TÜRKİYƏ ŞÜBHƏLİ ERMƏNİSTAN SİYASƏTİ İLƏ BAĞLI AÇIQLAMA VERDİ Əli Babacan: “Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi Ermənistan siyasətimizin təməl prinsiplərindəndir” Son zamanlar Türkiyənin Ermənistanla apardığı danışıqlarda Qarabağ məsələsinin arxa plana keçdiyi barədə narahatçılıq yaradan məlumatlar yayılır. Qardaş ölkənin Azərbaycanın maraqlarını rəsmi İrəvanla təmaslarında prioritetlər sırasından çıxarması təbii ki, sakit qarşılana bilməzdi. Bəzi məlumatlara görə, Türkiyənin xarici işlər naziri Əli Babacanın Bakıya səfəri də Ankaranın siyasətindəki dəyişikliklərin zəruriliyinə Azərbaycan hökumətini inandırmaqdır. Ə.Babacan azərbaycanlı həmkarı Elmar Məmmədyarovla görüşdən sonrakı brifinqdə Türkiyənin Ermənistanla sərhədlərini açma perspektivləri ilə bağlı suala cavab olaraq deyib ki, bu, Ermənistanın Azərbaycanla münasibətlərinin normallaşmasından asılıdır: “Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli Ermənistanla bağlı siyasətimizdə təməl prinsipi olaraq qalır. Ancaq bütün məsələlər diplomatik yolla tənzimlənməlidir”. E.Məmmədyarov öz növbəsində türkiyəli həmkarı ilə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli yollarını geniş müzakirə etdiyini desə də, detalları açıqlamayıb. “Qafqazda əməkdaşlıq platformasını irəli sürməklə biz region ölkələrini bir masa ətrafına əməkdaşlığa dəvət edirik”, - deyən Ə.Babacan qeyd edib ki, Türkiyə regiondakı münaqişələrin - Dağlıq Qarabağ probleminin, Rusiya ilə Gürcüstan, Türkiyə ilə Ermənistan arasındakı problemlərin diplomatik yolla həll edilməsinin çox önəmli olduğunu anlayır: “Bütün cəhdlərimizdə əsas məqsədimiz əlaqələrin normallaşmasıdır. Çünki regionda bu problemlər qaldıqca, davamlı sülhə və sabitliyə nail olmaq mümkün deyil. Arzu edirik ki, bu problemlər gələcək nəsillərə qalmasın, nəsildən-nəslə davam etməsin”. Nazir vurğulayıb ki, son dövrlər regionda artan diplomatik fəallıqda Azərbaycan-Türkiyə əlaqələrinin mühüm yeri var: “Azərbaycanla Türkiyə arasında son bir il ərzində prezidentlər və baş nazirlər səviyyəsində 10 dəfə, nazirlər səviyyəsində isə 30 dəfə qarşılıqlı səfərlər olub”. Ancaq bütün bunlara baxmayaraq, hesab olunur ki, Ərdoğan hökuməti artıq dövlət siyasətində Azərbaycanın taleyüklü məsələsini arxa plana keçirmək kursunu yeridir. Azərbaycanın ana müxalifət partiyası da Azərbaycan cəmiyyətindəki narahatçılıqların əsassız olmadığı qənaətindədir. İsa Qəmbər: “Türkiyəyə münasibətdə yersiz, sərt ifadələrin əleyhinəyəm” Müsavat Partiyasının başqanı İsa Qəmbər öncə bildirdi ki, Müsavat Partiyası Türkiyənin Cənubi Qafqazda daha fəal siyasət yeritməsinin tərəfdarıdır: “Türkiyənin Azərbaycan və Gürcüstanla kifayət qədər sıx əməkdaşlığı var. Rəsmi Ankaranın bölgədə siyasətinin fəallaşması, daha təsirli söz sahibi ola bilməsi üçün Türkiyə ilə Ermənistan arasında da müəyyən münasibətlərin olması təbiidir. Bu baxımdan biz Türkiyə və Ermənistan arasında gedən danışıq prosesinə bir qədər təmkinli yanaşmağın tərəfdarıyıq. Mən bu prosesin qiymətləndirilməsi zamanı yersiz, sərt ifadələrin işlədilməsinin tərəfdarı deyiləm". İsa Qəmbərin fikrincə, sadəcə olaraq, başa düşməliyik ki, danışıqlar gedərkən tərəflərin hər biri öz maraqlarından çıxış edir: “Türkiyənin maraqlarında sözdə genosid mövzusunun siyasi təzyiq elementi olaraq gündəmdən çıxarılması məsələsi var. Türkiyə bununçün tarixçilərdən və mütəxəssislərdən ibarət beynəlxalq birgə komissiya yaradılmasını təklif edib. Ki, mütəxəssislər istər Türkiyədə, istər başqa ölkələrdəki arxiv sənədlərini diqqətlə araşdırdıqdan sonra məsələyə elmi cəhətdən əsaslandırılmış bir mövqe qoysunlar. Türkiyənin marağı var ki, Ermənistan Türkiyə ərazilərinə iddia ilə bağlı müddəaları öz konstitusiya səviyyəsində sənədlərindən çıxartsın, bu iddialardan imtina etsin. Türkiyənin marağı var ki, Ermənistan Azərbaycan ərazilərinin işğalına son qoysun, əsgərlərini Azərbaycan ərazilərindən çıxartsın və Qarabağ məsələsinin beynəlxalq hüquq normalarına uyğun şəkildə həllinə razılaşsın". Müsavat başqanı danışıqlar prosesində bir sıra digər maraqların varlığını da qeyd etdi: “Ermənistanın bilavasitə marağı Türkiyə ilə sərhədlərin açılması və Türkiyənin Qarabağ məsələsini prioritet kimi görməməsidir. Aydın məsələdir ki, Ermənistan danışıqlar prosesində buna çalışır. Danışıqların gedişi haqqında kifayət qədər detallı informasiya verilmədiyinə münasibət bildirmək üçün tələsməyə də ehtiyac yoxdur. Sadəcə olaraq, biz aydın bir şəkildə fikrimizi bildirməliyik ki, Azərbaycan, Qarabağ mövzusunun Türkiyə üçün prioritet məsələ olmaqdan çıxarılıb arxa plana keçirilməsi təkcə Azərbaycanın yox, Türkiyənin də mənafeyinə uyğun deyil və bu, düzgün olmazdı. Bu mövqe bizim tərəfimizdən dəfələrlə bildirilib. Hesab edirəm ki, Azərbaycan hakimiyyəti də bu mövqeni aydın bir şəkildə ən azı qapalı diplomatik danışıq və görüşlərdə Türkiyə yetkililərinə çatdırmalıdır. Təbii ki, Azərbaycan tərəfinin bu narahatlığı Türkiyə ictimaiyyətinə də hansısa formada çatdırılmalıdır. Bu, ilk növbədə Azərbaycan hakimiyyətinin üzərinə düşən bir işdir. Biz Müsavat Partiyası olaraq öz tərəfimizdən bu mövqemizi həm Azərbaycan, həm də Türkiyə ictimaiyyətinə təqdim etmişik". Vəfa Quluzadə: “Türkiyə bizim üçün nə mümkünsə edib və edir” Sabiq dövlət müşaviri, politoloq Vəfa Quluzadə isə hesab edir ki, Qarabağ münaqişəsi başlayandan bəri Türkiyə heç bir iş görmək imkanında olmayıb: “Səbəbsə budur ki, Türkiyənin Rusiyaya təzyiq göstərmək imkanı yoxdur. Əksinə, Türkiyə qaz məsələsində Rusiyadan asılı vəziyyətə düşüb. Üstəlik, Tükiyə olduqca maraqlıdır ki, onun Rusiya ilə əlaqələri yüksək səviyyədə olsun. Çünki Türkiyə ilə Rusiya arasında geniş və çoxşaxəli biznes əlaqələri var və Türkiyə güclü şəkildə bu əlaqələrdən faydalanır. Ona görə də Ankara indiki şəraitdə öz milli maraqlarından çıxış edib Ermənistanla əlaqələr qurmağa meyl göstərir". Bu səbəbdən V.Quluzadə Azərbaycandakı narahatçılıqları əsaslı saydı: “Həqiqətən də gedən danışıqlarda Qarabağ məsələsi şərt ola bilməz. Məsələ burasındadır ki, Qarabağ məsələsi şərt olan vaxtda da Ankara-İrəvan arasında əlaqələr inkişaf edib. Məsələn, Azərbaycan əraziləri təzəcə işğal olunandan sonra Türkiyə nümayəndəsi Bakıya səfər etmişdi. Səfər zamanı Heydər Əliyevə təklif edildi ki, etiraz etmirsinizsə, Türkiyə Ermənistanla əlaqələri bərpa etsin. Lakin o zaman Heydər Əliyev buna qəti etirazını bildirdi. Buna baxmayaraq, Türkiyə Ermənistana “E-50" İrəvan-İstanbul koridorunu açdı. Yəni Ermənistan-Türkiyə əlaqələri qeyri-rəsmi şəkildə o vaxtdan inkişaf edirdi. Diplomatik əlaqələrin olmamasına baxmayaraq, Ermənistandan Türkiyəyə kim istəyirdisə, gəlib- gedir, işləyirdi". Politoloq əlavə etdi ki, hazırda Türkiyə Avropa İttifaqına daxil olmaq siyasəti yürütdüyü üçün Ermənistanla əlaqələrin qurulmasına cəhd göstərilir: “Avropa İttifaqının da etirazlarından biri Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin son illərdəki vəziyyəti ilə bağlıdır. Ona görə də Türkiyə milli maraqlarından çıxış edərək Ermənistanla sərhədləri açmaq, əlaqələri bərpa etmək istəyir". V.Quluzadə bildirdi ki, narahatçılıq doğuran məlumatlar reallığı tamamilə əks etdirir: “Bu danışıqlarda Azərbaycanın maraqları nəzərə alınmır və alına da bilməz. Ona görə də biz nahaqdan Türkiyəni qınamayaq. Türkiyə bizimçün nə mümkünsə edib və edir. Azərbaycan ordusunu qurmaq işində, Azərbaycan - Tükiyə əsgəri əməkdaşlığında bizə xeyli kömək edib. Amma fakt budur ki, Ermənistanın Azərbaycana təcavüzü məsələsi böyük geosiyasi məsələdir. Geosiyasi vəziyyət dəyişəndən sonra problem də həllini tapacaq. Bu isə vaxt tələb edir. Ona görə də Azərbaycan bu mənada Türkiyədən inciməməlidir". Xəzər İbrahim: “İki ölkə arasında münasibətlər “Bir millət - iki dövlət” prinsipi əsasında davam edir” Bütün bunlara, o cümlədən Qarsda ermənilərlə dostluq abidəsinin qoyulması barədə yazılara münasibətini soruşduğumuz XİN-in mətbuat katibi Xəzər İbrahim bildirdi ki, ermənilərin nə yazması əhəmiyyət kəsb eləmir: “Mənə bir ciddi mənbə verin ki, ona uyğun münasibət bildirim. Ermənilərin nəsə yazmağı o demək deyil ki, yazılanlar doğrudur". X.İbrahim Türkiyənin Azərbaycanın mövqeyini sata biləcəyi ilə bağlı narahatçılıqları da bölüşmədi: “Onu kim deyir? Bu gün (dünən-red.) Türkiyənin xarici işlər naziri Bakıdaydı və Xarici İşlər Nazirliyində görüş keçirdi. Görüşdən sonra tərəflər bildirdilər ki, Azərbaycan və Türkiyə arasındakı münasibətlər ən yüksək səviyyədədir. Bu münasibətlər “Bir millət - iki dövlət” prinsipi əsasında davam edir". XİN rəsmisi Türkiyənin Qarabağ siyasətində dəyişiklik olmadığını vurğuladı: “Siyasətdə və münasibətlərdə heç bir dəyişiklik yoxdur". Elşad PAŞASOY musavat