Simasız reverans Saakaşvilini Sarkisyanla dostluğa nə sövq edir? Rusiya və Gürcüstan arasında beş günlük müharibə başa çatsa da, nəticələri hələ uzun müddət müzakirə mövzusu olaraq qalacaq. Belə ki, prezident Mixail Saakaşvili qəfil müharibəyə başlamaqla Gürcüstanın itirilmiş torpaqlarını geri alma cəhdi sonda uğursuzluqla başa çatdı. Əvəzində əlində olan torpaqları da itirdi. Düzdür, müharibənin ilk günlərində müəyyən uğurlar olsa da, hərbi əməliyyatların sonrakı gedişi Saakaşvili siyasətinin uğursuzluğu ilə nəticələndi. Gürcüstan prezidentinin böyük ümidlər bəslədiyi ABŞ kimi fövqəldövlət belə hərbi əməliyyatların ilk günündə müharibənin başlanmasını düzgün olmayan addım adlandırdı. Belə fikirdə olanlar sırasında yüksək rütbəli NATO rəsmiləri, hətta ABŞ dövlət katibinin müavininin köməkçisi Metyu Brayza da oldu. Sonuncu açıq şəkildə bildirdi ki, Gürcüstan hərbi əməliyyatlara başlamaqla düzgün addım atmadı və özünü yaxşı qurulmuş tələyə saldı. Bunun ardınca isə prezident M.Saakaşvilinin apardığı siyasətin uğursuzluğunu gürcü siyasətçiləri də səsləndirməyə başladılar. Onların sırasında parlamentin keçmiş spikeri Nino Burcanadze də var. Ötən həftənin sonunda sensasion bir bəyanat səsləndirən eks-spiker ölkə rəhbərliyinin onun 43 sualına cavab verməsi tələbi ilə çıxış edib. Eks-spiker ilk olaraq tələb edib ki, hakimiyyət nə üçün Rusiya ilə hərbi münaqişənin qarşısını ala bilməyib. "Nə üçün Tbilisi Moskvanın təxribatlarına uyaraq hərbi əməliyyatlara başladı? Hərbi əməliyyatlar hansı əsasla başladı?" - deyə spiker sual verib. N.Burcanadze, həmçinin Cənubi Osetiyanın gürcü əhalisinin münaqişə zonasından vaxtında çıxarılmamasının səbəblərini də prezident M.Saakaşvilidən soruşub. O xatırladıb ki, parlamentin indiki sədri David Bakradze hərbi əməliyyatlar zamanı partizan müharibəsini başlamaq barədə çağırış edib. Bunun ardınca isə qoşunlara geri çəkilmək əmri verilib. Nəhayət o, hakimiyyət dairələrindən müharibədə məğlub olub-olmadıqlarını etiraf etmələrini istəyib: "Baş verənlərə görə məsuliyyət kimin üzərinə düşür?". Gürcü leyboristlərinin lideri Şalva Natelaşvili isə ölkə rəhbərliyinin Ermənistan rəhbərliyi ilə sıx əlaqələr qurmasını kəskin tənqid edib. Mətbuat konfransı keçirən müxalifətçi Gürcüstanla Ermənistan arasında Acarıstandan keçməklə inşa ediləcək Yerevan-Batumi avtomobil yolunun tikintisinə qarşı çıxıb. O, bunu Cənubi Otsetiyadakı Roks tunelinə oxşadıb. Onun sözlərinə görə, belə bir yolun tikintisi növbəti separatizmə yol aça bilər. Bəlli olduğu kimi, hərbi əməliyyatların qızğın vaxtında gürcü KİV-i ölkə ərazisini bombalayan rus təyyarələrinin məhz Ermənistandan havaya qalxdıqları barədə dəfələrlə faktlar ortaya qoyublar. Lakin rəsmi Tbilisi bir dəfə də olsun onlara reaksiya vermədi. Ş.Natelaşvili onu da əlavə edib ki, avqust hadisələri zamanı Ermənistan prezidenti Sery Sarkisyanın tutduğu mövqe kəskin qiymətləndirilməlidir: "Sxinvali yaxınlığında gürcü əsgərlərinin meyidləri yollara düzüldüyü vaxt Sery Sarkisyan Rusiya prezidenti Dmitri Medvedyevlə badə qaldırırdı". Ən maraqlısı isə odur ki, Gürcüstan prezidenti hərbi əməliyyatlar zamanı onun ölkəsinin ərazisini bombalamağa icazə verən bir ölkənin prezidentini Gürcüstana dəvət edir və onu "Şərəf" ordeni ilə mükafatlandırır. Danışıqlarda Gürcüstan prezidenti bir dəfə də olsun qeyd olunan məsələyə toxunmur, əksinə, iki ölkə arasında dostluq və mehribançılıq, eləcə də strateyi münasibətlərdən dəm vurur. Halbuki Gürcüstan blokada şəraitində olanda ona dəstək verən ölkə Ermənistan yox, məhz Türkiyə və Azərbaycan oldu. Hər iki ölkə özünün quru və hava yolları vasitəsilə Gürcüstana zəruri vasitələr çatdırmaqla əvəzsiz köməklik göstərmiş oldular. Lakin Gürcüstan prezidenti bu barədə bir kəlmə də olsun danışmır. Rusiya ilə Gürcüstan arasında qısamüddətli müharibə nəticəsində bir sıra mətləblər tam açıqlansa da, arxa planda gizlədilmiş bəzi qaranlıq məqamlar hələ də diqqətdən kənarda qalmaqdadır. Bəlli olduğu kimi, uzun illərdir ermənilər dənizdən-dənizə xülyası ilə yaşayır, Xəzər dənizi ilə yanaşı Qara dənizə çıxış əldə etmək istəyirlər. Gürcüstanın Cavaxetiya bölgəsində yaşayan ermənilərin muxtariyyət tələbi ilə mübarizə aparmaları da bu arzuya xidmət edir. Belə ki, regional siyasətlə məşğul olan ekspertlər ermənilərin "muxtariyyət tələbləri"nin arxasında onların Cavaxetiya dəhlizi ilə Acarıstana çıxmaq və burdan Qara dənizə qovuşmaq məqsədləri dayandığını dəfələrlə vurğulayıblar. Son hadisələr də göstərir ki, ermənilər Gürcüstandakı vəziyyətdən istifadə etməklə Qara dənizə çıxmaq istiqamətində fəaliyyətlərini daha da aktivləşdiriblər. Erməni mətbuatı Batumi limanı ətrafında baş verən hadisələri çox həssaslıqla izləməyə başlayıb. Bu da anlaşılandır: Ermənistan həm dünya, həm də Rusiya ilə bağlantıları məhz Batumi üzərindən həyata keçirirdi. Rusiyanın hərbi əməliyyatları üzündən hazırda Batumi terminalında Ermənistana məxsus 1800 ton benzin, xeyli miqdarda taxıl və başqa ərzaq məhsulları yığılıb qalıb. Belə bir versiya möcuddur ki, Rusiyanın Gürcüstana hücumu zamanı ermənilər Cavaxetiya tərəfdən hərbi əməliyyatlara qoşulmalı, Marneulini ələ keçirərək Batumiyə çıxmalıymışlar. Sadəcə olaraq son anda rus hərbi elitası bu prosesin reallaşmasına imkan verməyib. Amma proseslər başa çatmayıb və ermənilərdən də hələ çox şey gözləmək mümkündür. Onu da qeyd edək ki, Rusiyanın hərbi təcavüzü ərəfəsində və hərbi əməliyyatların gedişində istər Gürcüstandakı ermənilər, istərsə də Ermənistandakı siyasi qüvvələr Rusiyaya rəğbət nümayiş etdiriblər. Rəsmi Yerevan xalqların öz müqəddəratını təyinetmə hüququna hörmətin vacibliyinə diqqəti çəkmiş, müxalifətin lideri Levon Ter-Petrosyan isə Rusiyanın osetin xalqını "genosid"dən xilas etdiyini vurğulamışdı. Azər NURİYEV kaspi