Qlobal iqtisadi böhran şiddətlənir Vüqar Bayramov: "İlin ikinci yarısında qiymətlərin bahalaşması, infilyasiya səviyyəsinin artmasıyla ikinci mərhələ başlanacaq" ABŞ-ın yeni prezidenti pessimist danışıb. Ötən gün George Mason Universitetində çıxış edən Barak Obama çıxış edərək bildirib ki, iqtisadiyyat üçün yeni qaydalar və dayanıqlı maliyyə sistemi tətbiq olunmalıdır, əks təqdirdə iqtisadi durğunluq illərlə davam edəcək: "Hazırda getdiyimiz yolun dəyişdirilməsinin gec olduğunu düşünmürəm. Ancaq təcili tədbirlər görməsək, gec olacaq. İşcizliklə bağlı göstəricilər ikirəqəmli olacaq". Barak Obama 775 milyard dollarlıq bir paketi həyata keçirməyi zəruri sayır. Bu paket vergi endirimlərini, yeni yaşayış sığıncaqlarının, körpü və məktəblərin tikintisini, eyni zamanda yenilənə bilən enerji növlərinin istehsalını nəzərdə tutur. Ramiz Mikayıloğlu Optimistlər 2010, pessimistlər 2012-ci ili göstərirlər Məsələ ilə bağlı fikirlərini öyrəndiyimiz iqtisadçı ekspert Vüqar Bayramov deyir ki, iqtisadi böhran başlanan zaman onun 2009-cu ilin birinci rübündə başa çatacağı ilə bağlı ilkin proqnozlar özünü doğrultmur. Artıq ən yaxşı proqnozlarda böhranın 2010-cu ilin əvvəllərində başa çatacağı qeyd olunur. Bu da o deməkdir ki, 2009-cu ildə qlobal maliyyə böhranı davam edəcək. Amma 2010-cu ilin əvvəllərində böhranın başa çatacağıyla bağlı proqnozların irəli sürülməsinə baxmayaraq, prosesin 2012-ci ilə qədər də davam edə biləcəyini düşünənlər var. Arqument o göstərilir ki, böhranın vurduğu ziyanların dairəsi olduqca genişdir. Kifayət qədər tanınmış şirkətlər müflisləşiblər. Tək ABŞ-da böhranın başlanğıcında bir maliyyə qurumunun itkisi 4,3 trilyona çatıb. Bu da ABŞ-ın federal büdcəsindən çoxdur. Böhran davam etdikcə həm ABŞ, həm də digər ölkələrdə müflisləşən müəssisələrin sayı artır. Eyni zamanda tək səhmlərin qiyməti azalmır, istehsalın səviyyəsinin də kəskin azalması müşahidə olunur. Bu azalmalar yaxın bir neçə aydan sonra özünü daha çox biruzə verəcək. Çünki böhran dünya bazarında qiymətlərin aşağı enməsinə səbəb olsa da, bu, uzaq olmayan gələcəkdə qiymətlərin artmasına gətirib çıxara bilər. Problem ondadır ki, qlobal maliyyə böhranı başladıqdan sonra bir sıra şirkətlər, hətta "General Motors", "Ford" kimi avtomobil şirkətlərinin, ərzaq istehsalıyla məşğul olan firmaların səhmlərinin dəyəri aşağı düşüb. Onlar da işçilərinin bir qismini ixtisara salmaq məcburiyyətində qalıblar. Üç aydan sonra kəskin bahalaşma gözlənir Bu ixtisarlar və itkilər həmin şirkətləri məcbur edib ki, qiymətləri aşağı salmaqla nəğd vəsaitlərin cəlb edilməsini artırsınlar. Ekspertə görə, bu gün dünyada məhsulların qiymətinin aşağı düşməsi sadəcə, bu gün müflisləşməkdən qaçmaq istəyən şirkətlərin öz ehtiyatlarını bazara çıxarmalarıyla bağlıdır. Güman olunur ki, apreldən başlayaraq aparıcı şirkətlərin malik olduqları ehtiyatların satışı başa çatacaq. Apreldən şirkətlər bazara real olaraq istehsal etdikləri məhsulları çıxaracaqlar. Tək ABŞ və Avropada deyil, hətta Asiyanın sənayeləşmiş ölkələrində də iqtisadi artım problemi var. Son on beş ildə Avropanın yalnız iqtisadi artım müşahidə olunan İslandiya kimi ölkələrində günümüzdə məhsul istehsalı əvvəlki dövrlərlə müqayisədə azalır. Bütün bunlar da bir neçə aydan sonra dünya bazarına təsir göstərəcək. Təklif olunan məhsulların azlığı dünya bazarında qiymətlərin qalxmasına gətirib çıxaracaq. Beləliklə, 2009-cu ildə qlobal maliyyə böhranının qiymətlərin aşağı düşməsiylə müşahidə edilən birinci mərhələsi başa çatacaq. Böhran ilin ikinci yarısından ikinci mərhələyə-qiymət artımları, infilyasiya səviyyəsinin yüksəlməsi, bir sıra müəssisələrin müflisləşməsi mərhələsinə qədəm qoyacaq. Vüqar Bayramov hesab edir ki, qlobal iqtisadi böhranın nə vaxt başa çatacağıyla bağlı dəqiq proqnoz vermək də çox çətindir, çünki itkilərin dairəsi genişlənir. Əvvəllər düşünülürdüsə ki, böhran yalnız maliyyə sektorundakı qurumlara təsir göstərəcək, ancaq reallıq göstərir ki, istehsal və istehsalla məşğul olmayan şirkətlərə də çox neqativ təsir etməkdədir. Məsələn, bu gün ABŞ-ın 8 aparıcı şirkətləri böhran başlayandan sonra öz aktivlərini 30 faiz itiriblər. Bunun özü çox böyük rəqəmdir. İri şirkətlərin aktivlərini itirmələri dünya iqtisadiyyatına neqativ təsir göstərir: "Ən yaxşı halda 2009-cu ilin sonlarından böhranın səngiməsi və 2010-cu ildə böhranın itkilərinin aradan qaldırılması gözlənir". Neftə tələbatın azalması, qiymətlərin aşağı düşməsi qaçılmazdır Vüqar Bayramov bu gün ABŞ və bir sıra Avropa ölkələrində müəyyən qədər stabillik görüntüsünün olduğunu söylədi. Amma bu, dünya bazarında baş verən qiymət azalmalarının yaratdığı mif kimi xarakterizə edilə bilər. Çünki dünya bazarında qiymətlərin azalmasının müşahidə olunmasıyla yanaşı, məhz Avropa Birliyi və ABŞ-da müflisləşən şirkətlərin sayının artması danılmazdır. Bütün bunlar da 2009-cu ilin böhran ili olacağını söyləməyə əsas verir və bu il böhrandan çıxmaq mümkün deyil. Digər tərəfdən, nəzərə alınsa ki, hazırkı qlobal maliyyə böhranı son yüz ilin ən böyük böhranıdır, təbii ki, bundan qısa müddətdə çıxmaq mümkün deyil. İndi qlobal maliyyə böhranı keçən əsrin 90-cı illərindəki iqtisadi böhranından daha ağır sayılırsa, keçən əsrdə bunun üçün illər lazım olubsa, güman edilmir ki, indiki çətin vəziyyətdən bir neçə aya can qurtarmaq mümkün olacaq. Onun sözlərinə görə, böhranın uzanması nəinki inkişaf etmiş, hətta inkişaf etməkdə olan ölkələr, o cümlədən Azərbaycan üçün də neqativ təsirlərə malikdir. Əvvala, böhran qaldıqca neftə tələbat azalır. Təlabat azalanda da qiymətlər aşağı enir. Baxmayaraq ki, İsrailin Qəzzaya hücumu neftin dünya bazarında qiymətinin qalxmasına yol açıb, bu, iqtisadi amillərlə sığortalanmayıb. Həm də neftin bir barrelini büdcədə 70 dollardan nəzərdə tutan Azərbaycan hökuməti üçün 50 dollar belə heç də uğurlu rəqəm deyil. Yaxın gələcəkdə siyasi amillər aradan çıxarsa, o halda neftin qiymətində azalmalar baş verə bilər. Bu da Azərbaycanın maraqlarına uyğun deyil. Maliyyə sektorumuz çökür, Rusiyadan göndərilən vəsaitlər azalır İqtisadçı ekspert dedi ki, qlobal maliyyə böhranı xüsusən Azərbaycanın maliyyə qurumlarının, kommersiya banklarının xaricdən borc, kredit cəlb etmək imkanlarını məhdudlaşdırır, yaxud sıfra endirir. Banklarımız üçün xaricdən vəsait cəlbi olduqca əhəmiyyətlidir. Digər tərəfdən, neft bir kənara qoyulsa, Milli Bankın məlumatına görə, ümumdaxili məhsulun (ÜDM) 70 faizi maliyyə-bank sektorunun payına düşür. Əgər bankların kredit vermək imkanları məhdudlaşırsa, bu, tikinti və digər sektorlarda da durğunluğa gətirib çıxarır. O da nəzərə alınmalıdır ki, qlobal maliyyə böhranı 2 milyon civarında soydaşımızın çalışdığı, işlədiyi qonşu Rusiyanın iqtisadiyyatına da ciddi təsir göstərir. Maliyyə böhranın başlamasından keçən dövr ərzində bu ölkə DM-nin 10 faizini itirib. Əhalinin alıcılıq qabiliyyəti də kəskin aşağı düşür: "Rusiya iqtisadiyyatının Azərbaycanın sosial vəziyyəti üçün olduqca böyük əhəmiyyəti var. Yuxarıda da dediyim kimi, 2 milyon civarında insan bu ölkəyə iş üçün gedib. Həmyerlilərimizin Rusiyadan Azərbaycana göndərdikləri vəsaitlərin həcmi heç də az deyil. Əgər müxtəlif mənbələr il ərzində Azərbaycana 3 milyard, Rusiyanın rəsmi orqanları 1 milyard dollardan artıq vəsaitin göndərildiyini bildirirlərsə, söhbət istənilən halda milyarddan, iri puldan gedir. Böhran nəticəsində həmyerlilərimizin öz ailələrinə, ölkəyə göndərdikləri vəsaitlərin də azalması müşahidə olunacaq. Bu da bütün hallarda sosial baxımdan arzuedilən deyil. Ona görə də böhranın uzanması həm Azərbaycanın iqtisadiyyatına, həm də bütövlükdə əhalinin sosial vəziyyətinə neqativ təsir göstərir".