Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinə fərqli baxışlar Novella Cəfəroğlu: "Türkiyə- Azərbaycan münasibətlərinin yüksək olduğu dövrdə ortada "erməni oyunu" olmamalıdır" Sərdar Cəlaloğlu: "Ermənilərin düşüncəsində Qarabağla bağlı dəyişiklik yarandıqca, Azərbaycanla Türkiyə İrəvanla inteqrasiya meyllərini gücləndirməlidir" Türkiyə-Ermənistan münasibətləri maraqlı, amma təhlükəli keçid mərhələsindədir və bununla bağlı gedən proseslər Ermənistanda və Avropada ciddi müzakirə mövzusu olaraq qalmaqda davam edir. İrəvanın Ankaraya elektrik enerjisi satacağı, Ankaranın da Ermənistana hava məkanını açacağı bildirilir. Son vaxtlar bu iki dövlət arasında diplomatik münasibətlərin qurulması istiqamətində ciddi işlər görülür. Türklərin bu işdə favorit rol oynaması və ermənilərlə intensiv əlaqələrin qurulmasında xalq diplomatiyasını da işə salması maraqlı məqamdır. Əvvəlcə Türkiyənin irəli sürdüyü Qafqazda Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq ideyasına qoşulacağını və region ölkələri ilə normal münasibətlər quracağını deyən rəsmi İrəvan sonradan destruktiv fəaliyyətindən də qalmadığını göstərdi. Tural Bədnam qonşumuzun Qarabağ və uydurma soyqırım iddialarından geri çəkilməməsinin fonunda qardaş ölkənin Ermənistanla sıx əlaqələr qurmağa çalışması başadüşülən deyil. Türkiyə-Ermənistan münasibətləri Azərbaycan ictimaiyyətində də əsas müzakirə obyektinə çevrilib. Dilarə Əliyeva adına Qadın Hüquqlarının Müdafiə Cəmiyyətinin sədri Novella Cəfəroğlu Ankaranın İrəvanla yaxınlaşmağa meyl etməsini Türkiyənin daxili siyasəti olduğunu bildirdi. Onun sözlərinə görə, Türkiyə Avropa Birliyinə qoşulmaq yolunda yeganə maneəni Ermənistanla olan soyuq münasibətlərdə görür. Amma ermənilərin uydurma soyqırım iddiasından əl çəkməmələri də qardaş ölkənin İrəvanla münasibətləri düzəltmək cəhdinə mane olmur. Novella Cəfəroğlu türk QHT-lərinin də bu işdə fəallaşmasını yeni məsələ saymadı: "Hesab edirəm ki, Türkiyə Ermənistanla münasibətləri yoluna qoyursa, Qarabağ məsələsinin hələ də həll olunmadığını unutmamalıdır. Bu gün azərbaycanlılar türklərlə qardaş münasibətlərini saxlayıblar. Biz bu ölkəyə öz enerji resurslarımızı sərfəli qiymətlə satırıq və Türkiyə Azərbaycan nefti və qazının sayəsində Avropa üçün tranzit rolunu oynayır. Bütün bu kimi vacib məsələlərin fonunda ortada erməni oyunu oynanılmamalıdır. Amma bizim Türkiyəyə Ermənistanla əlaqələr qurmaq məsələsində yüksək səviyyədə təzyiq etməyimiz də yersiz görünər". Azərbaycan Ziyalılar Hərəkatının (AZN) rəhbəri Eldəniz Quliyev indiki vaxtda ermənilərin türklərlə isti əlaqələr qurmaqda maraqlı olduğunu söylədi. Türkiyənin diplomatik əlaqələrin qurulması istiqamətində səyləri artırması zərurətdən yaranıb. Diplomatik münasibətlərin yaranması ilə paralel "xalq diplomatiyası"nın da işə düşməsi başadüşüləndir: "Ümumiyyətlə, xalq diplomatiyası müharibələrdən zərər çəkmiş xalqlar üçün heç də həmişə arzuolunmaz olmur. Əgər hər hansı bir konflikt bu qədər uzanırsa, bu ondan xəbər verir ki, dövlət bu problemi həll edə bilmir. Hakimiyyət bacarmayanda xalq öz taleyinin tamaşaçısından iştirakçısına çevrilməlidir. Bu da ona gətirib çıxarır ki, istər-istəməz xalq diplomatiyası prinsipləri işə düşür. Türkiyə-Ermənistan münasibətlərində xalq diplomatiyasının xalqın sifarişi olduğunu və ya hakimiyyətin maraqlı olduğunu deyə bilmərəm. Türklərin Ermənistanla əlaqələrin qurulmasında favorit olmasına gəldikdə isə qardaş ölkənin aktivliyi sərhədlərin açılması, ermənilərlə əlaqələrin qurulmasına gətirib çıxaracaqsa, bu Azərbaycanın xeyrinə olmayacaq. Türkiyə Avropa Birliyinə üzvlük üçün bir neçə kompromisə getməlidir. Bu güzəştin biri də Ermənistanla sərhədlərin açılması-qonşu ölkəylə diplomatik, iqtisadi əlaqələrin bərpasıdır". Türkiyənin Ermənistanla aktiv əlaqələr qurmaqda maraqlı olması məsələsində fərqli düşünənlər də var. Azərbaycan Demokrat Partiyasının (ADP) sədri Sərdar Cəlaloğlu düşünür ki, Ermənistan mövcud reallıqları nəzərə alaraq öz mövqeyində nisbətən geri çəkilib. Ermənistan rəsmilərinin boğazdan yuxarı və qətiyyətli bəyanatlarına baxmayaraq, rəsmilər ciddi təzyiq altına düşüblər. İrəvanın Qarabağ və uydurma soyqırım məsələsində geri çəkildiyi qədər biz də ermənilərlə yaxınlaşmaq istiqamətində addımlar atmalıyıq. Əks halda, bu problemlərin həlli xeyli uzanacaq. Yəni əgər Ermənistan ictimaiyyətinin əksəriyyətində əvvəlki illərə məxsus olmayan yeni düşüncə formalaşıbsa, biz bundan istifadə etməliyik: "Ermənistanda sadə vətəndaşların əksəriyyəti hakimiyyətin təhlükəli siyasət yürütdüyünü bildirir. Küçələrdə divarlara da yazırlar ki, iqtidar Qarabağı Azərbaycana qaytarır. Onlar bir addım geri çəkilirsə, biz də irəli addımlamalıyıq. Azərbaycan və ya Türkiyə Ermənistanla hər hansı bir əlaqə yaratmaq üçün praktiki addımlar atmırsa, məlum problemlərin həlli üçün göstərilən digər səylərin də əhəmiyyəti olmayacaq". Sərdar Cəlaloğlunun sözlərinə görə, müasir konfliktologiya da təklif edir ki, hər hansı bir münaqişəni həll emək üçün o konfliktin üstünə getmək lazım deyil. Əksinə, münaqişənin yanında daha geniş bir əməkdaşlıq zonası yaratmaq lazımdır ki, konflikt öz əhəmiyyətini itirsin: "Bu baxımdan hesab edirəm ki, Dağlıq Qarabağla bağlı ermənilərin düşüncəsində dəyişiklik, fərqlilik yarandıqca, Azərbaycanla Türkiyə İrəvanla inteqrasiya meyllərini gücləndirməlidir. Problemin həlli ilə bağlı son qərar ümumxalq müzakirəsinə çıxarılacaq. Ona görə də, indi atılan addımlara taleyüklü məsələ kimi baxmağımız və özümüzü həddən artıq aqressiv tərəf kimi göstərməyimiz milli maraqlara ziddir".