Bu vaxta qədər olan insanlıq tarixində bu günkü qədər qul olmamışdı I Hissə İnsan haqlarının Amerikalı tədqiqatçısı E. Benjamin Skinner ilə Velt Onlinenin müsahibəsi. ( Haytidə bir qızın qiyməti 50 dollar, Hindistanda isə qulluq nəsildən - nəslə borc əsasında davam tapır. Bütün bunlar bir il vaxt sərf edib, dünyanın qul bazarlarını başdan - başa gəzmiş Amerikalı, insan haqları tədqiqatçısı, jurnalist E.B. Skinnerin dedikləridi. E. Benjamin Skinner V.O.: Portuqaliyalı futbolçu Kristiano Ronaldo bu yayda demişdi: "Mən yeni növ sayılan qulam." Siz bu fikirlə razılaşırsınız? E.B.S. : Bu cənabın Manchester Uniteddin futbol komandasında nə qədər gəliri var? Hər həftə təqribən 25 min dollar. Belədirmi? V.O.: Onun səkkiz bərabəri qədər. E.B.S.: Mənim nəzərimcə heç bir maneə yoxdur, hər bir kəs məzəli söz deyə bilər. Lakin gərək bilək ki, bəzi vaxt kəlmələri yersiz işlətmək, bais olar milyonlarla insanın çəkdiyi dərd və əzab əhəmiyyətdiz nəzərə gələr. Buradan mənim məqsədim ancaq o adamlar deyillər ki, gəlirləri çox azdı və istismar olunurlar. Əslində mən həqiqi qullardan danışıram. V.O.: Və sizin məqsədiniz? E.B.S.: Məqsədim o adamlardır ki, aldatmaqla, zorakılığa hədələnməklə məcbur olurlar müəyyən işləri görələr və onların aldığı gəlir ancaq onların diri qalmağına kifayət edir. V.O.: O, adamlar ki, həqiqi mənada qul vəziyyətində yaşayırlar, onların sayları nə qədərdir? E. B.S.: Qəbul olunan statistik məlumatlara əsaslansaq, ən azı12 milyondur. Bu rəqəm dünyanın icbari iş təşkilatından (İLO ) əldə olunub. Amma digər yüksək səviyyəli mütəxəsislər dünyada olan qulların sayını 27 milyon hesab edirlər. Hər halda bir şeydə şübhəniz olmasın. O da bundan ibarətdir ki, bu vaxta qədər olan insanlıq tarixində bu günkü qədər qul olmamışdır. V.O.: Bu məlumat qətidir? E. B.S.: Bəli, bunu da artırım ki, əgər qulların sayın indiki dünyada cəmiyyətin sayı ilə nəzərə alsaq, əgər keçmişlə müqayisə etsək, burdan belə nəticə ala bilərik ki, qulların sayı azalıb. Amma ümumi halda gərək verilən statistik məlumatın barəsində ehtiyatlı olaq. Misal üçün, Dehli iqtidarı Hindistanda qulların sayın rəsmi halda 200 min elan edib. Amma Tamil Nado əyaləti qulların sayın 2 milyon bilir. Nəzərimcə düzgün statistiklər Hindistanda qulların sayın ən azı 2 milyon bilirlər. V.O.: Bu insanlar hansı işləri görməyə məcburdular? E.B.S.: O, onların yaşadığı yerə bağlıdır. Əksər halda ev işlərin görürlər, ya da misal üçün cinsi rabitədə onlardan istifadə olunur. Bu barədə Haytidə qul uşaqlardan, Sudanda qul olunmuş azlıqlardan misal çəkmək olar. Hindistanda vəziyyət bundan da gərgindir. Orada qulluq irsidir və bir neçə nəsil bundan qabaq borc götürülmüş pulu bu gün yaşayan insan ödəmək üçün qul kimi işə götürülür. Mən Gonooda bir daşkəsən fabrikasında bir nəfərlə tanış oldum, o və onun ailəsi gündə 14 saat daş kəsirdilər. Onun babası vaxtı ilə qızına cehiz üçün 62 Amerika senti borc eləyibmiş. Bu bais olub ki, üç nəsil, yəni üç qul sahibi dəyişilsə də, lakin bu fərdin özü və ailəsi hələ də qul vəziyyətində yaşamağa məcburdular. Hindistanda 1976 - cı ildə qulluq borc əsasında qeyri - qanuni sayılır. Amma qulluğun davam tapması mənə mənfi təsir bağışlayır. Otarpratş və ya Bihar kəndlərində siz görürsünüz ki, kənd sakinləri birlikdə qul kimi çalışırlar. V.O.: Birinci dünya müharibəsi başa çatandan sonra, qulluğa son qoymaq üçün çox saylı müqavilələr və qətnamələr imzalanıb. O cümlədən, İnsan Haqları Bəyanaməsi 1948 - ci ildə. İyirmi yeddi il bundan qabaq Muritani son ölkə idi ki, qulluğu yasaq etdi. Sizin nəzərinizcə bu sənədlər ancaq kağızı heyif eləməkdir? E.B.S.: Xeyir! Qanunlar çox əhəmiyyət daşıyır. Çünki onlar dövlətlərin vəzifələrin şərh edirlər. Amma biz onlara kafi qədər inana bilmirik. ABŞ - da ya Almaniyada inanmalı demokratik idarə sistemləri var. Ona görə də, gərək oralar da diqqətli ola ki, ticarət şirkətləri hansı məhsul ki, qulluğun nəticəsidi, onların zəncirvari firmalarına gəlib çıxmasına. Və ya gəlib çıxarsa, satışına icazə verməsinlər. Hamımız gərək qulluğu məhv etmək üçün mütərəqqi, müsbət planları olan mədəni ictimaiyyətin təmsilçilərin müdafiə edək. V.O. : Misal üçün? E.B.S.: Nümunəsi bəzi təşkilatlar, məsələn Qulları azad edin ( Free The Slaves ) təşkilatıdır. Bu təşkilat üzvləri ancaq qulların azadlığına çalışmır, həmçinin, o, adamlar ki, qulluqdan azad olublar, onlara insan haqlarını izah edirlər və onların hər hansı bir peşəyə sahib olmasına və borc alıb özünə bir yeni yaşayış düzəltməsinə imkan yaradırlar. V.O.: Birinci görüşdüyünüz qul kim idi? E.B.S.: Onun adı Muxtardır və o, Muritanidə qul kimi yaşayırdı. 15 il bundan qabaq müvəffəq oldu qaçsın əvvəl Senqala, sonra Libiya gedib və orada tibb sahəsi üzrə təhsil alıb. Mən onu New york gördüm, o, orada qulluğa zidd olan bir təşkilatı idarə edir. Onun şəxsiyyəti təmasda olduğu adamın üzərinə çox böyük təsir qoyur. Onun insanlığını zorla ondan almışdırlar, amma buna baxmayaraq, o müvəffəq olmuşdur qaça və hətta özünə bir yeni yaşayış yarada. Hələ üstəlik digər qulların azadlığı üçün də mübarizə edə. O, mənim yadıma Feredrik Doqlası salır. V.O.: Məqsədiniz Amerikalı tanınmış qul idi ki, qulluğun ləğvinə çalışırdı? E. B.S.: Bəli! Müxtar mənə aydınlaşdırdı ki, qulluğu təhamül etmək bir insana nə qədər çətindir. Hətta, qulluq dövründən sonra da onun qarşısında böyük problemlər olur. Bu da ondan ibarətdir ki, keçmişdə olmuş qulun zehni ondan azad olmur. Qandi demişdir: "O ləhzə ki, bir qul qərara gəlir qul olmasın, elə o zaman da onun zəncirləri qırılır." Amma mənim inancıma görə, milyonlarla qula qulluqdan qurtarmaq rahat iş deyil. V.O.: Nə səbəb olur ki, qulların azadlığını çətinləşdirir? E. B.S.: Misal üçün Gonooda daşkəsən fabrikasında görüşdüyüm adamı nəzərə alın. Bir müddət bundan əvvəl onun sahibi bir cinayətlə bağlı məcbur olmuşdu gizlin yaşasın. Mən fabrikada qul kimi çalışan adamdan soruşdum: "Nə üçün fürsətdən istifadə edib qaçmırsan? " O, mənə cavab verdi: "Hara qaçım? Nə yeyim? Mən həyatımboyu qul kimi yaşamışam və bu taley mənim uşaqlarımı da gözləyir." XX əsrin başlanğıcında ABŞ - da da qullar öz azadlığı ilə bağlı buna oxşar cavablar verirmişlər. O zaman ki, onlara deyilirmiş: "İndi siz azadsınız!" Lakin onların başqa cür yaşamaq haqqında təsəvvürləri yox imiş. Onlar qulların ikinci və üçüncü nəsilləri sayılırdılar ki, böyük əkin sahələrində işləyirdilər. Onların kimliyi məhv olub, aradan getmişdir. Onlar bilmirdilər ayaq üstə necə durub, gələcək yaşayışlarına necə davam edələr. Onlar heç bir sahədə təlim görməmişdirlər. Bankdan borc alma imkanları yox idi və öz insani haqların tanımırdılar. V.O. : Yeni qullar qədim qullarla nə ilə fərqlənirlər? E. B.S.: Qulluq rəsmən hər yerdə yasaqlandığı üçün, indi adamları aldatmaqla qul edirlər. Qul sahibləri Qərb ölkələrində yaxşı yaşayış vədəsi verirlər və ya balaca borclar verib, əvəzində yüksək faiz qoyurlar. Ardı var. Tərcümə edənlər: Babək Azəri və Eluca Atalı