Bir vaxtlar regionda ən yaxın strateji əməkdaşlıqlardan birinə malik olan İsrail və Türkiyənin münasibətləri son iki onillikdə getdikcə artan rəqabətə çevrilib. Bu rəqabətin mühüm hissəsi hazırda Suriyada gedir.

Türkiyə 1990-cı illərdə İsraillə geniş hərbi və təhlükəsizlik əməkdaşlığı aparırdı. Lakin Fələstin məsələsi ətrafında fikir ayrılıqlarının artması, xüsusilə 2008-ci ildə Qəzza müharibəsindən sonra iki ölkə arasında münasibətlər tədricən pisləşdi. İsrail qüvvələrinin 2010-cu ildə “Mavi Mərmərə” gəmisinə hücumu və 10 Türkiyə vətəndaşının öldürülməsi bu böhranın əsas dönüş nöqtələrindən biri oldu. İki ölkə sonradan münasibətləri bərpa etsə də, bu yaxınlaşma uzunmüddətli olmadı.

2023-cü ildə Qəzza müharibəsindən sonra fikir ayrılıqları yenidən görünməmiş səviyyəyə çatdı. Türkiyə İsrailin Qəzzadakı hərbi əməliyyatlarına qarşı sərt mövqe tutdu və 2024-cü ildə İsraillə ticarəti dayandırdı.

Bunun qarşılığında İsrail də Türkiyənin, xüsusilə Suriyada regional təsirinin genişlənməsinə narahatlıqla yanaşır.

Suriya İsrail və Türkiyəni niyə qarşı-qarşıya gətirdi?

2024-cü ildə Bəşər Əsəd hakimiyyətinin süqutundan sonra Türkiyə Suriyanın yeni siyasi və təhlükəsizlik strukturunu dəstəkləyən əsas aktorlardan birinə çevrildi və Dəməşqlə müdafiə sahəsində əməkdaşlığını genişləndirdi.

Hazırda Suriya iki ölkə arasında əsas fikir ayrılığı nöqtəsinə çevrilib:

İsrail Türkiyənin Suriyadakı hərbi mövcudluğunun genişlənməsindən narahatdır və bunu özünün şimal sərhədlərində yaranan yeni təhlükəsizlik şəraitinin bir hissəsi kimi qiymətləndirir. Bu çərçivədə İsrail avqustun 18-də Suriyanın şimal-qərbində yerləşən Əbu Zühur aviabazasına zərbə endirib. İsrail bu hücumu Türkiyə qüvvələrinin həmin bazada mümkün yerləşdirilməsinin qarşısını almaq məqsədi daşıyan addım kimi təqdim edib.

Benyamin Netanyahu da hücumdan sonra İsrailin Suriyanın daha cənub bölgələrində Türkiyənin hərbi mövcudluğuna dözməyəcəyini və bunu öz təhlükəsizliyi üçün təhdid hesab etdiyini bildirib.

Türkiyə bu arqumenti rədd edib və İsrailin hücumunu qəbuledilməz adlandırıb. ABŞ da hücumla bağlı xəbərdarlıq edərək bunu “lazımsız eskalasiya” kimi qiymətləndirib.

Artıq yalnız Fələstin məsələsi deyil...

Bu hadisə göstərir ki, İsrail və Türkiyə arasında fikir ayrılıqları artıq yalnız Fələstin məsələsi ilə məhdudlaşmır. Suriyanın gələcəyi, regional təsir və təhlükəsizlik məsələləri də iki ölkə arasında rəqabətin əsas istiqamətlərinə çevrilib.

Türkiyə üçün Suriyanın sabitliyi və cənub sərhədlərinin təhlükəsizliyi birbaşa əhəmiyyət daşıyır və Ankara Dəməşqlə əməkdaşlığını bu siyasətin bir hissəsi kimi qiymətləndirir. İsrail isə Suriyada özünə qarşı təhdid hesab etdiyi hər hansı hərbi strukturun formalaşmasının qarşısını almağa çalışır.

İki ölkə arasında müharibə olacaq?

Bununla belə, iki ölkə arasında gərginliyin artması mütləq birbaşa müharibəyə doğru gedildiyi anlamına gəlmir. Mövcud əlaqə kanalları və ABŞ-nin Türkiyə, İsrail və Suriya arasında arzuolunmaz qarşıdurmaların qarşısını almaq üçün mexanizm yaratmaq cəhdləri göstərir ki, regional aktorlar və Vaşinqton da bu rəqabətin daha geniş qarşıdurmaya çevrilməsi riskindən narahatdır.

Regional baxımdan Suriyada baş verənləri Yaxın Şərqdə güc balansının daha geniş şəkildə dəyişməsinin bir hissəsi kimi qiymətləndirmək olar. Türkiyə və İsrail uzunmüddətli əməkdaşlıq tarixlərinə baxmayaraq, hazırda bir sıra təhlükəsizlik məsələlərində fərqli mövqelərdə dayanırlar.

Gunaz TV
R.G