TÜRKİYƏ “NABUKKO” LAYİHƏSİNİ TƏHLÜKƏYƏ SOXDU İlham Şaban: “Rəsmi Ankara bu məsələdə siyasi maraqlarını ortaya qoyur” Rusiya və Ukrayna arasında davam edən qaz çəkişməsi Avropanın diqqətini yenidən “Nabukko” layihəsinə yönəltsə də, prosesdə iştirak edən bir sıra ölkələr geri çəkilməkdədir. Belə ki, Türkiyənin baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan layihənin iqtisadi cəhətdən məqsədəuyğun olmasına şübhə ilə yanaşdığını deyib. O bildirib ki, ölkəsinin Avropa Birliyinə daxil olması yönündə danışıqlar bərpa edilməsə, Ankara “Nabukko” qaz kəmərinin tikintisində iştirakı məsələsinə yenidən baxacaq. Nazirin sözlərinə görə, planlaşdırılan həcm ixracatçı ölkələrlə razılaşdırılmadığından layihənin uğur qazanacağı şübhəlidir. Bu arada RLDP sədri Vladimir Jirinovski də Rusiyanın “Nabukko” kəmərinin reallaşmasına imkan verməyəcəyini deyib. “Bu, xam xəyaldır. Lazım gəlsə, Qafqazı gəbərdəcəyik, Türkiyə, İsrail, İran, kim bizə qarşı çıxsa, hamısı gəbərəcək” deyən V.Jirinovski bildirib ki, Rusiyanın Qara və Baltik dənizinin dibi ilə qaz kəməri çəkmək imkanı var. Belə olan halda Ukrayna və Polşa kənarda qalacaq. Qeyd edək ki, “Nabukko” qaz kəməri Rusiyanın “Cənub axını” layihəsinə alternativi sayılır. 12 milyard dollarlıq bu layihənin 2013-cü ildə işə salınacağı gözlənilir. Kəmər Türkiyə və Balkan ölkələrindən keçməklə Avstriyaya kimi uzanmalıdır. Boru vasitəsilə ildə 30 milyard kubmetr qaz ötürülməsi nəzərdə tutulub. Nəzərə çatdıraq ki, planlaşdırılan həcm ixracatçı ölkələrlə razılaşdırılmayıb. Ümumiyyətlə, kəmərə vurmaq üçün yetərli qaz mənbəsi hələ tapılmayıb. Rəsmi Bakı da layihənin reallaşmasına əvvəlki kimi maraq göstərmir. Hətta bir müddət əvvəl Azərbaycanın sənaye və energetika naziri Natiq Əliyev “Nabukko”nun çox mürəkkəb layihə olduğunu bildirmişdi. Demişdi ki, çoxsaylı problemləri, faktorları var ki, mütləq həll edilməlidir. Siyasi, iqtisadi, kommersiya, maliyyə, texniki və texnoloji faktorlar nəzərə alınmalıdır. O, həmçinin “Nabukko”nun yalnız Azərbaycanın imkanları hesabına reallaşmasının mümkün olmadığını söyləyib. Nazir qeyd edib ki, bunun üçün mütləq Orta Asiya, o cümlədən Qazaxıstan və Türkmənistan qazı lazımdır. Bu isə yeni problemlər ortaya çıxarır. Çünki hər iki dövlət qazını Rusiya üzərindən Avropaya çatdırır. Ona görə də “Nabukko” mövcud layihə deyil, nəzərdə tutulan layihədir. Dünyada baş verən iqtisadi və maliyyə böhranı bu layihəni daha da çətinləşdirib. Neft Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri İlham Şaban hesab edir ki, Türkiyənin baş nazirinin bəyanatı müəmmalı idi: “Görünür, Türkiyə siyasi maraqlarını (Şimali Kipr, Avropa Birliyinə üzvlük və sair məsələlər) önə çəkir. Rəsmi Ankara belə bəyanat verməklə Avropaya bağlayacaq telləri yavaş-yavaş özündən qoparır. Bunun Türkiyə üçün nikbin sonluqla başa çatacağını görmürəm”. Rəsmi Ankaranın atdığı son addımları xarakterizə edən İ.Şaban “görünür, Türkiyə daha çox Kremlə meyl edir” deyə bildirdi: “Belə olan halda Avropa üçün ”Nabukko" ölüm-qalım layihəsi deyil. Avropaya Şimali və hətta Mərkəzi Afrikadan sıxılmış qazı ixrac etmək daha sərfəlidir". V.Jirinovskinin hədələrinə gəlincə, ekspert deyir ki, rəsmi Kreml həmişə kəmərin reallaşmasına qarşı olub. Bunu gizlətməyib: “Layihə Avropa bazarının kommersiya riskinin paylanmasına xidmət edir. Moskva müxtəlif alternativ layihələrlə bu proyekti əngəlləməyə çalışır. Bu məqsədlə bir müddət əvvəl Rusiya, Qazaxıstan və Türkmənistan arasında böyük bir saziş imzalandı. Həmin saziş Türkmən və Qazaxıstan qazının Rusiya ərazisindən keçməklə Avropaya nəqlini nəzərdə tutur”. LEYLA