Abdulla Gülün Moskva səfəri nə vəd edir? Qüdrət Həsənquliyev: "Ankara prinsipial mövqedən çıxış etsə, Rusiya Türkiyə ilə hesablaşmaq məcburiyyətində qalar" Moskvaya səfərinin ilk günü Rusiyanın Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllində aparıcı rola malik olduğunu deyən Türkiyə prezident Abdulla Gül dünən türk mallarının rus gömrüyündən keçməsiylə bağlı çətinliklər yaşanmasından şikayətlənib. Abdulla Gül Federasiya Şurasının sədri Sergey Mironovla görüşdə bildirib ki, son vaxtlar Rusiya gömrüyündəki çətinliklərə görə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi azalır: "Türkiyə hər hansı imtiyaz və üstünlük istəmir. Sadəcə, türk mallarına ümumi gömrük qaydalarının tətbiqini istəyir. Son vaxtlar Türkiyəylə münasibətlərdə neqativ tendensiyanın baş verdiyi qənaətinə gəlmək olur. Mən bu məsələyə diqqət yetirilməsini xahiş edirəm". Ramiz Mikayıloğlu Sergey Mironov öz növbəsində deyib ki, 2008-ci ilin sentyabrında Rusiya və Türkiyə gömrük idarələri arasında gömrük proseduru ilə bağlı protokol imzalanıb. Ancaq noyabrın sonlarında gömrük xidmətlərinin rəhbərlərinin Ankarada keçirilən görüşündə türk tərəfi türk mallarının rus gömrüyündən keçməsində çətinliklərin yarandığı iddiasını irəli sürüblər. Yanvarda baş nazir Rəcəb Tayyib Ərdoğan rusiyalı həmkarı Vladimir Putinə anoloji məzmunda məktub yazıb: "Mən əminəm ki, bütün texniki problemlər iki ölkə arasındakı dostluq əlaqələri ruhunda qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq əsasında həll ediləcək". Federasiya Şurasının sədri Sergey Mironov Rusiya və Türkiyə arasında enerji sahəsindəki əməkdaşlıqdan da danışdıqlarını söyləyib. Onun sözlərinə görə, Rusiya qaz ötürülməsi ilə bağlı üzərinə götürdüyü öhdəliklərin hamısını yerinə yetirir. Hər iki tərəf Türkiyədə rus mədəniyyəti, Rusiyada türk mədəniyyəti ilinin yüksək səviyyədə keçirildiyi qənaətindədir. Sergey Mironov Rusiya mədəniyyətini və dilini öyrənmək üçün türk kitabxanalarının nəzdində rus mədəniyyət mərkəzlərinin yaradılmasını təklif edib. Federasiya Şurasının onu da nəzərə çatdırıb ki, 2008-ci ildə Türkiyəyə 2,5 milyon rus turist gəlib. İki ölkənin illik ticarət dövriyyəsi 30 milyard dollar həcmindədir. Mətbuat konfransında Adulla Gül bəyanlayıb ki, Türkiyə Rusiyanın əsas iqtisadi tərəfdaşlarından biridir: "Rusiya Türkiyənin qaz tələbatının 2/3-ni, neft tələbatının 1/3-ni təmin edir. O, atom energetikası sahəsində gələcəkdə uğurlu əməkdaşlığın ediləcəyinə də inanır. Sergey Mironov da Türkiyədə atom enerji stansiyasının tikilməsində Rusiyanın iştirakına maraqlı olduğunu söyləyib. Sergey Mironov Abdulla Gülə 1920-ci ildə Türkiyədə həlak olmuş general Kutepovun abidəsinin bərpasıyla bağlı da təşəkkürünü çatdırıb. O, Türkiyə prezidentindən xahiş edib ki, general Kutepovun abidəsinə rəsmi status verilsin. Abdulla Gül bu məsələdə xüsusi diqqət yetirələcəyinə söz verib. Abdulla Gülün səfərinə rus mətbuatı da xüsusi diqqət yetirir. Rus mətbuatı yazır ki, Ankara energetika sahəsində əməkdaşlıqda maraqlıdır. Eyni zamanda türklər Kazan və Soçidə beynəlxalq idman komplekslərinin tikintisində iştirak etmək istəyirlər. O da bildirilir ki, əgər 2004-cü ildə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi 11 milyard dollar olubsa, ötən müddətdə 3 dəfə artıb və 2008-ci ildə 33,8 milyard dollara çatıb. Nəticədə Türkiyə Rusiyanın ticarət tərəfdaşları arasında beşinci yerə qalxıb. Türkiyə rus xammalını, xüsusən neft, qaz və metalı alır. Rusiyaya Türkiyədən toxuculuq və kimya məhsulları, maşın, avtobus və ərzaq malları göndərilir. Hazırda Rusiyada türk sərmayəsinin həcmi 7 milyard dollar, rus sərmayəsinin Türkiyədə həcmi 4 milyard dollardır. Türklər üçün rus turistləri də xüsusi əhəmiyyət daşıyır: "Digər tərəfdən, Türkiyə qazın 2/3-ni, neftin 1/3-i Rusiyadan alır. Buna görə Türkiyə Rusiyaya qaz tranzitində Ukraynadan aslılığını zəiflətməkdə kömək etməyə hazırdır. Məsələn, Abdulla Gül ölkəsi üçün artıq Qara dənizin dibiylə çəkilmiş "Mavi axın" kəmərinin əhəmiyyətini vurğulayıb. Türkiyə prezidenti Qara dənizlə "Mavi axın-2" kəmərinin çəkilməsində də israr edir. Bu kəmərlə Türkiyəyə, hətta İsrailə qaz daşınması mümkündür". Rus mətbuatı onu da vurğulayır ki, Türkiyənin Rusiyayla yaxınlaşması, xüsusən hərbi-texniki sahədə əməkdaşlıq Qərbi narahat etməyə bilməz. Çünki Türkiyə NATO-nun vacib oyunçusudur. Ancaq Ankaranın Moskvayla yaxınlaşmasını şərtləndirən nədənlər var. Birincisi, Türkiyəni Avropa Birliyinə buraxmırlar, ikincisi, zamanında Ankara "sovet təhlükəsi" səbəbindən NATO-ya üzv olub. Ancaq indi SSRİ və Varşava bloku yoxdur: "Üçüncüsü, Türkiyə üçün hazırda təhlükə gözlənilməyən bir yerdən gəlir. Bunun üçün ABŞ-a təşəkkür etmək lazımdır. Amerikanın işğalından sonra İraqın mərkəzi hakimiyyəti ölkə ərazisinə nəzarəti itirib. Hazırda Ankara ehtiyatlanır ki, amerikalıların hərəkətləri ölkə daxilində kürd separatizmini alovlandırsın. Son zamanlar Ankara və Vaşinqton arasında fikir ayrılığı o həddə çatıb ki, Türkiyə Cənubi Osetiyadakı müharibə zamanı ABŞ-ın hərbi gəmilərini Qara dənizə buraxmadı". Rus mətbuatı yazır ki, Türkiyəylə Rusiyanın yaxınlaşması Dağlıq Qarabağ probleminin həllinə imkan yarada bilər. Abdula Gülün Rusiyanın Qarabağ münaqişəsinin mümkün həllindəki rolunu xüsusi vurğulaması da bu aspektdən qabardılır: "Türkiyənin siyasi rəhbərliyi ehtiyat edir ki, bu "dondurulmuş" konflikt də "Cənubi Osetiya ssenarisi" ilə hərəkətə gələ bilər. Ankara Bakının müttəfiqidir və ona görə də Azərbaycanın maraqlarını önə sürür". Ancaq Türkiyənin Rusiyayla yaxınlaşmasının Qarabağ probleminin həllinə xidmət göstərəcəyi ehtimalı azdır. BAXCP sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyevin fikrincə, Abdulla Gülün Rusiyaya səfəri Qarabağ probleminin həllinə təsir göstərməyəcək". Onun sözlərinə görə, Azərbaycanın maraqlarının müdafiəsi baxımından son illər Türkiyə daha prinsipial mövqe tuta bilərdi: "Ancaq təəssüf ki, Türkiyə hökuməti bunu etməyib. Regionun nüfuzlu ölkəsi kimi onun mövqeyi daha çox Rusiyanın maraqlarına cavab verir. Öz növbəsində, Rusiya Türkiyəyə lazımdır. Ankara Azərbaycanın maraqlarını müdafiə etmək istəyirsə, bunu öz hərəkətləriylə sübut etməlidir. Etiraf etmək lazımdır ki, Türkiyənin regiondakı rolu sıfıra enib. Amma Ankara prinsipial mövqedən çıxış etsə, Rusiya bu ölkəylə hesablaşmaq məcburiyyətində qalar. Amma Türkiyənin hazırkı siyasəti Dağlıq Qarabağ probleminin həllinə xidmət etmir. Əgər Türkiyənn bəyanatının arxasında real hərəkət dayanmırsa, elə bir əhəmiyyət daşımır. Mənim fikrimcə, Abdulla Gülün Rusiyaya səfəri adi rəsmi səfərdir və Dağlıq Qarabağ probleminin həlliylə heç bir əlaqəsi yoxdur".