Siz niyə TNK-bp şirkətiylə bağlı yaranan mübahisəni yoluna qoymursunuz» sualını verdikdə, o, dövlətin özəl şirkətin məsələlərinə qarışmadığını deyir. Ancaq bu qalmaqalın özəl şirkət məsələsi olmadığı çoxlarına bəllidir. Rusiya gəlirlərini heç kimlə bölüşmək istəmir. bizimyol