Bu barədə "New York Times"da yayılan şərh yazısında bildirilib.

İranın Hörmüz boğazı ətrafında ABŞ-la başlatdığı və dörd gün davam edən qarşılıqlı hücumlar silsiləsi əldə olunmuş atəşkəsi təhlükə altına salıb.

Lakin analitiklər bildirirlər ki, Tehran üçün bu addım zəruri hesab olunurdu.

Onların fikrincə, İranın qlobal iqtisadiyyat üçün həyati əhəmiyyət daşıyan bu su yolunda gəmiçiliyi pozmaq imkanına malik olması ölkənin həm danışıqlar masasında, həm də mümkün yeni müharibə şəraitində itirmək istəmədiyi əsas üstünlüklərdən biridir.

Ötən həftə Oman və BMT-nin Beynəlxalq Dəniz Təşkilatı Hörmüz boğazında yalnız Omanın ərazi sularından keçən yeni marşrut müəyyən edib. Bu addım İranın bütün strategiyasının əsas sütunlarından biri olan boğaza nəzarət imkanını zəiflədə bilərdi.

Beynəlxalq Böhran Qrupunun baş analitiki Əli Vaez deyib:

"İstər ən yaxşı, istərsə də ən pis ssenaridə İranın bu rıçağa ehtiyacı var."

Analitiklər bildirirlər ki, İranın ən pis ssenari hesab etdiyi vəziyyətlərdə də Hörmüz boğazı həlledici rol oynayır.

İran rəsmilərinin bir qismi hesab edir ki, Donald Tramp administrasiyası yalnız vaxt qazanmaq məqsədilə Tehranla ilkin razılaşma imzalayıb. Onların fikrincə, Vaşinqton ABŞ-da aralıq seçkilər ərəfəsində iqtisadi gərginliyi azaltmaq, daha sonra isə yenidən hərbi qarşıdurmaya qayıtmaq niyyətində ola bilər.

Belə bir ssenari baş verərsə, İranın Hörmüz boğazında böhran yaratmaq imkanını qoruması yenidən həyati əhəmiyyət daşıyacaq.

 Regional ekspertlərin fikrincə, Tehran məhz ötən həftə Vaşinqtonun belə bir zəiflətmə strategiyası həyata keçirməyə çalışdığından ehtiyat edib.

ABŞ dövlət katibi Marko Rubio Körfəz ölkələrinə səfəri zamanı dəfələrlə bəyan edib ki, Hörmüz boğazında gəmiçilik azadlığı tam bərpa olunacaq.

Bundan dərhal sonra isə Oman və BMT-nin Beynəlxalq Dəniz Təşkilatı İranın ərazi sularından yan keçən yeni keçid marşrutunun yaradıldığını elan ediblər.

İran hakimiyyəti hesab edir ki, Omanın ərazi sularından keçən yeni marşrutlar Vaşinqtonun Tehranla imzaladığı və atəşkəsin əsasını təşkil edən anlaşma memorandumunun beşinci maddəsinə ziddir.

İran rəsmilərinin həmin qeyri-müəyyən ifadələrlə yazılmış sənədə şərhinə görə, bu maddə Hörmüz boğazında təhlükəsiz gəmiçiliyin təmin edilməsini İranın öhdəsinə qoyduğu üçün Tehrana boğaz üzərində nəzarət səlahiyyəti verir.

Sənəddə həmçinin qeyd olunur ki, İran boğazla həmsərhəd olan digər ölkə – Omanla “Hörmüz boğazının gələcək idarə olunması və dəniz xidmətlərinin müəyyənləşdirilməsi” barədə danışıqlar aparmalıdır.

Analitiklərin fikrincə, İranın baxışına görə, Omanın BMT-nin Beynəlxalq Dəniz Təşkilatı ilə birlikdə və Tehranla məsləhətləşmədən təşkil etdiyi yeni marşrut bu müddəanı pozur və buna görə də ona etiraz edilməli idi.

Ekspertlər bildirirlər ki, İranın sülh prosesi davam etdiyi halda belə qarşıdurmanı alovlandırmağa hazır olması ölkənin yeni hakimiyyətinin yanaşması ilə üst-üstə düşür. Onlar həm Vaşinqtonla razılaşma əldə etməyə, həm də lazım gəldikdə onunla müharibəyə getməyə hazır olduqlarını nümayiş etdirmək istəyirlər.

Siyasi analitiklərin əksəriyyəti hesab edir ki, Vaşinqton və Tehran ilkin olaraq nəzərdə tutulmuş 60 günlük danışıqlar müddətini aylarla uzadacaqlar.

Lakin zorakılığın təkrar-təkrar alovlanması onsuz da kövrək olan sülh prosesinin ciddi irəliləyiş olmadan uzanmasına səbəb ola bilər.

Analitiklərin fikrincə, danışıqçılar nə qədər çox vaxtlarını müvəqqəti razılaşmaya yönəlmiş təhdidlərin aradan qaldırılmasına sərf etsələr, münaqişəni tam başa çatdıracaq və nüvə sazişini əhatə edəcək yekun razılaşmanı hazırlamaq üçün bir o qədər az vaxtları qalacaq.

C