Avropa Birliyi sarsılır?! Bu nüfuzlu qurumun çökə biləcəyi ilə bağlı ehtimallar artmağa başlayıb Avropa Birliyi çətin durumdadır. Belə ki, bu nüfuzlu beynəlxalq qurumda vəziyyət ağırlaşmağa başlayıb. Hər halda, indi Avropa Birliyinin öz əvvəlki əzəmətini qoruyub saxladığını iddia etmək çox çətindir. Ən azından ona görə ki, Avropa Birliyinin üzləşdiyi xoşagəlməz situsiyanın hər ötən gün daha tünd rənglər almaqda olduğu açıq-aşkar müşahidə edilir. Ona görə də, bu nəhəng beynəlxalq qurumun qarşıya qoyduğu hədəflərə yaxın vaxtlarda çata biləcəyi hazırda o qədər də inandırıcı görünmür. Bu baxımdan, Avropa Birliyinin ideoloqlarının və strateqlərinin sözügedən qurumun gələcək taleyi ilə bağlı ciddi narahatlıq keçirtməsi qətiyyən təəccüblü deyil. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Avropa Birliyinin yaradılmasında və mövcudluğunda əsasən, iki önəmli faktor xüsusi rola malikdir. Onlardan birincisi, iqtisadi faktordur. Belə ki, Avropa Birliyinin yaradılmasında və fəaliyyətində iqtisadi məsələlər ətrafında daha əlverişli əməkdaşlıq, eləcə də yardımlaşma imkanlarının qazanılması niyyətləri əhəmiyyətli yer tutur. Xatırladaq ki, ötən əsrin 70-ci illərində bu qurumun əsası qoyularkən üzv dövlətlər gömrük sahəsində əməkdaşlığa xüsusi önəm verirdilər. Yəni, əsas hədəflərdən biri ilk növbədə üzv dövlətlər arasında daha sadə gömrük şərtləri əsasında ticarət əlaqələrinin qurulmasından ibarətiydi. Və cəmisi altı dövlətin təmsilçiliyi ilə məhdudlaşırdı. Ancaq sonralar, daha dəqiq desək, ötən əsrin axırlarına doğru Avropa Birliyi daha geniş tərkibli beynəlxalq quruma çevrilməyə başladı. Avropa Birliyinin belə sürətlə genişlənməsindəsə, ilk növbədə kömrük sahəsiylə məhdudlaşan əməkdaşlıq hədəflərinə iqtisadiyyatın bütün sahələrinin də daxil olunması xüsusi rol oynadı. Çünki Avropa Birliyinin ideoloqları bu qurumun əksər inkişaf etmiş Qərb dövlətlərinin maraqlarına cavab verən fəaliyyət hədəflərini müəyyənləşdirməyi bacardılar. Nəticədə, Avropa Birliyi öz üzvləri arasında vahid valyuta, şəffaf sərhədlər, ortaq vətəndaşlıq kimi önəmli məsələlər öz həllini tapdı. Və hətta Avropa Birliyinin nəhəng konfederativ dövlətə çevrilmə imkanları belə, açılmağa başladı. Hər halda, bu qurumun vahid Konstitusiyasının hazırlanması və vahid ordusunun yaradılması kimi ideyaların gündəmə gətirilməsi belə düşünməyə tamamilə əsas verir. Avropa Birliyinin yaradılmasında və mövcudluğunda xüsusi önəm daşıyan ikinci faktorsa, heç şübhəsiz ki, xristian təəssübkeşliyi ilə bağlıdır. Belə ki, bu qurumun üzvlərinin hamısı xristian dövlətləridir. Və Avropa qitəsinə aid edilən müsəlman mənşəli ölkələr bu qurumdan kənarda saxlanmaqdadır. Hətta Qərb dünyasının güvəndiyi əsas hərbi-siyasi təşkilat sayılan NATO-nun aparıcı dövlətlərindən sayılan nəhəng Türkiyə belə, Avropa Birliyinə yaxın buraxılmır. Halbuki rəsmi Ankaranın Türkiyənin bu quruma üzv qəbul edilməsi üçün Avropa Birliyinə ünvanladığı rəsmi müraciətin təqdim olunmasından 30 ilə yaxın vaxt keçib. Buna baxmayaraq, Avropa Birliyinin siyasi rəhbərliyi hər dəfə müxtəlif bəhanələrlə Türkiyənin bu qurumun üzvləri sırasına qatılmasının qarşısını almaqda davam edir. Bu müddət ərzindəsə, Avropa Birliyinə onlarla ölkə üzv qəbul olunub. Hətta keçmiş sosialist məkanından yenicə xilas olmuş və bütün sahələr üzrə inkişaf baxımından, Türkiyədən müqayisə edilməyəcək səviyyədə geri qalan Şərqi Avropa dövlətləri də artıq bu qurumun tərkibində özlərinə yer edə biliblər. Bu isə, Avropa Bimrliyinin xristian təəssübkeşliyi əsasında formalaşdırılmış qurum olduğunu birmənalı şəkildə təsdiqləyir. Ancaq son vaxtlar Avropa Birliyi daxilində də müəyyən problemlərin ortaya çıxmağa başladığı açıq-aşkar nəzərə çarpmaqdadır. Xüsusilə də, üzv dövlətlər arasında qarşılıqlı münasibətlərdə ziddiyyətlərin olduğu sezilir. Hətta Avropa Birliyində rəhbərliyin dəyişməsi də bu qurum daxilində narazılıqlara yol açıb. Belə ki, bu quruma rəhbərliyi Yunanıstandan qəbul etmiş Çexiyanın bəzi davranışları Avropa Birliyi daxilində qalmaqal yaradıb. Çünki Çexiya öz altıaylıq liderlik səlahiyyətlərini Yunanıstandan qəbul etmək ərəfəsində Avropa Birliyinə üzv olan 27 dövlətin hər birisini uyğun xarakterdə simvollaşdıran emblem hazırlayıb. Həmin emblemdə hətta bəzi Avropa Birliyi üzvləri ən kobud şəkildə təhqir edilib. Bu isə, Avropa Birliyinin digər üzvləri arasında kifayət qədər ciddi narazılıq yaradıb. Maraqlıdır ki, hazırda Avropa Birliyində əsasən, Çexiyanın öz müttəfiqlərinə "sürpriz"i xüsusi müzakirə mövzusuna çevrilib. Hətta bu qurumun bəzi üzvləri etirazlarını Çexiyaya rəsmi şəkildə bildirməkdən də özlərini saxlaya bilməyiblər. Halbuki hazırda Avropa Birliyinin bundan da önəmli problemlərinin mövcud olması qətiyyən şübhə doğurmur. Məsələ ondadır ki, indi dünyada qlobal maliyyə böhranı hökm sürməkdədir. Və bu qlobal maliyyə böhranı Avropa Birliyinə də öz mənfi təsirlərini göstərməyə başlayıb. Hər halda, bu quruma üzv olan bəzi inkişaf etmiş dövlətlərin iqtisadiyyatlarında sarsıntıların yaşanması açıq-aşkar nəzərə çarpır. Hətta onlardan bəziləri iqtisadiyyatın inkişafdan dayanaraq çökmə mərhələsinə qədəm qoyması təhlükəsiylə üzləşiblər. Və həmin dövlətlər bu çöküş prosesinin qarşısını almaqda açıq-aşkar çətinlik çəkirlər. Xüsusilə də, Avropanın nəhəng və əzəmətli bank sistemi dağılma prosesiylə üzləşib. Ona görə də, son vaxtlar Avropa Birliyi dövlətləri əsasən, bank sistemini dağılma prosesindən xilas etmək məqsədilə bütün mümkün imkanlardan yararlanmaq məcburiyyətində qalıblar. Düzdür, bu dövlətlər öz ehtiyat fondlarından bankların iflasdan yayındırılması üçün iriməbləğli maliyyə vəsaitləri ayırırlar. Ancaq buna baxmayaraq, hələlik həmin vəsaitlər mövcud situasiyanın stabilləşməsinə münbit şərait yaratmayıb. Əksinə, çöküş və dağılma prosesi daha da dərinləşməkdə davam edir. Avropa Birliyi isə, indiki qlobal maliyyə böhranı şəraitində əvvəllər olduğu kimi öz üzvlərinə yardım göstərə bilmir. Bu isə, istər-istəməz avro məkanına sarsıdıcı zərbələr vurmaqda davam edir. Təbii ki, bütün bunlar Avropa Birliyinin özünün ən ağır dönəmlərini yaşadığını göstərir. Düzdür, bəzi ekspertlər Avropa Birliyinin bu böhrandan hər halda çıxa biləcəyinə yönəlik ehtimallar irəli sürürlər. Ancaq onlarla yanaşı, Avropa Birliyinin gələcək taleyi ilə bağlı pessimist mülahizələr irəli sürənlər də kifayət qədərdir. Bununla, belə həmin ehtimal və mülvahizələrdən hansıların doğru çıxa biləcəyini indidən müəyyənləşdirmək qətiyyən mümkün deyil. Elçin XALİDBƏYLİ