Moskva bəyannaməsi Qarabağ düyününü aça biləcəkmi? Ötən bazar günü Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya prezidentləri tərəfindən imzalanan birgə bəyannamə hər iki ölkə rəsmiləri tərəfindən ümidlə qarşılanıb. Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin aradan qaldırılması ilə bağlı Moskvada Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya prezidentləri tərəfindən imzalanan birgə bəyannamə istər Bakıda, istərsə də Yerevanda münaqişənin həlli istiqamətində irəliyə doğru atılan addım kimi dəyərləndirilir. Ötən bazar günü Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya prezidentləri tərəfindən imzalanan birgə bəyannamə hər iki ölkə rəsmiləri tərəfindən ümidlə qarşılanıb. Birgə bəyannaməyə münasibət bildirən Prezident Aparatı Beynəlxalq əlaqələr şöbəsinin rəhbəri Novruz Məmmədov bu sənədin münaqişənin həlli üçün xüsusi siyasi əhəmiyyət daşıdığını bildirdi. O, eyni zamanda, bəyannamənin Türkiyə tərəfindən irəli sürülən Qaqazda Sabitlik və Tərəfdaşlıq Platformasını tamamladığını bildirdi. Politoloq Aydın Mirzəzadə isə bəyannaməni problemin aradan qaldırılması yönündə irəliyə doğru atılan addım kimi dəyərləndirdi. Aydın Mirzəzadə:” Bu sənəddə əksini tapanları həm də Türkiyə tərəfindən irəli sürülən “Qafqazda Sabitlik və Tərəfdaşlıq Platformasında nəzərdə tutulanların davamı hesab etmək olar”, - dedi. Ermənistan xarici işlər naziri Eduard Nalbandyan isə deyib ki, danışıqlarda Dağlıq Qarabağın statusu məsələsində tərəflərin mövqeləri kifayət qədər yaxınlaşıb. Onun sözlərinə görə, bəyannamə münaqişənin tezliklə həll ediləcəyinə ümid yaradıb. Rusiya Prezidenti Dmitri Medvedevin təşəbbüsü ilə Moskvada Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinin iştirakı ilə keçirilən növbəti görüş başa çatıb. Azərbaycan və Ermənistan prezidentləri əvvəlcə təkbətək görüşərək münaqişənin həlli yollarını müzakirə ediblər. Sonra bu müzakirələr prezident Dmitri Medvedevin iştirakı ilə davam etdirilib. Müzakirələrdə Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan xarici işlər nazirləri, həmçinin münaqişənin həllində vasitəçilik missiyasını həyata keçirən ATƏT Minsk Qrupu həmsədrləri də iştirak ediblər. Görüşün nəticəsi olaraq münaqişə edən tərəflər arasında Rusiya Prezidentinin də iştirakı ilə birgə bəyannamə imzalanıb. Görüşdən sonra prezidentlər KİV nümayəndələri ilə görüşüblər. Dmitri Medvedev üç ölkə prezidenti tərəfindən imzalanan birgə bəyannamənin mətni ilə KİV nümayəndələrini tanış edib. 5 bənddən ibarət bəyannamədə münaqişədə olan tərəflərin problemin beynəlxalq hüquq normaları əsasında siyasi yolla həlli, regionda sabitliyin və təhlükəsizliyin təmin edilməsi məsələsi əksini tapıb. Bundan əlavə, sənəddə qeyd edilib ki, prezidentlər münaqişənin ATƏT Minsk Qrupu həmsədrləri tərəfindən 2007-ci ilin noyabr ayında Madriddə qəbul edilmiş prinsiplərə uyğun aradan qaldırılması üçün səylərini davam etdirəcəklər. Sənəddə həmçinin vurğulanıb ki, münaqişənin sülh yolu ilə həllinə nail olunması beynəlxalq təminatlar ilə müşayiət edilməlidir. Bəyannamədə daha sonra bildirilir ki, Azərbaycan və Ermənistan prezidentləri münaqişənin siyasi yollarla həllinin razılaşdırılması üzərindəki işin davam etdirilməsi barədə razılığa gəliblər. Bu prosesin daha da sürətləndirilməsi məqsədi ilə prezidentlər xarici işlər nazirlərinə və ATƏT MQ həmsədrlərinə daha fəal addımlar atmağı tapşırıblar. Bəs bu bəyannamə münaqişənin aradan qaldırılmasında Azərbaycanın maraqlarına cavab verirmi? Prezident Aparatı Beynəlxalq əlaqələr şöbəsinin rəhbəri Novruz Məmmədov bəyannamənin münaqişənin həlli üçün xüsusi siyasi əhəmiyyət daşıdığını bildirdi. Onun sözlərinə görə, sənəddə münaqişənin mərhələli yolla həlli və hər həll mərhələsindən sonra ona beynəlxalq təminat verilməsi nəzərdə tutulub ki, bu da çox önəmlidir. PA rəsmisi sənədin münaqişənin həllində bir kompas ola biləcəyini də xüsusi vurğuladı. O, eyni zamanda, prezidentlərin Moskva görüşündə qəbul edilən sənədin Türkiyə tərəfindən irəli sürülən Qafqazda Sabitlik və Tərəfdaşlıq Platformasını tamamladığını bildirdi. Politoloq Rasim Musabəyov isə üç ölkə prezidenti tərəfindən imzalanan sənədin hər hansı bir hüquqi qüvvə daşımadığını söylədi. Onun sözlərinə görə, bəyannamədə tərəflər arasında münaqişənin həllinə mane olan problemlər barədə hər hansı bir irəliləyişin əldə ediləcəyi barədə fikir vurğulanmayıb. Yeni Azərbaycan Partiyası Siyasi Şurasının üzvü, millət vəkili politoloq Aydın Mirzəzadə isə bəyannaməni irəliyə doğru atılan addım kimi dəyərləndirdi. O dedi ki, Ermənistan ilk dəfə bu sənədə imza atmaqla münaqişənin həlli ilə bağlı beynəlxalq səviyyədə qəbul edilən qərarlara əməl edəcəyini öhdəsinə götürüb. Aydın Mirzəzaqə: “Bu sənəddə əksini tapanlar həm də Türkiyə tərəfindən irəli sürülən Qafqazda sabitlik və Tərəfdaşlıq Platformasını tamamlayır. Prezident İlham Əliyevin Türkiyəyə səfəri zamanı da müzakirə ediləcək əsas məsələlərdən biri də məhz Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli yolları olacaq”, - dedi. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat katibi Xəzər İbrahim isə: “Ermənistan və Azərbaycan prezidentlərinin Moskvada imzaladıqları bəyannamə tutarlı sənəddir və bu günə qədər aparılan danışıqların mahiyyətini və məqamlarını özündə əks etdirir. İndiyə qədər verilən şifahi bəyanatlardan sonra imzalarla təsdiqlənən bir sənəd olmalı idi. Bəyannamənin ən yüksək səviyyədə imzalanması məhz bu zərurətdən irəli gəlir”,-deyib. Sənəddə “beynəlxalq hüququn norma və prinsipləri” adı altında hansı prinsipin əsas götürüldüyü barədə sualı cavablandıran XİN sözçüsü ərazi bütövlüyünün nizamlamanın əsas prinsipi olduğunu vurğulayıb: “Helsinki Yekun Aktında millətlərin öz müqəddəratını təyinetmə hüququ da əksini tapıb, lakin həmin hüquq ərazi bütövlüyü çərçivəsində də reallaşdırıla bilər. Biz beynəlxalq hüququn heç bir prinsipini inkar etmirik və edə bilmərik. Ancaq beynəlxalq sənədlərdə və beynəlxalq hüquqda ərazi bütövlüyü prinsipi öz müqəddəratını təyinetmə hüququndan daha üstün tutulur”. Danışıqlarda Dağlıq Qarabağın ətrafındakı 5 rayonun azad edilməsi və həmin zonaya Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin yerləşdirilməsi məsələsinin müzakirə olunduğu barədə məlumatlara münasibət bildirən X. İbrahim deyib ki, bu mövzular danışıqların əsasını təşkil etmir: “Beynəlxalq qarantiyalar mərhələlərlə verilməlidir. Bu mərhələlər qoşunların çıxarılması və məcburi köçkünlərin öz doğma yurd-yuvalarına qayıtmasından ibarət olmalıdır”. Dağlıq Qarabağın statusunun müəyyənləşdirilməsi üçün gələcəkdə referendum keçiriləcəyi barədə xəbərlərə toxunan diplomatın sözlərinə görə, əvvəlcə Azərbaycan icması Dağlıq Qarabağa qayıtmalıdır, status məsələsi isə daha sonra Azərbaycan sərhədləri çərçivəsində həll oluna bilər. Əziz Mustafa